،محاصره دریایی اعلام‌شده توسط ایالات متحده از عصر روز دوشنبه (۲۴ فروردین) به دستور ترامپ و از طریق سنتکام علیه ایران به حالت اجرایی درآمد. هدف از این اقدام جلوگیری از ورود و خروج کشتی‌ها به بنادر ایران به منظور تحت فشار قرار دادن تهران برای پذیرش خواسته های آمریکاست. در همین حال حضور فرمانده ارتش پاکستان در تهران که در کنار نخست وزیر این کشور نقش محوری در برگزاری و نزدیکی دیدگاه های ایران و آمریکا برای نشست اسلام آباد داشت، نشان می دهد احتمال برگزاری دور دومی گفتگوها در سایه آتش بس دو هفته‌ای دور از انتظار نیست. از این رو ترامپ امیدوار است محاصره دریایی موجب شود جمهوری اسلامی تحت فشار، در نشست دوم کوتاه بیاید. 

اما در عمل نشانه هایی دیده می‌شود که مشخص کرد این اقدام آمریکا قابلیت اجرای کامل ندارد. این محاصره نه یک «بلوک کامل» فیزیکی، بلکه اقدامی محدود به نظارت و توقف انتخابی است که با تاکتیک‌های قدیمی ناوگان سایه یا خاموشی ردیاب‌ها به راحتی دور زده می‌شود.

در همین رابطه روز پنجشنبه رویترز اعلام کرد دومین ابرنفت‌کش (VLCC) تحت تحریم آمریکا از تنگه هرمز وارد خلیج فارس شده است. روز چهارشنبه هم رویترز از خروج نفتکش چینی از خلیج فارس خبر داد که اولین کشتی‌ای بود که پس از شروع محاصره از تنگه هرمز عبور کرد. براین اساس در دو روز اول محاصره دریایی حداقل دو تا سه آب نفتکش توانستند محاصره را دور بزنند و به خلیج فارس با هدف رسیدن به بنادر ایران وارد یا خارج شوند.

از سویی سنتکام ادعا کرد در همین مدت ۱۰ کشتی را برگردانده، اما داده‌های واقعی کشتیرانی نشان‌دهنده عبور چندین کشتی تحریم‌شده است. بسیاری از این کشتی‌ها به مقصد بنادر غیرایرانی (مانند عراق) یا با محموله متانول/نفت خام حرکت می‌کنند.

در این خصوص کارشناسان عنوان میکنند خاموش کردن ترانسپاندرها (AIS) و تاکتیک‌های ناوگان سایه عامل اصلی دور زدن محاصره است.

بنابراین نیویورک تایمز و رویترز اعلام کرده اند‌ از زمان اجرای محاصره دریایی ترافیک کاهش یافته، اما «کشتی‌های مرتبط با ایران» همچنان نفوذ می‌کنند. گفتنی است پیش از محاصره، صادرات ایران حدود ۱.۸-۲.۱ میلیون بشکه در روز بود و در برخی گزارش‌ها بعد از آغاز تنش‌ها و جنگ، این مقدار افزایش هم یافته است که یکی از مقاصد هند بود که پس از هفت سال، تصمیم به خرید نفت از ایران گرفت.

از این رو، این پرسش مطرح میشود که چرا محاصره دریایی «قابلیت اجرا» ندارد و شکست می‌خورد؟ 

محدودیت جغرافیایی و عملیاتی: تنگه هرمز باریک است (۲۱ مایل)، اما منطقه تحت پوشش (خلیج عمان + دریای عرب) وسیع است. ناوگان آمریکا نمی‌تواند هر کشتی را ۲۴ ساعته متوقف کند بدون ریسک درگیری گسترده. 

تمایز کشتی‌ها: محاصره فقط کشتی‌های به/از بنادر ایران را هدف گرفته است نه همه ترددها. کشتی‌هایی که به عراق، امارات یا عمان می‌روند اغلب اجازه عبور می‌گیرند. این موضوع اجازه دور زدن محاصره را می‌دهد.

واکنش بین‌المللی: چین به عنوان بزرگترین مشتری نفت ایران اقدام آمریکا را خطرناک توصیف کرده است. هند با جمهوری اسلامی وارد رایزنی شده و برخی کشورها مانند انگلیس به این اقدام آمریکا نپیوستند‌. بنابراین سنتکام امکان درگیر شدن با طیف بزرگی از کشورها که در این محدوده تردد می‌کنند، را ندارد.

تأثیر اقتصادی محدود: صادرات نفت ایران همچنان ادامه دارد و قیمت جهانی نفت تحت تأثیر قرار گرفته است، اما نه به حدی که ایران را فلج کند. بلومبرگ در این باره در گزارشی نوشت جمهوری اسلامی با ایجاد سازوکارهای مختلف قبلاً تحریم‌ها را خنثی کرده و حالا هم در حال تست حد محاصره دریایی است.

بنابراین محاصره دریایی آمریکا در عمل یک عملیات نظارت محدود است که با عبور مکرر ابرنفت‌کش‌ها به مقصد ایران شکست خورده یا حداقل بسیار نفوذپذیر است. کارشناسان تاکید دارند آمریکا توان اجرای صد درصدی این سیاست را ندارد و ایران با تاکتیک‌های عملی، جریان نفت را برای خود حفظ خواهد کرد.

در این راستا طولانی شدن محاصره دریایی صرفاً فشار بیشتری به بازار جهانی انرژی وارد میکند که پیامد آن گرانی سوخت است که میتواند موجب تشدید مخالفتها با ترامپ در این زمینه شود.