، سفر دو روزه رئیس جمهور کشورمان به روسیه در روزهای ۴ تا ۶ آبان با دو محور اصلی همراه بود: شرکت در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز و پیگیری همکاری‌های دوجانبه با مسکو. در این سفر، پزشکیان با ولادیمیر پوتین، و شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، دیدار کرد و درباره گسترش همکاری‌ها در حوزه‌های انرژی، تجارت، کشاورزی، حمل‌ونقل و مسائل امنیتی به گفت‌وگو پرداخت.

این سفر در شرایطی انجام شد که تهران و مسکو پس از امضای پیمان مشارکت جامع راهبردی در دی ۱۴۰۳، به دنبال گسترش روابط در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی هستند. با این حال، اهمیت سفر اخیر را باید نه صرفاً در تأکید دوباره بر روابط راهبردی، بلکه در میزان پیشرفت توافق‌های پیشین و تبدیل تفاهم‌های سیاسی به برنامه‌های اجرایی ارزیابی کرد.

اهداف سفر؛ انرژی، اقتصاد و مقابله با تحریم‌ها

یکی از اهداف اصلی سفر پزشکیان، شرکت در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز بود. این مجمع که ایران از اعضای مؤسس آن به شمار می‌رود، بستری برای هماهنگی کشورهای تولیدکننده گاز درباره تحولات بازار جهانی، امنیت عرضه و توسعه همکاری‌های انرژی فراهم می‌کند.

پزشکیان پیش از عزیمت به مسکو اعلام کرد امنیت مسیرهای انتقال انرژی، تضمین آزادی تجارت و مقابله با ناامنی‌های موجود از موضوعات مهم اجلاس خواهد بود. او همچنین بر ضرورت تقویت چندجانبه‌گرایی و استفاده از ارزهای ملی یا سازوکارهای پولی مورد توافق برای توسعه تجارت تأکید کرد؛ رویکردی که با تلاش ایران و روسیه برای کاهش آثار تحریم‌های آمریکا ارتباط دارد.

محور دیگر سفر، پیگیری توافق‌های دوجانبه در حوزه انرژی، حمل‌ونقل و تجارت بود. پزشکیان در دیدار با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در تهران در ۲۷ مهر، بر ضرورت تسریع اجرای توافق‌های موجود تأکید کرده بود. بنابراین، سفر به مسکو فرصتی برای پیگیری این موضوعات در سطح رؤسای جمهور فراهم کرد.

دیدار با پوتین؛ تأکید بر اجرای پروژه‌های مشترک

دیدار پزشکیان و پوتین در حاشیه اجلاس مجمع کشورهای صادرکننده گاز، مهم‌ترین بخش دوجانبه سفر بود. دو رئیس‌جمهور درباره روابط سیاسی و اقتصادی، پیشرفت پروژه‌های مشترک و تحولات منطقه‌ای گفت‌وگو کردند.

پزشکیان ضمن قدردانی از حمایت‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی روسیه از ایران، بر ضرورت توسعه همکاری‌ها در حوزه‌های علمی، اقتصادی، صنعتی، فرهنگی، امنیتی و دفاعی تأکید کرد. او همچنین با اشاره به فشارهای یک‌جانبه آمریکا، تقویت همکاری میان کشورهای تحت تحریم و افزایش ظرفیت سازوکارهای چندجانبه را ضروری دانست.

پوتین نیز اعلام کرد حجم تجارت دو کشور در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، به میزان ۱۰.۴ درصد افزایش یافته است. او همچنین با اشاره به ادامه ساخت نیروگاه اتمی بوشهر، تأکید کرد روسیه به تعهدات خود در پروژه‌های مشترک با ایران پایبند است.

دیدار با امیر قطر؛ همکاری اقتصادی و مسائل منطقه‌ای

پزشکیان در حاشیه اجلاس با امیر قطر نیز دیدار کرد. بر اساس اظهارات رئیس‌جمهور ایران پس از پایان سفر، گفت‌وگوها با مقام‌های روسیه و قطر موضوعاتی از جمله کشاورزی، صنایع نفت و گاز، راه‌سازی، مسائل امنیتی و مناسبات دوجانبه را در بر می‌گرفت.

اهمیت دیدار با امیر قطر از آن جهت است که دوحه، علاوه بر جایگاه خود در بازار جهانی گاز، در تحولات دیپلماتیک منطقه نیز نقش دارد. با این حال، اطلاعات منتشرشده درباره این دیدار بیشتر بر گسترش همکاری‌های اقتصادی و تبادل نظر درباره مسائل مشترک متمرکز بوده است.

اجلاس گازی مسکو؛ تأکید بر امنیت عرضه و مقابله با تحریم‌ها

هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در ۵ آبان در مسکو برگزار شد و به تصویب «اعلامیه مسکو» انجامید. این سند بر حاکمیت کشورها بر منابع گازی، ثبات بازار جهانی، امنیت زنجیره تأمین، توسعه مسیرهای تجاری و تقویت همکاری‌های فنی و سرمایه‌گذاری تأکید دارد.

کشورهای عضو همچنین مخالفت خود را با اعمال فراسرزمینی قوانین ملی و تحریم‌های یک‌جانبه خارج از چارچوب سازمان ملل اعلام کردند. در بخش دیگری از اعلامیه، بر ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای انتقال گاز، توسعه زیرساخت‌های فرامرزی، تبادل فناوری و بررسی سازوکارهای تأمین مالی پروژه‌های گازی تأکید شده است.

برای ایران، اهمیت این اعلامیه در فراهم‌کردن بستری چندجانبه برای هماهنگی با دیگر تولیدکنندگان گاز و طرح نگرانی‌های مرتبط با تحریم‌ها و امنیت انرژی است. با این حال، اعلامیه اجلاس به‌خودی‌خود به معنای ایجاد تعهد مالی الزام‌آور برای اعضا یا شکل‌گیری قرارداد مشخص صادرات گاز میان ایران و روسیه نیست.

مهم‌ترین دستاوردها و محدودیت‌های سفر

در جمع‌بندی اظهارات رسمی، مهم‌ترین زمینه‌های مورد توافق یا تأکید مجدد عبارت‌اند از:

- نفت و گاز: گسترش همکاری در صنایع انرژی و هماهنگی بیشتر میان تولیدکنندگان گاز.

- پروژه نیروگاه بوشهر: تأکید روسیه بر ادامه ساخت و اجرای تعهدات موجود.

- تجارت و اقتصاد: پیگیری افزایش مبادلات دوجانبه و همکاری میان کشورهای تحت تحریم.

- حمل‌ونقل و راه‌سازی: طرح همکاری در پروژه‌های زیربنایی و ارتباطی.

- کشاورزی و امنیت: اعلام تفاهم درباره گسترش همکاری در این دو حوزه.

- رسانه و فرهنگ: اعلام صدور مجوزهای لازم از سوی ایران برای ایجاد دفتر نمایندگی صداوسیمای دولتی روسیه در ایران و استقبال از برگزاری نمایشگاه‌های متقابل فرهنگی و رسانه‌ای.

براین اساس سفر پزشکیان به روسیه را می‌توان تلاشی برای تقویت روابط راهبردی تهران و مسکو، پیگیری پروژه‌های موجود و توسعه همکاری با کشورهای صادرکننده گاز ارزیابی کرد. میزان موفقیت عملی این سفر، بیش از هر چیز به اجرای پروژه‌های مشترک، تسهیل تجارت، رفع موانع مالی و تبدیل تفاهم‌های اعلام‌شده به قراردادهای دارای زمان‌بندی و سازوکار اجرایی وابسته خواهد بود.