،  عصر روز شنبه وزیر امور خارجه کشورمان درباره نامه ارسالی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرد تهران این نامه را با دقت مطالعه کرده و محتوای آن در جلسات سطح بالا مورد بحث قرار گرفته است؛ با این حال، ایران در شرایط فعلی ضرورتی برای دیدار مستقیم با مقام‌های آمریکایی نمی‌بیند و تصمیم‌گیری درباره شکل احتمالی مذاکرات را به پذیرش شروط تهران از سوی واشنگتن موکول کرده است.

اظهارات عراقچی نشان می‌دهد دریافت نامه ونس در سطوح عالی تصمیم‌گیری ایران بررسی شده، اما هنوز به معنای ورود به مذاکرات مستقیم یا تغییر مواضع جمهوری اسلامی نیست. وزیر خارجه کشورمان در عین حال تلاش آمریکا برای گشودن باب گفت‌وگو و تفاهم گسترده‌تر را اقدامی مثبت توصیف کرد و هشدار داد چنانچه هدف واشنگتن از ارسال نامه صرفاً دامن زدن به جنجال رسانه‌ای باشد، این اقدام نیز به اشتباهات پیشین آمریکا اضافه خواهد شد.

وی همچنین تأکید کرد در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد و اخبار منتشرشده درباره چنین دیداری صرفاً گمانه‌زنی رسانه‌ای است. به گفته عراقچی، شرایط ایران روشن است و میانجی‌ها همچنان رایزنی‌های خود را درباره این شروط ادامه می‌دهند. وزیر خارجه تصریح کرد پس از موافقت واشنگتن با شروط ایران، تهران درباره مستقیم یا غیرمستقیم بودن مذاکرات تصمیم خواهد گرفت.

دوحه؛ مسیر فعلی رایزنی‌ها

بخش مهم سخنان عراقچی به تحرکات دیپلماتیک قطر و پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز اختصاص داشت. وزیر خارجه از سفر یک هیئت ایرانی به دوحه خبر داد و اعلام کرد پیشنهاد ایران در حال حاضر تنها پیشنهاد مطرح‌شده روی میز برای بازگشایی تنگه هرمز است. گفته می شود ریاست این هیئت با کاظم غریب آبادی است.

بر اساس توضیحات عراقچی، طرف قطری پیش‌تر پیشنهاد کاهش مدت اجرای طرح ایران به پنج روز را مطرح کرده بود، اما در ادامه رایزنی‌ها، پیشنهاد دیگری با دوره اجرای دو روزه شکل گرفته است. این موضوع نشان می‌دهد مذاکرات میانجی‌گرانه صرفاً به انتقال پیام میان تهران و واشنگتن محدود نیست و طرح پیشنهادی ایران درباره تنگه هرمز نیز یکی از محورهای اصلی گفت‌وگوهاست.

عراقچی شروط تهران را شامل لغو تحریم‌هایی دانست که پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اعمال شده‌اند و همچنین کاهش نیروهای نظامی آمریکا در منطقه. بر این اساس، بازگشایی تنگه هرمز از نگاه تهران موضوعی جدا از ترتیبات امنیتی و اقتصادی پس از تفاهم احتمالی نیست و ایران خواهان اقداماتی از سوی واشنگتن پیش از ورود به مرحله بعدی است.

قالیباف: پیشرفت فقط با پذیرش هفت شرط ایران ممکن است

در کنار مواضع وزارت خارجه، محمدباقر قالیباف نیز پنجشنبه، یک روز قبل از ورود قطری ها به تهران، در واکنش به تحولات مربوط به نامه ونس تأکید کرد شرایط ایران بارها و به‌صورت شفاف به میانجی‌ها اعلام شده است و پیشرفت در مذاکرات تنها در صورت پذیرش هفت شرط تهران امکان‌پذیر خواهد بود.

قالیباف با رد رویکرد موسوم به «چماق و هویج» اعلام کرد این سیاست بر اراده ایران تأثیری ندارد و دستیابی به پیشرفت را منوط به پذیرش شروط جمهوری اسلامی دانست. این موضع در امتداد تأکید عراقچی بر روشن بودن شرایط ایران قرار دارد و نشان می‌دهد مقام‌های سیاسی کشورمان در پیام علنی خود بر یک محور مشترک تأکید می‌کنند: مذاکره به‌خودی‌خود امتیاز محسوب نمی‌شود و آغاز مرحله جدید گفت‌وگوها به تغییر رفتار طرف آمریکایی وابسته است.

نامه ونس؛ پیام دیپلماتیک یا تلاش برای بازگشایی مسیر مذاکره؟

گزارش ارسال نامه از سوی جی‌دی ونس به محسن رضایی نخستین بار در رسانه‌های آمریکایی مطرح شد. وال‌استریت ژورنال و سپس رسانه‌های دیگر این مکاتبه را تلاشی برای احیای مسیر مذاکرات میان تهران و واشنگتن توصیف کردند. در مقابل، دونالد ترامپ هدف این تماس را کمک به تأمین تجهیزات پزشکی و اقلام مورد نیاز ایران عنوان کرد و روایت تلاش برای آغاز مذاکرات صلح را رد کرد. محتوای کامل نامه تاکنون منتشر نشده است.

براین اساس مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد کانال میانجی‌گری قطر همچنان فعال است و تهران ضمن بررسی پیام ارسالی از سوی معاون رئیس‌جمهور آمریکا، حاضر نشده پیش از پذیرش شروط خود وارد دیدار مستقیم شود. در این مرحله، مسئله اصلی نه صرفاً برگزاری مذاکره، بلکه ترتیب اقدامات، تعهدات طرف آمریکایی و چگونگی اجرای پیشنهاد ایران درباره تنگه هرمز است. نتیجه رایزنی‌های دوحه می‌تواند مشخص کند آیا نامه ونس به گشایش عملی در مسیر دیپلماسی منجر خواهد شد یا در حد یک کانال ارتباطی و تبادل پیام باقی می‌ماند.