، امضا توافقنامه صلح ابراهیم در سپتامبر سال ۲۰۲۰ میان اسرائیل با امارات متحده عربی و بحرین نقطه عطفی در تحولات خاورمیانه محسوب می شود. این اقدام که با واکنش مفی افکار عمومی جهان اسلام روبرو شد، از دید مفسران سیاسی گامی در جهت آغاز حرکت به سوی نظم جدیدی بود که آرایش سیاسی، اقتصادی و امنیتی خلیج فارس را دستخوش تغییر می کرد.

در این چارچوب، نزدیکی فزاینده امارات متحده عربی و اسرائیل را باید یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار در این نظم نوین دانست؛ روندی که صرفاً به همکاری‌های دیپلماتیک محدود نمانده و اکنون ابعاد امنیتی، فناورانه، اقتصادی و حتی ژئوپلیتیکی پیدا کرده است.

در جریان جنگ ۳۹ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، همکاری های امارات با این رژیم وارد ابعاد جدیدی شد که اکنون در فضای آتش بس توسط رسانه های عبری زبان افشا می شود. سفر مخفیانه دوید بارنئا رئیس موساد، ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل به همراه چندین افسر ارشد دیگر به امارات در زمانی که جنگ در جریان بود، همچنین انتقال سامانه پدافند هوایی گنبد آهنین به امارات آغازگر شکل جدیدی از مناسبات ابوظبی-تل آویو است. همچنین دفتر نخست وزیری اسرائیل اعلام کرد نتانیاهو هم در همان بازه زمانی به امارات سفر کرد اما مقامات امارات این خبر را تکذیب کردند.

بنابراین امروز ما شاهد ابعاد جدیدی از همکاری هستیم که می تواند به نحوی در تقابل با منافع جمهوری اسلامی ایران تعریف شود. این اقدامات بخشی از معادلات سنتی قدرت در خلیج فارس را دستخوش تغییر می‌کند.

از منظر امارات، نزدیکی به اسرائیل صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه بخشی از پروژه بزرگ‌تر تبدیل شدن این کشور به یک قدرت اقتصادی و فناورانه منطقه‌ای محسوب می‌شود. ابوظبی در یک دهه گذشته تلاش کرده با کاهش وابستگی به نفت، خود را به مرکز تجارت، فناوری، حمل‌ونقل و سرمایه‌گذاری در غرب آسیا تبدیل کند. در این مسیر، اسرائیل با برخورداری از زیرساخت‌های پیشرفته فناوری، ظرفیت‌های امنیت سایبری و پیوندهای گسترده با اقتصاد غرب، شریک جذابی برای امارات به شمار می‌رود.

در سوی دیگر، اسرائیل نیز از همکاری با امارات اهداف چندلایه‌ای را دنبال می‌کند. تل‌آویو از یک‌سو می‌کوشد انزوای تاریخی خود در جهان عرب را کاهش دهد و از سوی دیگر با حضور در خلیج فارس، عمق راهبردی بیشتری در برابر ایران به دست آورد. حضور شرکت‌های اسرائیلی در بنادر و زیرساخت‌های امارات، همکاری‌های اطلاعاتی و گسترش هماهنگی‌های امنیتی در آبراه‌های منطقه، بخشی از همین راهبرد تلقی می‌شود.

در چنین شرایطی، ایران این روند را صرفاً یک همکاری اقتصادی عادی نمی‌بیند. از نگاه تهران، ورود اسرائیل به محیط پیرامونی خلیج فارس می‌تواند توازن سنتی امنیتی منطقه را تغییر دهد؛ به‌ویژه آنکه بخش مهمی از امنیت ملی ایران به تحولات خلیج فارس، تنگه هرمز و شبکه‌های انرژی منطقه گره خورده است.

در جریان جنگ اخیر امارات برخلاف ادعایی که داشت نتوانست توزان بین مناسباتش با تهران و تل آویو برقرار کند و به نحوی در زمین دشمن بازی کرد. در این شرایطی است که سیاست خارجی امارات در سال‌های اخیر نوعی «چندجانبه‌گرایی عمل‌گرایانه» را دنبال کرده است. اما در عمل این راهبرد عملیاتی نشد. در وضعیتی که ایران بر ساختار منطقه ای امنیت تأکید دارد، دادن فرصت و جای پایی به اسرائیل در خلیج فارس می تواند تهدیدات را وارد فاز جدیدی کند.

اسرائیل اثبات کرده هر جایی که وارد شده از خاک آن منطقه علیه رقبا و دیگران سوء استفاده کرده است. چنانکه حتی در اقدامی تجاوزکارانه منطقه ای عراق را تبدیل به پایگاهی نظامی کرد و از آنجا عملیات های هوایی علیه ایران صورت داد. بنابراین اصلا دور از انتظار نیست شکل همکاری امروز امارات که وارد بعد نظامی-امنیتی شده است، در آینده نزدیک بر ضد ایران تغییر ماهیت بدهد.

در همین چارچوب، روابط امارات و اسرائیل را باید بخشی از روند بزرگ‌تر بازآرایی نظم منطقه‌ای دانست؛ نظمی که توسط مقامات واشنگتن و تل آویو طراحی شده اند و در آن مقابله جهان اسلام با اسرائیل به تقابل منطقه با جمهوری اسلامی ایران تغییر یافته است.

در این میان آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه تهران با این دگرگونی‌هاست. سیاست خارجی موفق در شرایط جدید نیازمند ترکیبی از بازدارندگی، دیپلماسی فعال، توسعه اقتصادی و افزایش همکاری‌های منطقه‌ای است. ایران اگر بتواند ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی خود را با ابتکارهای اقتصادی و دیپلماتیک پیوند بزند، همچنان قادر خواهد بود یکی از بازیگران تعیین‌کننده خاورمیانه و خلیج فارس باقی بماند.