، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، روز دوشنبه در نشست خبری درباره هدف قرار دادن برخی مراکز و پایگاه های نظامی در اقلیم کردستان عراق گفت: «ما به هیچ طرفی حمله نمی کنیم. ضربات دفاعی ایران یا به پایگاه های آمریکا است یا در رابطه با مراکز تجمع گروه های ضدایرانی در کشورهای همسایه در راستای دفاع از امنیت مشترک ایران و عراق صورت میگیرد و ما انتظار داریم روند همکاری بغداد و تهران براساس تفاهم امنیتی به شیوه ای پیش رود که برای دفاع از امنیت به چنین اقداماتی متوسل نشویم.» این پاسخ علت اقدامات نظامی ایران در مناطقی از اقلیم کردستان را روشن کرد. واقعیت این است که عملیات مذکور از نگاه تهران، صرفاً یک اقدام نظامی مقطعی نیست، بلکه ادامه راهبردی است که طی سال‌های اخیر با هدف جلوگیری از تبدیل شدن خاک کشورهای همسایه به بستری برای اقدامات مسلحانه علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی دنبال شده است.

مقامات جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده‌اند برخی گروه‌های مسلح مستقر در اقلیم کردستان عراق، با استفاده از خلأهای امنیتی، اقدام به سازماندهی، آموزش و اجرای عملیات علیه مناطق مرزی ایران کرده‌اند. از همین رو، تهران تأکید دارد که مقابله با این تهدید، بخشی از مسئولیت ذاتی هر دولت در دفاع از امنیت شهروندان و تمامیت ارضی خود است.

پرونده گروه‌های مسلح مستقر در شمال عراق، موضوع تازه‌ای نیست. طی سال‌های گذشته، جمهوری اسلامی ایران بارها از دولت مرکزی عراق و مسئولان اقلیم کردستان خواسته است براساس توافقات امنیتی دوجانبه، نسبت به خلع سلاح، جمع‌آوری و جلوگیری از فعالیت این گروه‌ها اقدام کنند.

در این راستا علیرغم تأکید بغداد بر پایبندی خود به این توافقات، اما در عمل ما شاهد آن هستیم که برخی گروه های شبه نظامی کردی همچنان توان حفظ ساختار عملیاتی خود را دارند. از این رو در هر نشستی که بین مقامات ایران و عراق و یا حتی با مقامات اقلیم کردستان صورت می گیرد، این مسئله از سوی تهران مطرح می شود. بنا به این وضعیت جمهوری اسلامی معتقد است تا زمانی که منشأ تهدید از بین نرود، مسئولیت دفاع از امنیت مرزها بر عهده خود ایران باقی خواهد ماند.

براین اساس عملیات اخیر که در بحبوحه تجاوز نظامی آمریکا به مناطق جنوبی ایران صورت گرفت، را باید در چارچوب دکترین «امنیت فرامرزی» جمهوری اسلامی تحلیل کرد؛ دکترینی که بر این اصل استوار است که امنیت ایران نباید در آن سوی مرزها مورد تهدید قرار گیرد. پیام اصلی این عملیات آن است که جمهوری اسلامی، میان محل استقرار گروه‌های مسلح و محل وقوع تهدید تفاوتی قائل نیست. از دیدگاه تهران، هر نقطه‌ای که به پایگاهی برای طراحی یا پشتیبانی اقدامات مسلحانه علیه ایران تبدیل شود، می‌تواند در چارچوب دفاع از امنیت ملی مورد واکنش قرار گیرد.

 در ادامه همین رویکرد، شاهد بودیم که در جنگ ۴۰ روزه و همچنین در ۱۰ روز گذشته، نیروهای مسلح کشورمان پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای منطقه را مورد هدف قرار می دهد و همچنین تأکید و حساسیت ویژه ای روی عبور و مرور کشتی ها در تنگه هرمز دارد. زیرا همان طور که مقامات کشورمان به ویژه اسماعیل بقائی در نشست های خبری خود بارها تکرار کرده است آمریکا از این مناطق علیه امنیت و تمامیت سرزمینی ایران حملاتی را صورت می دهد.

ازاین رو آنچه علیه گروه ای تجزیه طلب کردی اتفاق می افتد، پیامی است که گیرنده آن فقط گروه‌های شبه نظامی این منطقه نیست، بلکه مخاطبان دیگری نیز دارد؛ از جمله بازیگرانی که از نگاه ایران، تلاش می‌کنند با بهره‌گیری از این گروه‌ها و یا از طریق در اختیار قرار دادن امکانات خود به آمریکا، فشارهای امنیتی بر جمهوری اسلامی را افزایش دهند.

توافق امنیتی تهران و بغداد؛ حلقه مفقوده

یکی از مهم‌ترین ابعاد این پرونده، توافق امنیتی میان ایران و عراق است که بر اساس آن، دولت عراق متعهد شده است از فعالیت گروه‌های مسلح ضدایرانی در خاک خود جلوگیری کند. از نگاه تهران، اجرای کامل این توافق نه‌تنها به نفع امنیت ایران، بلکه در راستای تقویت حاکمیت ملی عراق نیز هست. زیرا استمرار فعالیت گروه‌های مسلح خارج از کنترل دولت، می‌تواند اقتدار بغداد را نیز با چالش مواجه کند.

بر همین اساس، مقامات کشورمان تأکید دارند راه‌حل نهایی، تداوم عملیات نظامی نیست، بلکه اجرای کامل تعهدات امنیتی از سوی دولت عراق و جلوگیری از هرگونه استفاده از خاک این کشور علیه همسایگان است.

براین اساس آنچه در روزهای اخیر از سوی نیروهای مسلح ایران علیه گروه های تجزیه طلب کردی رخ داد، صرفاً یک تحول دوجانبه میان ایران و عراق نیست. این عملیات پیامی برای کل منطقه دارد؛ اینکه امنیت مرزها و مقابله با تهدیدات فرامرزی، به یکی از مؤلفه‌های اصلی معادلات امنیتی غرب آسیا تبدیل شده است. در شرایطی که برخی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تلاش دارند از شکاف‌های امنیتی در کشورهای منطقه بهره‌برداری کنند، تثبیت همکاری‌های امنیتی میان تهران و بغداد می‌تواند به کاهش بی‌ثباتی و جلوگیری از گسترش ناامنی کمک کند.

از منظر نظامی، هدف قرار گرفتن مراکز و زیرساخت‌های گروه‌های مسلح می‌تواند توان سازماندهی، آموزش و پشتیبانی آنها را با اختلال مواجه کند. این عملیات نشان داد جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات امنیتی، صرفاً به هشدارهای دیپلماتیک اکتفا نخواهد کرد و در صورت استمرار خطر، از ابزارهای دفاعی خود نیز استفاده می‌کند. چنین رویکردی می‌تواند هزینه اقدامات گروه‌های مسلح را افزایش داده و در محاسبات حامیان احتمالی آنها نیز اثرگذار باشد.

در این شرایط، می توان انتظار داشت در سفر نخست وزیر عراق به ایران که قرار است در آخر همین هفته انجام شود، این مسئله یکی از موضوعات حساس و محوری گفتگوها باشد. بغداد باید برای پایان دادن به منشا تهدیدات علیه مرزهای غربی ایران به طور جدی وارد عمل شود و در این راستا هیچ بهانه ای نمی تواند توجیه کننده تعلل هایی باشد که تا امروز شاهدش بوده ایم.