خبرگزاری موج گزارش می دهد؛
هم صدایی اروپا و کشورهای منطقه برای جلوگیری از جنگ دوباره علیه ایران
در شرایطی که گزارش های مختلف رسانه های عربی و غربی مؤید تشدید اوضاع و نزدیک شدن به بروز جنگ جدید است، چهار کشور اروپایی با همراهی چهار کشور مهم خاورمیانه در استانبول بر لزوم استفاده از دیپلماسی برای حل بحران و عدم حمایت از اقدامات نظامی تأکید کردند.
، نشست وزیران امور خارجه هشت کشور در استانبول روز جمعه (اول آبان) در شرایطی برگزار شد که نگرانی‌ها درباره ازسرگیری حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تداوم بحران تنگه هرمز و گسترش ناامنی در منطقه افزایش یافته است. ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان، مصر، بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا در این نشست درباره تحولات ایران، امنیت مسیرهای دریایی، وضعیت یمن و بحران اوکراین گفت‌وگو کردند؛ نشستی که اهمیت آن تنها به اعلام مواضع مشترک محدود نمی‌شود و می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای هماهنگ‌کردن دیپلماسی اروپا و قدرت‌های منطقه‌ای در برابر بحران‌های به‌هم‌پیوسته باشد.
این نشست با ابتکار آلمان و ترکیه برگزار شد و برای نخستین بار وزیران خارجه گروه چهار کشور منطقه‌ای موسوم به «آر۴» شامل ترکیه، عربستان، پاکستان و مصر، در قالبی مشترک با وزیران خارجه چهار کشور اروپایی حاضر شدند.
مخالفت ترکیه با حمله جدید؛ تأکید اروپا بر هزینه‌های تشدید تنش
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پس از نشست اعلام کرد هیچ‌یک از کشورهای شرکت‌کننده در شرایط کنونی از مداخله یا حمله نظامی جدید علیه ایران حمایت نمی‌کند. او هشدار داد چنین اقدامی می‌تواند دامنه جنگ را گسترش دهد و بر ضرورت حل‌وفصل بحران از مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی تأکید کرد.
همچنین ژان‌نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه با اشاره به پیامدهای اقتصادی تشدید درگیری‌ها گفت افزایش تنش میان تهران و واشنگتن برنده‌ای نخواهد داشت و می‌تواند پیامدهای جدی برای قیمت حامل‌های انرژی به همراه بیاورد. آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، هم بر ضرورت کاهش تنش برای تضمین آزادی کشتیرانی تأکید کرد و گفت بازگشایی تنگه هرمز را نمی‌توان صرفاً از راه نظامی محقق کرد.
این اظهارات نشان می‌دهد که نگرانی از پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ، کشورهای اروپایی و شماری از قدرت‌های منطقه‌ای را به سمت تلاش برای مهار بحران سوق داده است. با این حال، باید میان مخالفت با حمله نظامی جدید و توافق بر سر تمام اختلافات با ایران تفاوت گذاشت؛ زیرا مواضع کشورهای حاضر در نشست درباره امنیت دریایی، فعالیت‌های منطقه‌ای ایران و حملات حوثی‌ها یکسان نیست.
بیانیه مشترک؛ دیپلماسی برای ایران و آزادی کشتیرانی برای هرمز
در بیانیه مشترک منتشرشده پس از نشست، وزیران خارجه بر ضرورت فوری حل‌وفصل منازعات از طریق گفت‌وگو، دیپلماسی و کاهش تنش تأکید کردند. آنها همچنین خواستار راه‌حل‌های پایدار و مذاکره‌شده برای بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی شدند و بر ادامه رایزنی‌ها در این قالب برای جلوگیری از گسترش درگیری‌ها توافق کردند.
در بخش مربوط به ایران و تنگه هرمز، بیانیه گروه آر۴ بر ضرورت حل بحران از مسیر دیپلماسی، جلوگیری از هدف قرار گرفتن غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی و حمایت از تلاش‌های دیپلماتیک پاکستان تأکید دارد. در عین حال، این کشورها اشاره کردند آزادی کشتیرانی و ازسرگیری کامل عبور ایمن و بدون مانع از تنگه هرمز باید در دستورکار قرار بگیرد.
این ترکیب مواضع، دو اولویت هم‌زمان را نشان می‌دهد: جلوگیری از جنگی گسترده‌تر و بازگرداندن امنیت به مسیرهای حیاتی تجارت جهانی.
چرا عربستان، پاکستان و مصر در کنار اروپا قرار گرفتند؟
حضور عربستان، پاکستان و مصر در کنار ترکیه و قدرت‌های اروپایی، اهمیت منطقه‌ای نشست را افزایش می‌دهد. این کشورها به دلایل مختلف از گسترش جنگ زیان می‌بینند: افزایش هزینه انرژی و حمل‌ونقل، ناامنی مسیرهای دریایی، اختلال در زنجیره تأمین و خطر گسترش درگیری‌ها به کشورهای همسایه. پاکستان همچنین تلاش کرده است نقش میانجی میان تهران و واشنگتن را حفظ کند؛ نقشی که در بیانیه نشست نیز مورد استقبال قرار گرفته است.
برای عربستان، امنیت کشتیرانی و توقف حملات حوثی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. وزیران خارجه آر۴ در بیانیه خود حملات حوثی‌ها به عربستان و دولت یمن را محکوم کردند. از سوی دیگر، ترکیه تلاش دارد نقش دیپلماتیک خود را در بحران‌های منطقه‌ای تقویت کند و اروپا نیز به‌دنبال کاهش خطر اختلال در تأمین انرژی و کالاهای اساسی است. البته این هم‌زمانی منافع به معنای شکل‌گیری یک ائتلاف واحد با سیاست مشترک در قبال ایران نیست؛ بلکه نشان می‌دهد نگرانی درباره پیامدهای جنگ، زمینه همکاری میان کشورهایی با رویکردهای متفاوت را فراهم کرده است.
آیا نشست استانبول می‌تواند مانع جنگ شود؟
اهمیت نشست در این است که مخالفت با تشدید نظامی بحران در سطحی فراتر از یک یا دو کشور مطرح شده و قدرت‌های منطقه‌ای و اروپایی تلاش کرده‌اند موضع خود را هماهنگ کنند. با این حال، بیانیه نشست سازوکار اجرایی مشخصی برای جلوگیری از حمله احتمالی ارائه نکرده و شواهدی نیز وجود ندارد که نشان دهد واشنگتن تصمیم خود را بر اساس این رایزنی‌ها تغییر داده است.
از این رو، نشست استانبول را باید تلاشی برای افزایش هزینه سیاسی و اقتصادی تشدید درگیری‌ها و حفظ مسیرهای دیپلماتیک دانست، نه تضمینی برای جلوگیری از جنگ. ادامه اثرگذاری این ابتکار به پیگیری مذاکرات، توان میانجی‌گری پاکستان و ترکیه و آمادگی طرف‌های اصلی برای پذیرش راه‌حل سیاسی بستگی دارد. برای ایران نیز مسئله اصلی این است که آیا مخالفت اعلام‌شده با حمله جدید، به فشار عملی بر واشنگتن و ایجاد شرایطی برای مذاکراتی متوازن تبدیل خواهد شد یا در حد موضع‌گیری سیاسی باقی می‌ماند.
ارسال نظر