، روز شنبه و یکشنبه، دهلی نو میزبان هجدهمین نشست سران گروه بریکس بود. شعار این نشست «ساختن برای تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری» انتخاب شده بود. این اجلاس چند روز بعد از نشست سران شانگهای فرصتی دوباره برای کشورمان محسوب می شد تا با مقامات ارشد کشورهایی مانند چین و روسیه ملاقات هایی صورت بگیرد.

براین اساس با توجه به تحولات نظامی-امنیتی و اقتصادی ماه های اخیر ایران، حضور مسعود پزشکیان در این نشست از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. گفتنی است جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۲۴ به عضویت کامل بریکس درآمده و در این مدت تلاش کرده است از چنین فرصت هایی برای پیشبرد دیپلماسی چندجانبه و همکاری با قدرت‌های نوظهور بهره ببرد.

براین اساس پزشکیان در سخنرانی‌ها و دیدارهای دوجانبه خود بر ضرورت تقویت استفاده از ارزهای ملی در تجارت میان اعضا، توسعه همکاری‌های بانکی و پولی، و نقش ایران به‌عنوان حلقه اتصال اقتصادی بریکس با تکیه بر موقعیت جغرافیایی ممتاز و منابع انرژی تأکید کرد.

به طور کلی اهمیت حضور ایران را می‌توان در چند لایه بررسی کرد. نخست، این حضور در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای و فشارهای اقتصادی غرب، پیام روشنی از استواری و تداوم تعامل سازنده ایران با ساختارهای بین‌المللی غیرغربی ارسال کرد. دوم، فرصت دیدارهای دوجانبه با رهبران کلیدی از جمله نخست‌وزیر هند، رئیس‌جمهور روسیه و حتی ولیعهد ابوظبی، زمینه را برای رایزنی درباره مسائل منطقه‌ای، امنیت کشتیرانی و همکاری‌های اقتصادی فراهم آورد. سوم، ایران توانست مواضع اصولی خود در مخالفت با یکجانبه‌گرایی، تحریم‌های غیرقانونی و مداخلات خارجی را در چارچوب اجماع بریکس مطرح و تا حد قابل توجهی منعکس کند.

محورهای اصلی نشست حول تقویت حکمرانی جهانی فراگیر، اصلاح نهادهای چندجانبه از جمله شورای امنیت سازمان ملل، تقویت تجارت با ارزهای ملی، مقابله با تعرفه‌ها و موانع یکجانبه تجاری، همکاری در حوزه‌های انرژی، امنیت غذایی، زنجیره‌های تأمین، هوش مصنوعی و توسعه پایدار متمرکز بود. رهبران بریکس بر ضرورت تبدیل گروه به بستری برای صدای مؤثر جنوب جهانی تأکید کردند و خواستار افزایش سهم کشورهای در حال توسعه در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی شدند.

نتیجه برجسته نشست، تصویب اعلامیه دهلی‌نو بود که پس از مذاکرات فشرده با اتفاق آرا به تصویب رسید. این اعلامیه ۱۴۰بندی با وجود اختلافات موجود به‌ویژه در مسائل مرتبط با خاورمیانه، توانست اجماع اعضا را حفظ کند. در متن اعلامیه بدون نام بردن از کشورها، نگرانی عمیق از تشدید تنش‌ها در خاورمیانه ابراز و خواستار حداکثر خویشتن‌داری و حل مسالمت‌آمیز اختلافات از طریق گفت‌وگو شد. همچنین بر حفظ ایمنی تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز، مخالفت با تحریم‌ها و اقدامات یکجانبه اقتصادی، اصلاح ساختارهای مالی جهانی و تقویت چندجانبه‌گرایی تأکید گردید.

پیامدهای این نشست برای وضعیت کنونی ایران قابل توجه است. در شرایطی که فشارهای خارجی و محدودیت‌های اقتصادی ادامه دارد، مشارکت فعال در بریکس فرصتی برای گسترش همکاری‌های اقتصادی، مالی و تجاری با کشورهای عضو فراهم می‌کند. توسعه استفاده از ارزهای ملی و سازوکارهای پرداخت جایگزین می‌تواند به کاهش وابستگی به سیستم‌های مالی غربی و تسهیل تجارت کمک کند. موقعیت ژئواستراتژیک ایران، به‌ویژه بندر چابهار و کریدورهای ترانزیتی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از حلقه‌های اتصال شرق و غرب بریکس را دارد و این نشست زمینه‌ای برای پیگیری عملی این ظرفیت‌ها ایجاد کرد.

از منظر سیاسی و دیپلماتیک، حضور پزشکیان و رایزنی‌های انجام‌شده، انزوای تحمیلی را به چالش کشید و نشان داد ایران همچنان بازیگری مؤثر در معادلات بین‌المللی است. دیدار با مقامات اماراتی در حاشیه نشست نیز نشانه‌ای از امکان گفت‌وگو حتی در شرایط تنش بود. در عین حال، اعلامیه نهایی با تأکید بر اصول حاکمیت، تمامیت ارضی و مخالفت با تجاوز یکجانبه، به‌طور غیرمستقیم از مواضع حقوقی و مشروع ایران حمایت کرد.

لازم به ذکر است بریکس امروز بیش از یک گروه اقتصادی است؛ این سازوکار نماد تلاش کشورهای نوظهور برای ایجاد نظم بین‌المللی عادلانه‌تر و چندقطبی است. ایران با حضور فعال خود نه تنها از این روند حمایت کرد، بلکه با طرح پیشنهادهای عملی در حوزه‌های بانکی، انرژی و ترانزیت، سهم خود را در شکل‌دهی به آینده گروه ایفا نمود. موفقیت در تصویب اعلامیه مشترک علیرغم چالش‌ها، دستاورد دیپلماتیک مهمی برای میزبان و اعضا از جمله ایران محسوب می‌شود.

دراین میان، جمهوری اسلامی ایران در نشست دهلی نو با رویکردی اصولی و عمل‌گرایانه، بار دیگر نشان داد مسیر پیشرفت و امنیت پایدار از طریق تعامل سازنده با قدرت‌های مستقل و نوظهور می‌گذرد. انتظار می‌رود نتایج این نشست در ماه‌های آینده در قالب همکاری‌های عملی اقتصادی و دیپلماتیک نمود بیشتری پیدا کند و به تقویت موقعیت منطقه‌ای و بین‌المللی کشور کمک نماید.