، سفر رومن گافمن، رئیس سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل (موساد) در روز جمعه (۲۲ آبان) به آمریکا در شرایطی انجام شد که بنیامین نتانیاهو تلاش‌های خود را برای متقاعد کردن دونالد ترامپ به ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران افزایش داده است. این سفر صرفاً یک دیدار اطلاعاتی معمول میان دو سازمان اطلاعاتی ارزیابی نمی‌شود؛ بلکه در بستر اختلاف‌نظر واشنگتن و تل‌آویو درباره زمان و چگونگی مواجهه مجدد با جمهوری اسلامی ایران و هم‌زمان با انتقال قدرت سیاسی در اسرائیل، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

بر اساس گزارش وبسایت آکسیوس به نقل از سه منبع مطلع، گافمن روز جمعه در واشنگتن حضور داشت و با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، دیدار کرد. همچنین قرار بود او برای گفت‌وگو با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، به میامی سفر کند. رسانه‌های اسرائیلی از احتمال دیدار او با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز خبر داده‌اند.

 اهداف سفر؛ متقاعد کردن آمریکا برای بازگشت به گزینه نظامی

مهم‌ترین هدف این سفر را باید در تلاش اسرائیل برای تغییر محاسبات دولت ترامپ درباره ایران جست‌وجو کرد. نتانیاهو در هفته‌های اخیر خواستار بازگشت به عملیات نظامی علیه ایران شده، اما دولت آمریکا تاکنون تمایل چندانی به ازسرگیری جنگ نشان نداده است. ترامپ در شرایط فعلی ترجیح می‌دهد فشار اقتصادی و دریایی علیه ایران ادامه پیدا کند و هم‌زمان امکان دستیابی به توافق بررسی شود.

در چنین شرایطی، اعزام رئیس موساد به واشنگتن می‌تواند بخشی از تلاش اسرائیل برای ارائه ارزیابی اطلاعاتی جدید به دولت آمریکا و برجسته کردن آن چیزی باشد که تل‌آویو تهدیدهای فوری ایران می‌داند. گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل حاکی از آن است یکی از اهداف این رایزنی‌ها، فراهم کردن زمینه برای حمله مجدد به ایران است. با این حال، اختلاف اصلی تنها بر سر ضرورت مقابله با ایران نیست؛ بلکه بر سر این مسئله است که آیا شرایط کنونی، زمان مناسبی برای آغاز مجدد جنگ محسوب می‌شود یا خیر. اسرائیل تلاش دارد واشنگتن را به این جمع‌بندی برساند که ادامه وضعیت فعلی و اتکا به فشار اقتصادی، برای مهار توانمندی‌های ایران کافی نیست و باید گزینه نظامی نیز در دستور کار قرار گیرد.

مطالبات گافمن از دولت آمریکا چه هستند؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در شبکه ۱۲ و ۱۳ اسرائیل گافمن قرار است اطلاعات و ارزیابی‌های اسرائیل درباره چند محور اصلی را با مقام‌های آمریکایی در میان بگذارد:

1. برنامه هسته‌ای ایران: ارائه اطلاعات درباره وضعیت برنامه هسته‌ای ایران و آنچه اسرائیل از تحولات و فعالیت‌های هسته‌ای تهران ارزیابی می‌کند. هدف از این بخش، برجسته کردن نگرانی‌های تل‌آویو درباره آینده این برنامه و متقاعد کردن واشنگتن به ضرورت اتخاذ موضع سخت‌گیرانه‌تر است.

۲. توان موشکی و توسعه موشک‌های دوربرد: یکی دیگر از محورهای مورد توجه، توانمندی موشکی ایران و توسعه موشک‌های دوربرد عنوان شده است. اسرائیل می‌خواهد این موضوع را در کنار پرونده هسته‌ای مطرح کند تا دامنه نگرانی‌های امنیتی آمریکا از ایران را گسترش دهد.

۳. ادعای نقض توافق‌ها از سوی ایران: گافمن قرار است ادعاهای اسرائیل درباره نقض توافق‌های صورت‌گرفته میان تهران و واشنگتن از سوی ایران را نیز مطرح کند. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اسرائیل نگران است آمریکا به توافقی با ایران دست پیدا کند که بدون رسیدگی به نگرانی‌های تل‌آویو درباره برنامه موشکی و هسته‌ای، بخشی از فشارها بر تهران را کاهش دهد.

۴. جلب حمایت آمریکا برای اقدام نظامی: مهم‌ترین مطالبه سیاسی و راهبردی اسرائیل، جلب همراهی واشنگتن با گزینه نظامی و جلوگیری از تثبیت وضعیتی است که در آن آمریکا بدون حل‌وفصل اختلافات موردنظر اسرائیل، به سمت توافق با ایران حرکت کند.

عدم آگاهی آیزنکوت از سفر رئیس موساد

یکی از جنجالی‌ترین ابعاد این سفر، بی‌اطلاعی گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار و مأمور تشکیل دولت جدید اسرائیل، از سفر رئیس موساد به آمریکا بود. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم نتانیاهو تنها یک روز پیش از انتشار خبر سفر گافمن، جلسه‌ای امنیتی با آیزنکوت برگزار کرده بود. این نشست حدود دو ساعت به طول انجامید و محور اصلی آن تحولات مرتبط با ایران بود. نتانیاهو در این جلسه اطلاعاتی درباره وضعیت امنیتی و تحولات ایران در اختیار آیزنکوت قرار داد، اما به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، او را از سفر قریب‌الوقوع رئیس موساد به واشنگتن و مذاکراتش با مقام‌های دولت ترامپ مطلع نکرد.

این اتفاق در شرایطی رخ داد که آیزنکوت پیش‌تر خواستار دریافت گزارش امنیتی از نتانیاهو شده بود و حتی برای برگزاری این نشست با دادستان کل اسرائیل نیز تماس گرفته بود. آیزنکوت پس از دیدار با نتانیاهو هشدار داد که در دوره انتقال قدرت باید نظارت دقیقی بر عملکرد دولت وجود داشته باشد و مسائل امنیتی نباید به ابزاری برای کسب امتیاز سیاسی تبدیل شوند.

از این منظر، بی‌اطلاع گذاشتن آیزنکوت از مأموریت رئیس موساد، پرسش‌هایی درباره میزان شفافیت تصمیم‌گیری‌های امنیتی در دوره انتقال قدرت ایجاد کرده است. براین اساس یکی از نکات مهم هم‌زمان با سفر گافمن، اختلاف‌نظر در میان مقام‌های ارشد امنیتی اسرائیل درباره زمان مناسب برای آغاز مجدد عملیات نظامی علیه ایران است. بنیامین نتانیاهو، رومن گافمن رئیس موساد، داوید زینی رئیس شاباک، شموئل بن‌عزرا رئیس شورای امنیت ملی و یحیئل لایتر سفیر اسرائیل در آمریکا، از موافقان اقدام نظامی در شرایط کنونی هستند. در مقابل، ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، درباره زمان‌بندی چنین اقدامی ملاحظاتی دارد.

موضع زمیر به معنای نادیده گرفتن تهدید ایران نیست؛ بلکه او معتقد است باید زمان و شرایط عملیات با دقت بیشتری بررسی شود و هماهنگی با آمریکا در اولویت قرار گیرد. ارزیابی ارتش این است که در حال حاضر تهدید فوری از سوی جمهوری اسلامی ایران که الزاماً حمله مجدد را ضروری کند، وجود ندارد و ورود به یک جنگ فرسایشی می‌تواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. بنابراین، اختلاف اصلی در ساختار امنیتی اسرائیل بر سر اصل مقابله با ایران نیست، بلکه بر سر «زمان آغاز درگیری جدید، میزان آمادگی و هزینه‌های احتمالی آن» است.

این اختلاف نشان می‌دهد حتی در میان مقام‌هایی که ایران را تهدیدی جدی برای امنیت اسرائیل می‌دانند، درباره ضرورت آغاز فوری یک عملیات نظامی اجماع وجود ندارد.

چرا ترامپ تاکنون با درخواست نتانیاهو همراه نشده است؟

یکی از موانع اصلی تلاش اسرائیل، رویکرد فعلی دونالد ترامپ در قبال ایران است. رئیس‌جمهور آمریکا تاکنون در برابر فشارهای نتانیاهو برای بازگشت به جنگ مقاومت کرده و ترجیح داده است به جای آغاز مجدد عملیات نظامی، سیاست محاصره دریایی و فشار اقتصادی علیه ایران ادامه پیدا کند.

در این میان، درخواست کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز در محاسبات واشنگتن مؤثر بوده است. بر اساس گزارش آکسیوس، عربستان سعودی، قطر و امارات از ترامپ خواسته‌اند وضعیت فعلی ادامه پیدا کند و آمریکا فعلاً از بازگشت به جنگ خودداری کند.

ترامپ نیز پنجشنبه در اظهاراتی اعلام کرد می‌تواند فوراً به اقدام نظامی علیه ایران بازگردد، اما به درخواست کشورهای منطقه ترجیح داده است مسیر طولانی‌تر و کم‌تنش‌تری را دنبال کند. او همچنین از درخواست عربستان برای حفظ وضعیت موجود سخن گفت و اعلام کرد کشورهای قطر، کویت، امارات و بحرین نیز ادامه دوره انتظار را ترجیح می‌دهند.

این موضع نشان می‌دهد اسرائیل برای ازسرگیری جنگ با دو مانع مواجه است: نخست، تردیدهای آمریکا درباره هزینه‌های ورود مجدد به درگیری نظامی و دوم، مخالفت یا دست‌کم عدم تمایل برخی کشورهای منطقه به تشدید تنش‌ها.

تأثیر احتمالی سفر؛ آیا گافمن می‌تواند ترامپ را تغییر دهد؟

اهمیت سفر رئیس موساد را باید در سه سطح بررسی کرد:

۱. تأثیرگذاری بر ارزیابی اطلاعاتی آمریکا: گافمن با ارائه ارزیابی‌های اطلاعاتی اسرائیل درباره برنامه هسته‌ای و موشکی ایران می‌تواند تلاش کند برداشت مقام‌های آمریکایی از سطح تهدید ایران را تغییر دهد. این موضوع به‌ویژه برای سیا اهمیت دارد؛ زیرا ارزیابی‌های اطلاعاتی در تصمیم‌گیری درباره ضرورت و زمان‌بندی عملیات نظامی نقش دارند. با این حال، ارائه اطلاعات از سوی اسرائیل لزوماً به معنای پذیرش آن از سوی آمریکا یا تغییر ارزیابی نهادهای اطلاعاتی این کشور نیست.

۲. جلوگیری از توافق احتمالی تهران و واشنگتن: یکی از نگرانی‌های مهم اسرائیل، حرکت آمریکا به سمت توافقی با ایران است که در آن بخشی از فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه تهران کاهش پیدا کند، بدون آنکه نگرانی‌های اسرائیل درباره برنامه موشکی و هسته‌ای ایران برطرف شده باشد. از این منظر، سفر گافمن می‌تواند تلاشی برای تأثیرگذاری بر خطوط قرمز دولت ترامپ در هرگونه توافق احتمالی باشد.

۳. فراهم کردن زمینه برای ازسرگیری عملیات نظامی: مهم‌ترین هدف احتمالی این مأموریت، جلب حمایت سیاسی و اطلاعاتی واشنگتن برای بازگشت به گزینه نظامی است. اسرائیل به‌خوبی می‌داند آغاز یک جنگ جدید بدون هماهنگی با آمریکا می‌تواند هزینه‌های امنیتی و نظامی سنگینی داشته باشد. با این حال، شواهد فعلی نشان نمی‌دهد این سفر توانسته باشد موضع ترامپ را تغییر دهد یا تصمیم مشخصی برای آغاز مجدد حملات اتخاذ شده باشد.