، محمدمهدی علویان‌مهر رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) با تشریح اهداف و دستاوردهای طرح استادمحوری در سامانه نان اظهار داشت: این طرح با هدف ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها با مسائل و نیازهای واقعی کشور و در راستای اجرای ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم توسعه طراحی شده است.

وی افزود: در این طرح تلاش شده است پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی از مسیر موضوعات صرفاً نظری به سمت پژوهش‌های کاربردی و پاسخ‌گو به نیازهای کشور هدایت شوند. بر این اساس، نیازهای دستگاه‌ها و بخش‌های مختلف کشور در سامانه نان ثبت شده و استادان دانشگاه می‌توانند با انتخاب این نیازها، موضوع پژوهشی تعریف کرده و دانشجوی تحصیلات تکمیلی جذب کنند.

رئیس ISC ادامه داد: این فرآیند یک زنجیره منسجم از «شناسایی نیاز کشور، شناسایی ظرفیت علمی استادان، تعریف موضوع پژوهشی، جذب دانشجو، انجام پژوهش و ارائه راهکار» ایجاد می‌کند و طرح استادمحوری از دو مسیر اصلی شامل پذیرش دانشجوی دکتری از طریق آزمون سراسری و پذیرش دانشجویان استعداد درخشان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری اجرا می‌شود.

علویان‌مهر با اشاره به آمار اجرای طرح گفت: بررسی داده‌های سامانه نان نشان می‌دهد در بازه زمانی سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵، در مجموع ۶۸۶۲ نیاز استادمحوری ثبت شده که این نیازها به ۸۵۶۵ فرصت جذب دانشجو در هشت حوزه موضوعی منجر شده است.

وی خاطرنشان کرد: حوزه فنی و مهندسی با ۳۷۳۲ فرصت جذب دانشجو، معادل حدود ۴۳ درصد از کل فرصت‌ها، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. پس از آن، علوم انسانی با ۲۲۱۲ فرصت (حدود ۲۵ درصد)، علوم پایه با ۱۳۷۴ فرصت (حدود ۱۵ درصد) و کشاورزی و منابع طبیعی با ۹۳۲ فرصت (حدود ۱۰ درصد) قرار دارند.

رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام افزود: از نظر تعداد نیازهای ثبت‌شده نیز حوزه فنی و مهندسی با ۲۸۱۷ نیاز در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن علوم انسانی با ۱۸۳۸ نیاز، علوم پایه با ۱۰۵۹ نیاز و کشاورزی و منابع طبیعی با ۷۳۳ نیاز قرار گرفته‌اند.

وی تصریح کرد: هر نیاز ثبت‌شده در سامانه نان می‌تواند به چند فرصت جذب دانشجو در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری منجر شود که این موضوع ظرفیت بالای طرح برای هدایت هدفمند پژوهش‌های دانشگاهی را نشان می‌دهد.

علویان‌مهر با اشاره به توزیع نیازها بر اساس مقطع تحصیلی گفت: در تمامی حوزه‌های علمی، سهم نیازهای مرتبط با مقطع دکتری بیشتر از کارشناسی ارشد بوده است. بیشترین سهم نیازهای دکتری مربوط به حوزه هنر با ۸۰ درصد، تعلیم و تربیت با ۷۴ درصد و علوم انسانی و دامپزشکی هر کدام با ۷۰ درصد بوده است.

وی افزود: در مقابل، حوزه‌های کشاورزی و منابع طبیعی و فنی و مهندسی ظرفیت بیشتری برای تعریف نیازهای مرتبط با مقطع کارشناسی ارشد داشته‌اند که نشان‌دهنده تنوع نیازهای پژوهشی در رشته‌های مختلف است.

رئیس ISC با بیان اینکه تاکنون ۸۰۳۳ درخواست در ارتباط با طرح استادمحوری ثبت شده است، گفت: از این تعداد، ۵۷۰۴ درخواست، معادل ۷۰ درصد، مربوط به جذب بدون آزمون دانشجویان استعداد درخشان و ۲۳۴۱ درخواست، معادل ۳۰ درصد، مربوط به جذب از طریق آزمون سراسری بوده است.

وی افزود: دانشگاه‌ها با ثبت ۵۷۸۰ درخواست، بیشترین میزان مشارکت را در این طرح داشته‌اند و پس از آن پژوهشگاه‌ها با ۹۸۶ درخواست، مؤسسات با ۱۸۴ درخواست، پژوهشکده‌ها با ۱۵۹ درخواست و سایر نهادها با ۲۱۵ درخواست قرار دارند.

علویان‌مهر اظهار داشت: در میان مراکز علمی مشارکت‌کننده، دانشگاه شیراز با ۴۹۲ درخواست بیشترین مشارکت را داشته و پژوهشگاه امور اقتصادی با ۴۷۰ درخواست و دانشگاه شهید بهشتی با ۴۲۷ درخواست در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ نیز دانشگاه اصفهان با اختصاص ۱۹۵ ظرفیت، شامل ۱۷۳ ظرفیت از طریق آزمون و ۲۲ ظرفیت بدون آزمون، بیشترین ظرفیت اختصاص‌یافته را داشته و دانشگاه شیراز با ۸۳ ظرفیت در جایگاه دوم قرار گرفته است.

رئیس ISC گفت: در بازه سال‌های تحصیلی ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، دانشگاه شیراز با ۵۸ پذیرش نهایی دانشجوی دکتری از طریق آزمون، بیشترین جذب را در طرح استادمحوری داشته است. دانشگاه اصفهان با ۴۹ پذیرش و دانشگاه فردوسی مشهد با ۴۲ پذیرش در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام با تأکید بر اهمیت ادامه مسیر ارزیابی این طرح گفت: داده‌های موجود نشان می‌دهد طرح استادمحوری در سامانه نان توانسته است سازوکاری نسبتاً منسجم برای اتصال نیازهای کشور به ظرفیت استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی ایجاد کند.

وی ادامه داد: ثبت هزاران نیاز پژوهشی، ایجاد فرصت‌های متعدد جذب دانشجو و مشارکت دانشگاه‌ها و مراکز علمی سراسر کشور، بیانگر ظرفیت قابل توجه این رویکرد برای حرکت نظام پژوهش کشور به سمت حل مسائل واقعی است.

علویان‌مهر خاطرنشان کرد: در عین حال، تمرکز بالای نیازها در برخی حوزه‌های علمی، سهم بالای نیازهای مقطع دکتری و تفاوت میزان مشارکت دانشگاه‌ها و مراکز علمی مختلف، ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر توسعه متوازن طرح و افزایش مشارکت همه بخش‌های علمی کشور را نشان می‌دهد.

وی در پایان گفت: گزارش حاضر نخستین مرحله پایش و ارزیابی رویکرد مورد تأکید ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم در حوزه پایان‌نامه‌ها و رساله‌هاست و در گزارش‌های آینده، با اضافه شدن اطلاعات مربوط به طرح‌های پژوهشی و منابع مالی مرتبط، امکان ارائه تصویری جامع‌تر از میزان تحقق اهداف این ماده و حرکت نظام پژوهش کشور به سمت تحقیقات مبتنی بر نیازهای واقعی فراهم خواهد شد.