،محمدمهدی علویان مهر، رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، در نشستی با خبرنگاران، با اشاره به مأموریت‌های واگذار شده به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و مؤسسه ISC در برنامه هفتم توسعه، اظهار کرد: یکی از مأموریت‌های مهمی که در این برنامه به وزارت علوم و به‌طور خاص به ISC واگذار شده، تقویت پایگاه اطلاعاتی این مؤسسه است.

وی توضیح داد: منظور از این پایگاه اطلاعاتی، جمع‌آوری و در اختیار داشتن اطلاعات کتاب‌شناختی تمامی بروندادهای پژوهشی تولیدشده در کشور، جهان اسلام و جهان است؛ بروندادهایی که شامل مجلات، کتاب‌ها، پتنت‌ها، طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها و همچنین نسخ خطی می‌شود.

رئیس مؤسسه ISC ادامه داد: هر فعالیت پژوهشی که در دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها یا حوزه‌های علمی انجام می‌شود، در نهایت باید در قالب یک برونداد علمی مانند کتاب، مقاله، طرح پژوهشی، پتنت، دانشنامه یا دایره المعارف ارائه شود و ما باید اطلاعات کتاب‌شناختی این آثار را در اختیار داشته باشیم. به همین دلیل، قانون برنامه هفتم از ما خواسته است که پایگاه اطلاعاتی ISC را تقویت کنیم.

علویان‌مهر با بیان اینکه ISC از ابتدای اجرای برنامه خود را برای تحقق این هدف آماده کرده است، گفت: برنامه تحولی مؤسسه نیز در همین راستا تدوین شده و تحول در حوزه استنادی و تقویت پایگاه اطلاعاتی از موضوعات اصلی این برنامه بوده است.

وی افزود: از سال گذشته با وجود مشکلات متعددی که کشور با آن مواجه بوده، از جمله تحریم‌ها، جنگ، قطع اینترنت و سایر محدودیت‌ها، همکاران ما در ISC تلاش کردند اهداف تعیین‌شده را پیش ببرند. البته به دلیل همین شرایط به همه اهدافی که در ابتدای سال گذشته ترسیم کرده بودیم نرسیدیم، اما با وجود همه مشکلات، عملکرد خود را قابل قبول می‌دانیم و حجم نسبتاً زیادی از کار در این حوزه پیش رفته است.

رئیس ISC با اشاره به اقدامات انجام‌شده در زمینه پتنت‌ها گفت: در حوزه پتنت‌ها اتفاقات خوبی در مؤسسه افتاده و این اقدامات همچنان در حال انجام است.

وی همچنین درباره نسخ خطی اظهار کرد: نسخ خطی سال‌ها در ISC در حال ساماندهی بود، اما روند پیشرفت آن بسیار کند بود؛ در حالی که در سال گذشته و همچنین پنج ماه نخست امسال اتفاقات بسیار خوبی در این زمینه رخ داده و می‌توان گفت گنجینه نسخ خطی ما تقریباً کامل شده است.

علویان‌مهر افزود: در حوزه اسناد سیاستی نیز با مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی همکاری داشته‌ایم و اسناد سیاستی کشور را از این مرکز دریافت کرده‌ایم و همچنان در حال تعامل و تبادل اطلاعات با این مجموعه هستیم. در حوزه مجلات و مقالات نیز با سرعتی که مورد انتظار ما بود پیش نرفتیم، اما اقدامات و اتفاقات خوبی در این زمینه رقم خورده است.

رئیس مؤسسه ISC ابراز امیدواری کرد در صورتی که شرایط کشور وارد وضعیت شوک و حاد نشود و محدودیت‌های ناشی از قطع اینترنت تکرار نشود، تا پایان امسال هدف تعیین‌شده در برنامه هفتم در زمینه تقویت پایگاه اطلاعاتی محقق شود.

وی گفت: سرعت کار با برنامه‌ریزی‌هایی که انجام شده، به‌گونه‌ای است که می‌توانیم این مسیر را ادامه دهیم و امیدواریم طی یکی دو سال آینده از نظر پایگاه اطلاعاتی و تقویت آن، شاهد یک ISC کاملاً متفاوت باشیم؛ البته این موضوع مشروط به آن است که شرایط محیطی کشور ما را محدود نکند.

سامانه نان در مسیر هوشمندسازی

علویان‌مهر در ادامه با اشاره به مأموریت ISC در زمینه توجه به نیازهای صنعت و توسعه سامانه «نان» اظهار کرد: در مؤسسه سامانه‌ای با عنوان «نظام ایده‌ها و نیازها» یا سامانه نان داریم که با هدف کمک به حل مسائل صنعت کشور ایجاد شده و این سامانه همچنان در حال توسعه است.

وی یکی از اقدامات مهم انجام‌شده در این حوزه را هوشمندسازی سامانه نان عنوان کرد و گفت: به‌طور کلی یکی از محورهای اصلی تحول در ISC، تحول دیجیتال است. ما در حال بازطراحی و به‌روزرسانی تمام ارکان مؤسسه بر اساس فناوری‌های جدید و روندهای روز دنیا و کشور هستیم.

رئیس مؤسسه ISC افزود: هوشمندسازی خدماتی که این مؤسسه ارائه می‌دهد، یکی از محورهای اصلی این تحول است و سامانه نان نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد. تلاش داریم سامانه نان را هوشمند کنیم تا بتواند ایده‌ها و نیازها را به‌صورت همزمان و هوشمند در اختیار کاربران قرار دهد.

علویان‌مهر در پاسخ به موضوع موازی‌کاری در استفاده از علم و پژوهش برای حل مسائل و چالش‌های کشور گفت: یکی از حوزه‌هایی که چندین متولی دارد، موضوع حل مسائل صنعتی کشور است و سامانه نان از ابتدا با این هدف طراحی شد که بتواند سامانه‌های مختلف را در قالب یک پنجره واحد تحت پوشش خود قرار دهد.

وی ادامه داد: حوزه‌هایی مانند کشاورزی، آب و نفت از جمله موضوعاتی هستند که در این سامانه مورد توجه قرار گرفته‌اند و در برخی وزارتخانه‌ها مانند وزارت نفت، وزارت بهداشت و وزارت نیرو توانسته‌ایم همکاری‌هایی ایجاد کنیم؛ البته در برخی دستگاه‌ها نیز هنوز همکاری‌ها شکل نگرفته یا تمایل لازم برای همکاری وجود نداشته است.

رئیس مؤسسه ISC درباره سامانه «محکم» نیز گفت: این طرح پس از دو جنگ تحمیلی اخیر و با تمرکز بر خرابی‌ها و آسیب‌هایی که در جریان این جنگ‌ها ایجاد شده، شکل گرفته و از دانشگاه‌ها و استادان دانشگاه دعوت شده است برای حل این چالش‌ها وارد میدان شوند.

وی افزود: ممکن است در این زمینه نوعی موازی‌کاری وجود داشته باشد، اما از آنجا که هدف این طرح حل مسائل مشخص کشور است، نمی‌توان آن را الزاماً موازی‌کاری دانست.

رئیس مؤسسه ISC با بیان اینکه سامانه نان تاکنون رشد خوبی داشته است، تأکید کرد: با این حال باید این رشد افزایش پیدا کند. بخشی از کندی رشد نیز به زیرساخت‌های مؤسسه مربوط بود که در حال تقویت است و امیدواریم سامانه نان به‌زودی به رشد قابل توجهی برسد.

وی همچنین از برنامه برای هماهنگ‌سازی سامانه‌های «ساطع» و «سمات» خبر داد و گفت: در شورای عالی عتف تلاش می‌کنیم این دو سامانه را نیز در قالب یک پنجره واحد تحت پوشش سامانه نان قرار دهیم تا پراکنده‌کاری‌ها به حداقل برسد و در عین حال سامانه نان تقویت شود. زیرساخت‌های فناوری اطلاعاتی این کار در حال انجام است و امیدواریم طی دو ماه آینده به نتیجه برسد.

ارتقای کیفیت مجلات علمی؛ مأموریتی جدید برای ISC

علویان‌مهر با اشاره به دیگر مأموریت‌های برنامه هفتم اظهار کرد: ارتقای کیفیت مجلات کشور یکی دیگر از برنامه‌هایی است که در برنامه هفتم بر عهده وزارت علوم گذاشته شده است و از آنجا که ISC متولی مجلات علمی کشور است، در عمل این مأموریت را باید ما دنبال کنیم. در سال گذشته بخشی از این برنامه را با برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای نشریات علمی کشور اجرا کردیم و این مسیر را ادامه خواهیم داد.

رئیس مؤسسه ISC گفت: علاوه بر ارتقای مجلات علمی کشور، نیم‌نگاهی نیز به مجلات کشورهای اسلامی داریم؛ چراکه بسیاری از کشورهای اسلامی نیز علاقه‌مند هستند کیفیت مجلات علمی خود را ارتقا دهند و در این زمینه به کمک ISC نیاز دارند.

وی با اشاره به علاقه‌مندی کشورهایی مانند پاکستان، عراق و مالزی برای استفاده از ظرفیت ISC در حوزه ارتقای نشریات علمی اظهار کرد: در این زمینه با وزارت علوم عراق نیز سال گذشته تفاهم‌نامه همکاری امضا کردیم، اما متأسفانه به دلیل شرایط محیطی ایران و وضعیت بین‌المللی هنوز این همکاری به مرحله اجرا نرسیده است.

علویان‌مهر ابراز امیدواری کرد که در نیمه دوم سال و با سفر به عراق، همکاری با مسئولان وزارت علوم این کشور در زمینه ارتقای نشریات علمی آغاز شود.

وی این همکاری‌ها را علاوه بر جنبه علمی، دارای ظرفیت اقتصادی دانست و گفت: ارائه خدمات علمی به کشورهای دیگر می‌تواند برای کشور و ISC درآمدزایی داشته باشد و حتی درآمد ارزی ایجاد کند.

رئیس مؤسسه ISC در ادامه با اشاره به مأموریت این مؤسسه در زمینه تعاملات بین‌المللی و دیپلماسی علم و فناوری اظهار کرد: با وجود فراز و فرودهای سال گذشته و پنج ماه نخست امسال، تلاش کردیم از طریق برگزاری جلسات متعدد مجازی، تعاملات علمی با کشورهای مختلف را حفظ کنیم.

وی گفت: با کشورهایی مانند مالزی، عراق، افغانستان و کشورهای مختلف جلسات و گفت‌وگوهایی داشته‌ایم و امیدواریم این تعاملات شتاب بیشتری بگیرد.همچنین، اندونزی، تونس، ترکیه و قبرس از جمله کشورهایی هستند که در زمینه همکاری‌های علمی ابراز علاقه کرده‌اند. 

وی همچنین به کشورهای آسیای میانه اشاره کرد و گفت: اگر شرایط در حوزه بین‌الملل باثبات‌تر شود، ظرفیت انجام کارهای بزرگی در حوزه دیپلماسی علم و فناوری وجود دارد و بخش قابل توجهی از این مسیر نیز تاکنون طی شده است.

رئیس مؤسسه ISC یکی دیگر از مأموریت‌های این مؤسسه را رصد فناوری‌های نوظهور عنوان کرد و گفت: فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، سلامت دیجیتال، فناوری کوانتوم، علوم شناختی و زیست‌فناوری از جمله حوزه‌هایی هستند که در برنامه هفتم نیز به آنها توجه شده است.

وی افزود: جهت‌گیری کشور در حال حرکت به سمت سرمایه‌گذاری در این فناوری‌هاست و یکی از وظایف ISC این است که رصد کند کشور در تولیدات علمی، مقالات و فعالیت‌های پژوهشی مرتبط با این حوزه‌ها در چه جایگاهی قرار دارد.

علویان‌مهر ادامه داد: ما وضعیت ایران را در مقایسه با کشورهای اسلامی و همچنین وضعیت کشورهای جهان بررسی می‌کنیم تا مشخص شود کشور در حوزه‌های مختلف فناوری‌های نوظهور چه جایگاهی دارد و در چه زمینه‌هایی باید سرمایه‌گذاری و فعالیت بیشتری انجام شود.

وی همچنین از راه‌اندازی واحد مرکز رشد و تجاری‌سازی در ISC خبر داد و گفت: یکی از واحدهایی که برای نخستین‌بار در مؤسسه راه‌اندازی کرده‌ایم، واحد تجاری‌سازی است که با هدف کمک به شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز رشد ایجاد شده است.

رئیس مؤسسه ISC اظهار کرد: این موضوع یکی از تحولات مهم مؤسسه محسوب می‌شود و امیدواریم بتوانیم در این زمینه هم به دانشگاه‌ها کمک کنیم و هم محصولات و خدمات خود ISC را وارد مسیر تجاری‌سازی کنیم.

وی افزود: به‌ویژه زمانی که به کشورهای دیگر مراجعه می‌کنیم، می‌توانیم محصولات و خدمات خود را عرضه کنیم و از این طریق برای کشور ارزآوری داشته باشیم.

علویان‌مهر تأکید کرد: ISC به‌عنوان یک نهاد حاکمیتی، بخش عمده‌ای از خدمات خود را به جامعه علمی کشور به‌صورت رایگان ارائه می‌دهد، اما طبیعی است که ارائه برخی خدمات به کشورهای دیگر نمی‌تواند به‌صورت رایگان باشد.

وی گفت: در همین راستا برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا از طریق قراردادهای مشخص، بخشی از خدمات ISC را در خارج از کشور ارائه کنیم و از این طریق برای کشور و خود مؤسسه درآمد ارزی ایجاد شود.

اعتبارسنجی دانشگاه‌های خارج از کشور به ISC واگذار شد

رئیس مؤسسه ISC در ادامه از واگذاری مأموریت اعتبارسنجی دانشگاه‌های خارج از کشور به این مؤسسه خبر داد و گفت: سازمان امور دانشجویان وزارت علوم اخیراً و در سال جاری این مأموریت را به ISC واگذار کرده است.

وی توضیح داد: سازمان امور دانشجویان هر سال فهرستی از دانشگاه‌های خارج از کشور تهیه می‌کند و مشخص می‌کند کدام دانشگاه‌ها مورد تأیید وزارت علوم هستند و کدام دانشگاه‌ها مورد تأیید نیستند.

علویان‌مهر افزود: امسال این کار به ISC واگذار شده و از ما خواسته‌اند مشخص کنیم کدام دانشگاه‌های دنیا مورد تأیید هستند.

وی با اشاره به اهمیت این موضوع برای دانشجویان و خانواده‌ها گفت: بسیاری از جوانان ایرانی در خارج از کشور تحصیل می‌کنند و خانواده‌ها نیز می‌خواهند بدانند اگر فرزندشان را برای تحصیل به یک دانشگاه خارجی بفرستند، آیا مدرک آن دانشگاه پس از فارغ‌التحصیلی مورد تأیید وزارت علوم قرار خواهد گرفت یا خیر.

رئیس مؤسسه ISC ادامه داد: در حال حاضر تمرکز بیشتری بر دانشگاه‌های کشورهای ترکیه، قبرس، روسیه و برخی کشورهای عربی وجود دارد، زیرا تعداد دانشجویان ایرانی در این کشورها بیشتر است، اما ارزیابی دانشگاه‌های بسیاری از کشورهای دیگر از جمله مالزی نیز انجام شده و همچنان ادامه دارد.

وی گفت: ISC نتیجه این ارزیابی‌ها را به وزارت علوم اعلام می‌کند تا مشخص شود کدام دانشگاه‌ها مورد تأیید هستند و کدام دانشگاه‌ها نیستند.

رتبه‌بندی مؤسسات غیرانتفاعی کشور برای نخستین‌بار

علویان‌مهر همچنین از آغاز رتبه‌بندی مؤسسات غیرانتفاعی در کشور خبر داد و گفت: یکی دیگر از مأموریت‌هایی که برای نخستین‌بار به ISC واگذار شده، رتبه‌بندی مؤسسات غیرانتفاعی است.

وی یادآور شد: ISC تاکنون دانشگاه‌های کشور و پژوهشگاه‌ها را رتبه‌بندی می‌کرد و تمرکز اصلی بر دانشگاه‌های دولتی بود، اما از امسال رتبه‌بندی مؤسسات غیرانتفاعی نیز به این مؤسسه واگذار شده است.

رئیس مؤسسه ISC اظهار کرد: امیدواریم همان‌گونه که همکاران ما در سایر حوزه‌ها عملکرد خوبی داشته‌اند، در این زمینه نیز اقدامات مؤثری انجام دهند.

وی با اشاره به نیاز خانواده‌ها و داوطلبان به چنین رتبه‌بندی‌ای گفت: برای خانواده‌ای که می‌خواهد فرزند خود را برای ادامه تحصیل از مقطع کارشناسی به کارشناسی ارشد یا از مسیرهای دیگر به یک مؤسسه غیرانتفاعی بفرستد، تاکنون اطلاعات مشخصی درباره سطح و جایگاه این مؤسسات وجود نداشته است.

علویان‌مهر افزود: ما در رتبه‌بندی دانشگاه‌های دولتی مشخص می‌کنیم کدام دانشگاه رتبه نخست، رتبه دهم یا رتبه‌های پایین‌تر را دارد، اما چنین ارزیابی جامعی درباره مؤسسات غیرانتفاعی وجود نداشته است.

وی گفت: حدود ۴۰۰ مؤسسه غیرانتفاعی در کشور وجود دارد که برخی از آنها نیز به دانشگاه غیرانتفاعی تبدیل شده‌اند. در استان فارس نیز تعدادی از این مؤسسات فعال هستند و این مؤسسات امسال مورد ارزیابی و رتبه‌بندی قرار می‌گیرند.

رئیس مؤسسه ISC در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت تولید مقالات علمی کشور اظهار کرد: روند رشد تعداد مقالات علمی ایران همچنان افزایشی بوده، اما جایگاه کشور از این نظر کاهش پیدا کرده است.

وی یکی از دلایل این موضوع را فعالیت جدی کشورهایی مانند عربستان و ترکیه در حوزه تولید علم دانست و گفت: این کشورها در سال‌های اخیر به‌طور جدی روی این حوزه کار کرده‌اند و خارج از جهان اسلام نیز سرمایه‌گذاری گسترده‌ای بر تولید و توسعه علمی انجام شده است.

علویان‌مهر تأکید کرد: هیچ کشوری وجود ندارد که از نظر تعداد مقالات علمی در صدر باشد، اما از نظر فناوری در قعر جدول قرار داشته باشد. مقاله علمی خودش یک شاخص است و بخشی از مقالات نیز ماهیت فناورانه دارند.

وی افزود: اطلاعات مربوط به تولیدات علمی و وضعیت فناوری می‌تواند به دانشگاه‌ها کمک کند تا نقاط قوت و مزیت‌های خود را بهتر بشناسند و مسیر حرکت آینده خود را دقیق‌تر انتخاب کنند.

رئیس مؤسسه ISC با اشاره به نقش این مؤسسه در ارائه اطلاعات علمی و فناورانه به دستگاه‌های مختلف گفت: مجموعه اطلاعاتی که در ISC تولید و تحلیل می‌شود در اختیار وزارتخانه‌های مرتبط قرار می‌گیرد تا مشخص شود هر وزارتخانه و دانشگاه بهتر است در چه حوزه‌ای حرکت کند و سرمایه‌گذاری علمی و پژوهشی خود را به کدام سمت ببرد.

وی تأکید کرد: ما در جایگاه تصمیم‌گیری نیستیم، اما می‌توانیم در تصمیم‌سازی نقش داشته باشیم و پیشنهادهای ما می‌تواند برای تصمیم‌گیران کشور کمک‌کننده باشد.

علویان‌مهر افزود: در واقع تلاش ما این است که نقشه‌ای از وضعیت علم و فناوری کشور، کشورهای اسلامی و جهان در اختیار دانشگاه‌ها، وزارت علوم، معاونت علمی و فناوری و وزارتخانه‌هایی مانند وزارت بهداشت قرار دهیم تا بر اساس این نقشه، نقاط قوت، ضعف، مزیت‌ها و فرصت‌های کشور شناسایی شود و حرکت علمی و فناورانه کشور با دقت و هدفمندی بیشتری ادامه پیدا کند.

وی خاطرنشان کرد: مجموعه اقداماتی که در حوزه تقویت پایگاه اطلاعاتی، سامانه نان، تحول دیجیتال، ارتقای مجلات، دیپلماسی علم و فناوری، رصد فناوری‌های نوظهور، تجاری‌سازی، اعتبارسنجی دانشگاه‌های خارجی و رتبه‌بندی مؤسسات غیرانتفاعی در حال انجام است، بخشی از مسیر تحول ISC است؛ مسیری که در صورت فراهم بودن شرایط محیطی مناسب، می‌تواند جایگاه و کارکرد این مؤسسه را در نظام علم و فناوری کشور طی سال‌های آینده بیش از پیش تقویت کند.