،حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در آیین اختتامیه بیست‌وسومین جشنواره ملی کتاب رشد با اشاره به نزول نخستین آیات قرآن کریم اظهار داشت: سوره‌های «علق» و «قلم» که از نخستین سوره‌های نازل‌شده بر پیامبر اکرم(ص) هستند، بر محور کتاب، قلم و معرفت شکل گرفته‌اند و پس از آن سوره «مزمل» با رویکرد خودسازی و سپس سوره «مدثر» با رویکرد حکمرانی اجتماعی نازل می‌شود؛ این ترتیب برای ما درس‌آموز است و نشان می‌دهد جامعه‌ای پیشرو است که اهل قلم، دانش و کتاب باشد.

وی با قدردانی از وزیر آموزش و پرورش، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی و دست‌اندرکاران برگزاری جشنواره کتاب رشد افزود: برگزاری مستمر این جشنواره و توجه به تولیدات فاخر حوزه کودک و نوجوان، بوستان دانش و معرفت را برای نسل نوجوان و جوان زنده نگه داشته است و بیش از همه باید از نویسندگان و ناشران این حوزه تقدیر کرد.

دو ویژگی مثبت در حکمرانی کتاب رشد

خسروپناه با بیان اینکه باید با نگاه «حکمرانی» به مقوله کتاب رشد نگریست، تصریح کرد: نخستین ویژگی مثبت این جشنواره، بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی و نخبگانی است؛ به‌گونه‌ای که حتی آثار تولیدشده در زیرمجموعه آموزش و پرورش از چرخه داوری خارج شده تا شائبه رانت ایجاد نشود. این رویکرد، یک مولفه مهم حکمرانی به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: ویژگی دوم، نگاه ستادی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی است؛ به این معنا که ظرفیت‌های مختلف کشور از کتابخانه‌ها و خانه کتاب گرفته تا کانون پرورش فکری، حوزه هنری کودک و نوجوان، باغ کتاب، مجموعه‌های شهرداری و معاونت‌های فرهنگی وزارت آموزش و پرورش در یک پیوند و هماهنگی مشترک قرار گرفته‌اند. اگر این هم‌افزایی شکل بگیرد، محصول نهایی پخته‌تر و اثربخش‌تر خواهد بود.

ناترازی تولید و مصرف؛ تهدیدی برای آینده کتاب

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح برخی چالش‌های موجود در حوزه کتاب کودک و نوجوان گفت: حکمرانی به معنای فرایند حل مسئله است، بنابراین باید مسائل را شناسایی و روی میز گذاشت. نخستین مسئله، ناترازی در زنجیره تولید و مصرف کتاب است.

وی افزود: در سه دهه گذشته شاهد رشد ارزشمند تولید کتاب کودک و نوجوان بوده‌ایم؛ به‌طوری که اگر در سال ۱۳۷۲ تنها هشت استان در این حوزه فعال بودند، امروز در هر ۳۱ استان کشور این فعالیت جریان دارد و روزانه به‌طور میانگین ۱۱ عنوان کتاب چاپ اول منتشر می‌شود؛ اما در مقابل، تیراژ کتاب کاهش یافته و یکی از دلایل آن، حذف یا کاهش کتاب از سبد خرید خانواده‌هاست.

خسروپناه تورم افسارگسیخته کاغذ و هزینه‌های چاپ را از عوامل اصلی این وضعیت دانست و تأکید کرد: این یک مسئله حکمرانی است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش و پرورش باید برای آن چاره‌اندیشی کنند.

تکمیل نشدن زنجیره «رشد» در عرصه‌های هنری

وی با اشاره به لزوم گسترش دامنه جشنواره کتاب رشد اظهار داشت: امروز علاوه بر «کتاب رشد» و «فیلم رشد»، نیازمند تئاتر رشد، سریال رشد، موسیقی و سرود رشد هستیم. زنجیره عرصه‌های فرهنگی مرتبط با کتاب هنوز کامل نشده و باید تقویت شود.

بحران هویت در آیینه ترجمه

خسروپناه یکی دیگر از چالش‌های حوزه کتاب را مسئله ترجمه دانست و گفت: ما مخالف ترجمه نیستیم و بهره‌گیری از دانش غربی امری ضروری است؛ اما اگر ترجمه به‌گونه‌ای باشد که الگوی نوجوان ما صرفاً شخصیت‌های خارجی شوند و آثار تألیفی و حکمت‌بنیان ایرانی به حاشیه رانده شوند، با بحران هویت مواجه خواهیم شد.

وی تصریح کرد: ترجمه در عین اینکه یک فرصت ارزشمند است، می‌تواند در صورت مدیریت‌نشدن به تهدیدی برای ذائقه فرهنگی نسل نوجوان تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که آمارهای مطالعه دیجیتال در برخی پلتفرم‌ها به بیش از ۱۱ میلیون ساعت در سال می‌رسد.

ضرورت پیوند صنایع فرهنگی از کتاب تا پویانمایی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت پیوند زنجیره‌ای صنایع فرهنگی تأکید کرد و گفت: از کتاب تا اسباب‌بازی، پویانمایی، بازی‌های رایانه‌ای و تولیدات رسانه‌ای باید در قالب یک زنجیره منسجم عمل کنند. شبکه‌های پویا، امید و آموزش در رسانه ملی می‌توانند در این زمینه نقش‌آفرین باشند تا شخصیت‌های تولیدشده در رسانه، در قالب کتاب، انیمیشن و بازی نیز تداوم یابند.

وی در پایان با اشاره به اقدامات انجام‌شده در شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: شورای کتاب کودک و نوجوان با حضور نمایندگانی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش و پرورش در این شورا مصوب شده و آمادگی داریم در بازنگری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نیز با محوریت شورای عالی آموزش و پرورش و تأیید وزیر مربوطه، تصمیمات تکمیلی را اتخاذ کنیم تا حکمرانی فرهنگی در حوزه کتاب تقویت شود.

خسروپناه ابراز امیدواری کرد با همدلی و عقل جمعی نهادهای فرهنگی، مسیر تعالی کتاب کودک و نوجوان با قوت بیشتری ادامه یابد و رضایت الهی و آرمان‌های امام و شهدا محقق شود.