، نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در نشست خبری به مناسبت هفته جهانی فضا، با اشاره به شعار «انقلاب ماهواره‌برها» اظهار کرد: این شعار بیش از آنکه صرفاً یک شعار فناورانه باشد، با هدف ایجاد دسترسی آسان، ارزان و اقتصادی به فضا مطرح شده است تا زمینه ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای و ارائه مستمر و دقیق خدمات فضاپایه به صنایع مختلف فراهم شود.

وی افزود: زمانی که روندهای فناوری در جهان را بررسی می‌کنیم، مشاهده می‌شود نسل جدید پرتابگرها به سمت استفاده از سوخت‌های ارزان‌تر و مأموریت‌های تکرارپذیر حرکت کرده‌اند و توسعه فناوری نیز بیش از گذشته بر مبنای اقتصاد و ارائه خدمات به صنایع مختلف شکل گرفته است.

مکاری ادامه داد: موضوع «انقلاب ماهواره‌برها» صرفاً به پرتابگرها محدود نمی‌شود و بلوک‌های انتقال مداری نیز در این چارچوب قرار می‌گیرند؛ زیرا برای انتقال ماهواره از مدارهای پایین به مدارهای بالاتر به این فناوری‌ها نیاز داریم.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به پروژه‌های این پژوهشگاه در چارچوب توسعه اقتصاد فضا گفت: پروژه سری «سامان» که از گذشته در پژوهشگاه آغاز شده بود، امسال با رویکرد جدید ادامه پیدا می‌کند و علاوه بر سوخت جامد، توسعه فناوری سوخت مایع نیز در این پروژه‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

وی یکی از چالش‌های مهم اقتصاد فضا را هزینه بالای شکست مأموریت‌ها دانست و تصریح کرد: پرتابگرها و ماهواره‌ها با هزینه‌های قابل توجهی ساخته می‌شوند و در صورت شکست مأموریت، هزینه هنگفتی به دولت‌ها تحمیل می‌شود؛ بنابراین کاهش ریسک شکست مأموریت‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است.

مکاری گفت: در پژوهشگاه فضایی ایران در همین راستا دو نرم‌افزار مهم شبیه‌ساز سه‌بعدی برای کاهش احتمال شکست مأموریت طراحی و ساخته شده است که پیش از پرتاب می‌توانند عملکرد سامانه را ارزیابی کنند.

وی توضیح داد: برخی آزمایش‌هایی که امکان انجام آنها در فضا وجود ندارد، به کمک این شبیه‌سازها روی زمین انجام می‌شود و شرایط مختلفی که ممکن است برای ماهواره در فضا رخ دهد، پیش از پرتاب قابل بررسی است.

به گفته سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، این نرم‌افزارها پس از پرتاب نیز قابلیت استفاده دارند و می‌توانند به عنوان ابزار کمکی در اختیار مرکز کنترل مأموریت قرار گیرند تا اپراتورها درک سریع‌تری از وضعیت ماهواره و اتفاقاتی که در فضا برای آن رخ می‌دهد داشته باشند.

مکاری با اشاره به تغییر رویکرد پژوهشگاه فضایی ایران گفت: با دستور وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، تغییر رویکردی در پژوهشگاه آغاز شده که محور آن شکل‌گیری اقتصاد فضا و حرکت از توسعه فناوری صرف به سمت توسعه فناوری‌های کاربردمحور است.

وی افزود: هدف این رویکرد آن است که صنعت فضایی بتواند پاسخگوی نیازهای دستگاه‌های مختلف باشد و خدمات فضاپایه به شکل عملیاتی در اختیار بخش‌های مختلف کشور قرار گیرد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران از افزایش تعامل با دستگاه‌های اجرایی خبر داد و گفت: در این دوره تفاهم‌نامه‌های متعددی با بخش‌هایی که بهره‌بردار خدمات فضاپایه هستند، منعقد شده و در حال تعامل برای توسعه ماهواره‌های اختصاصی هستیم تا بهره‌برداران داخلی نیز بتوانند همانند سایر کشورها از ظرفیت ماهواره‌های اختصاصی استفاده کنند.

راه‌اندازی پلتفرم یکپارچه رصد اطلاعات زمین

مکاری یکی از اقدامات پژوهشگاه در حوزه اقتصاد فضا را یکپارچه‌سازی سامانه‌های کاربردی عنوان کرد و گفت: در قالب یک پلتفرم واحد با عنوان «رصد اطلاعات زمین»، فعالیت‌های پژوهشگاه در حوزه سنجش از دور که حاصل سال‌ها تلاش متخصصان این مجموعه است، تجمیع شده است.

وی ادامه داد: در این پلتفرم انواع سامانه‌های کاربردی و داده‌ها، از جمله داده‌های اپتیکی و داده‌های حاصل از ابزارهای مختلف، در کنار ابزارهای پردازشی مورد نیاز قرار گرفته‌اند.

مکاری با اشاره به ظرفیت علمی این پلتفرم اظهار کرد: یکی از قابلیت‌های مهم آن ایجاد بستر فعالیت برای پژوهشگران و دانشگاهیان است تا بتوانند الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را در این محیط توسعه دهند و به انواع داده‌های مورد نیاز دسترسی داشته باشند.

وی این پلتفرم را یکی از زیرساخت‌های مهم برای شکل‌گیری اقتصاد فضا در کشور دانست و افزود: البته این تنها پلتفرمی نیست که در پژوهشگاه فضایی ایران توسعه داده شده است.

 «ایران‌زمین»؛ گوگل‌ارث ایرانی

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین از توسعه سامانه «ایران‌زمین» خبر داد و گفت: این سامانه به عنوان یک سامانه بومی مشابه گوگل‌ارث توسعه یافته و یکی از خلأهای موجود در کشور را پوشش می‌دهد.

وی افزود: در بسیاری از موارد دسترسی به سرویس‌های خارجی با محدودیت یا قطعی مواجه می‌شود؛ بنابراین توسعه یک زیرساخت بومی در این حوزه از اقدامات مهم پژوهشگاه فضایی ایران بوده است.

مکاری همچنین از آغاز پروژه‌ای با عنوان «سکوی هوشمند اقتصاد فضا» خبر داد و گفت: هدف از این پروژه ایجاد بستری برای انجام تحلیل‌های اقتصادی در صنعت فضایی است تا بتوان ظرفیت‌های اقتصادی این صنعت را به شکل دقیق‌تر بررسی و برای توسعه آن برنامه‌ریزی کرد.

وی با اشاره به پروژه‌های راهبردی پژوهشگاه فضایی ایران اظهار کرد: پروژه‌هایی همچون «پارس» در حوزه ماهواره‌های سنجش از دور، «ناهید» در حوزه ماهواره‌های مخابراتی، «سامان» در حوزه بلوک انتقال مداری و همچنین فناوری‌های مرتبط با منظومه‌سازی، متناسب با نیازهای کشور با قدرت در حال توسعه هستند.

مکاری گفت: در کنار ادامه پروژه‌های راهبردی، مشارکت با دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌هایی که می‌توانند از خدمات فضاپایه استفاده کنند نیز توسعه پیدا کرده است.

وی افزود: در همین راستا، تغییر ساختار پژوهشگاه نیز آغاز شده و ایجاد «پژوهشکده کاربردها» با هدف تغییر مأموریت از یک ساختار پروژه‌محور به ساختاری مسئله‌محور در دستور کار قرار گرفته است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود از تدوین سند راهبردی فناوری ناوبری خبر داد و گفت: در این سند گزینه‌های مختلف فناوری بررسی و یک راهبرد کلیدی برای توسعه ناوبری کشور تدوین شده است.

وی افزود: یکی از اهداف این سند، فراهم کردن امکان شکل‌گیری یک منظومه بومی ناوبری است و در کنار آن استفاده از روش‌های جدید ناوبری، از جمله فناوری‌های مبتنی بر «نتیشن» و روش‌های فرصت‌طلبانه نیز در دستور کار قرار گرفته است.

مکاری اظهار کرد: پژوهشگران پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و ساخت فناوری‌های مورد نیاز در این حوزه هستند و تلاش می‌کنیم در سال آینده بخشی از این سند راهبردی را وارد مرحله عملیاتی کنیم.

وی با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های پژوهشگاه گفت: اگرچه در مقطعی ساختمان‌ها آسیب دیدند و بخشی از تجهیزات از بین رفت، اما سرمایه اصلی پژوهشگاه، نیروی انسانی و متخصصان آن هستند.

مکاری ادامه داد: پژوهشگاه بلافاصله به چرخه فعالیت بازگشت و پروژه‌های خود را از سر گرفت و در مدت کوتاهی شاهد شکل‌گیری و توسعه چند پلتفرم کلیدی بودیم که پیش از این جای آنها در کشور خالی بود.

وی افزود: در پروژه‌های قبلی نیز متناسب با نیازهای کشور بازنگری‌هایی انجام شد؛ برای نمونه، در سری سامان علاوه بر سوخت جامد، توسعه سوخت مایع نیز در دستور کار قرار گرفت و در پروژه‌های سری ناهید نیز فناوری‌های مرتبط با منظومه‌سازی مورد توجه قرار گرفت.

هوش مصنوعی در تمام زنجیره صنعت فضایی

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین از ورود هوش مصنوعی به بخش‌های مختلف زنجیره صنعت فضایی خبر داد و گفت: استفاده از هوش مصنوعی در صنعت فضایی صرفاً به پردازش داده‌های ماهواره‌ای محدود نیست و این فناوری در طراحی منظومه‌ها، ناوبری، مخابرات و توسعه سامانه‌های فضایی نیز کاربرد دارد.

وی افزود: در حوزه ناوبری نیز استفاده از روش‌های فرصت‌طلبانه مبتنی بر هوش مصنوعی در حال بررسی است و در حوزه مخابرات نیز ظرفیت‌های این فناوری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مکاری تصریح کرد: متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران از ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند توسعه ماهواره‌ها و سامانه‌های کاربردی استفاده می‌کنند و یکی از نمونه‌های آن استفاده از هوش مصنوعی برای پیش‌بینی و اصلاح خطاها و همچنین اجرای فناوری «سوپر رزولوشن» در پردازش تصاویر ماهواره‌ای است.

وی تأکید کرد: هوش مصنوعی امروز به یکی از ابزارهای کاری متخصصان پژوهشگاه فضایی ایران در بخش‌های مختلف تبدیل شده و استفاده از این فناوری در زنجیره صنعت فضایی با جدیت دنبال می‌شود.

مکاری اظهار کرد: از سال گذشته ارائه تصاویر ماهواره خیام به دستگاه‌های اجرایی را آغاز کردیم و در این زمینه جلسات و تعاملات متعددی با دستگاه‌های مختلف انجام شده است.

وی افزود: خوشبختانه شهرداری‌ها توانسته‌اند از تصاویر خیام برای موضوعات مرتبط با توسعه شهری و بررسی ساخت‌وسازها استفاده کنند و شرکت گاز و سایر صنایع نیز با اقداماتی که در پژوهشگاه فضایی ایران انجام شده، در حال بهره‌برداری از این تصاویر هستند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به نقش تصاویر ماهواره خیام در توسعه سامانه‌های کاربردی گفت: یکی از ورودی‌های مهم پلتفرم «راز» و سامانه «ایران‌زمین»، داده‌های ماهواره خیام است و آرشیو کامل این تصاویر در اختیار پژوهشگاه قرار دارد.

وی ادامه داد: این پایگاه داده در توسعه سامانه‌های کاربردی مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند در حوزه‌های گوناگون اقتصادی و اجرایی به عنوان یک زیرساخت داده‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

مکاری یکی از این کاربردها را حوزه معدن عنوان کرد و گفت: با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای می‌توان میزان برداشت از معادن، شناسایی معادن جدید، وضعیت معادن موجود و تغییرات سطح برداشت آنها را پایش کرد.

وی افزود: در حوزه فرونشست زمین نیز داده‌های فضایی یکی از مهم‌ترین بسترهایی هستند که می‌توان از آنها برای پایش و پیش‌بینی وضعیت فرونشست استفاده کرد.

 پایش کشاورزی و خشکسالی با داده‌های ماهواره‌ای

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین به کاربرد داده‌های فضایی در بخش کشاورزی اشاره کرد و گفت: سطح زیرکشت و میزان برداشت محصولات کشاورزی از جمله مواردی است که ارائه آمار دقیق درباره آن با استفاده از سامانه‌های خدمات فضاپایه امکان‌پذیر است.

مکاری افزود: برای پیش‌بینی و پایش خشکسالی، بررسی وضعیت منابع آبی و استخراج اطلاعات مربوط به پهنه‌های آبی کشور نیز می‌توان از ظرفیت خدمات فضاپایه استفاده کرد.

وی تأکید کرد: بخش قابل توجهی از تصمیم‌گیری‌های دقیق در حوزه‌های مختلف اقتصادی و اجرایی نیازمند داده است و ماهواره‌ها می‌توانند یکی از مهم‌ترین منابع تأمین این داده‌ها باشند.

مکاری با اشاره به ارتباط اقتصاد فضا با اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: اقتصاد فضا را می‌توان یکی از پایه‌های مهم اقتصاد دیجیتال دانست؛ زیرا اقتصاد دیجیتال به داده نیاز دارد و یکی از مسیرهای مهم تأمین این داده‌ها، ماهواره‌ها هستند.

وی توضیح داد: ماهواره‌ها داده خام تولید می‌کنند، این داده‌ها پردازش می‌شوند و از پردازش آنها خدمات شکل می‌گیرد؛ سپس از دل این خدمات، کسب‌وکارهای فضایی ایجاد می‌شوند و در نهایت این زنجیره به شکل‌گیری اقتصاد فضا منجر می‌شود.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران گفت: در پژوهشکده کاربردها، مأموریت اصلی توسعه سامانه‌های کاربردی برای صنایع و دستگاه‌های مختلف تعریف شده است تا این سامانه‌ها بتوانند به عنوان تصمیم‌یار، ابزار پایش، نظارت و پیش‌بینی در اختیار بخش‌های مختلف قرار گیرند.

مکاری با اشاره به تغییر ساختار پژوهشگاه فضایی ایران گفت: در ساختار فعلی پژوهشگاه، پژوهشکده‌های مختلفی در حوزه ماهواره و زیرسیستم‌های آن فعالیت می‌کنند و توسعه ماهواره‌ها و فناوری‌های مرتبط با آنها در این مجموعه‌ها دنبال می‌شود.

وی افزود: با این حال، جای یک پژوهشکده که مأموریت اصلی آن توسعه کاربردهای داده‌های فضایی و ارائه خدمت مستقیم به دستگاه‌های اجرایی باشد، خالی بود که با دستور وزیر ارتباطات، راه‌اندازی پژوهشکده کاربردها در دستور کار قرار گرفته است.

مکاری ادامه داد: هدف این است که فاصله میان توسعه فناوری ماهواره و استفاده عملیاتی از داده‌های آن در صنایع و دستگاه‌های اجرایی کاهش پیدا کند و محصولات فضایی به ابزارهای کاربردی برای حل مسائل کشور تبدیل شوند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین درباره سامانه «ایران‌زمین» گفت: این سامانه که از آن به عنوان نمونه بومی گوگل‌ارث یاد می‌شود، مراحل توسعه را پشت سر گذاشته و در حال انجام آزمایش‌های نهایی است.

وی افزود: سامانه ایران‌زمین در دو بخش عمومی و تجاری طراحی شده است؛ در بخش عمومی، این سامانه نقش مشابه سرویس‌های عمومی مشاهده و دسترسی به اطلاعات مکانی را ایفا می‌کند و در بخش تجاری، کاربران می‌توانند از ابزارهای مختلف پردازشی استفاده کرده و خروجی‌های تخصصی دریافت کنند.

مکاری تصریح کرد: توسعه این سامانه انجام شده و در حال حاضر مراحل تست آن در حال انجام است و به‌زودی رونمایی خواهد شد.

 ناهید ۳ برای دسترسی به مدار ژئو

وی در ادامه درباره برنامه‌های ماهواره‌ای پژوهشگاه فضایی ایران گفت: در حوزه ماهواره‌های مخابراتی، پروژه «ناهید ۳» با هدف فراهم کردن فناوری‌های مورد نیاز برای دسترسی به مدار ژئو در حال پیگیری است.

مکاری همچنین به پروژه ناهید ۲ اشاره کرد و گفت: این پروژه با هدف توسعه فناوری‌های مورد نیاز برای منظومه‌سازی دنبال می‌شود تا کشور بتواند در آینده به سمت ایجاد منظومه‌های بومی حرکت کند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با بیان اینکه این مجموعه خود را به یک فناوری یا یک شرکت خاص محدود نمی‌کند، گفت: مأموریت پژوهشگاه، توسعه فناوری، توسعه ماهواره، توسعه منظومه‌ها و بهره‌برداری از داده‌های فضایی است و در این مسیر، فناوری‌های روز دنیا به صورت مستمر رصد می‌شوند.

وی افزود: پژوهشگاه تلاش می‌کند از فناوری‌های مختلف موجود در جهان در توسعه برنامه‌های خود استفاده کند و انتخاب فناوری‌ها بر اساس نیاز و راهبردهای کشور انجام می‌شود.

مکاری ادامه داد: یکی از فناوری‌های مهم در حوزه منظومه‌سازی را که از فناوری‌های کلیدی این حوزه محسوب می‌شود، شناسایی کرده‌ایم و فرآیند بومی‌سازی آن را آغاز کرده‌ایم.

وی درباره برنامه‌های پژوهشگاه در حوزه ناوبری نیز گفت: در راهبرد ناوبری، گزینه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته و همه ظرفیت‌هایی که می‌توان از طریق آنها به نوآوری بومی دست پیدا کرد، در دستور کار قرار گرفته است.

مکاری افزود: ایجاد منظومه بومی، استفاده از روش‌های جدید ناوبری، بهره‌گیری از روش‌های فرصت‌طلبانه و همچنین ارائه یا دریافت خدمات از کشورهای دیگر، همگی در چارچوب این برنامه مورد بررسی قرار دارند.

وی از برنامه‌ریزی برای دستیابی به یک نوآوری بومی در سال آینده خبر داد و گفت: تلاش می‌کنیم سال آینده بخشی از این برنامه عملیاتی شود؛ هرچند ممکن است در نمونه‌های اولیه، تمام دقت مورد انتظار حاصل نشود، اما برنامه‌ریزی برای توسعه این فناوری و دستیابی به محصول بومی در حال انجام است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پایان با تأکید بر مأموریت اصلی این مجموعه اظهار کرد: مأموریت پژوهشگاه فضایی ایران توسعه ماهواره، توسعه منظومه‌ها و توسعه فناوری‌های مورد نیاز کشور است.

وی گفت: پژوهشگاه در این مسیر حرکت می‌کند و هر مأموریتی که در چارچوب وظایف این مجموعه به آن سپرده شود، دنبال خواهد شد؛ با این حال، اقدامات اصلی پژوهشگاه در حوزه توسعه فناوری و ایجاد زیرساخت‌هایی است که بتواند به شکل‌گیری منظومه‌های بومی و ارائه خدمات مورد نیاز کشور منجر شود.