، تحریم‌های جدید آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران که در قالب گسترش فشار حداکثری از سوی دولت ترامپ اعلام شده، این‌بار مستقیماً به حوزه آموزش و مسیر ادامه تحصیل دانشجویان ایرانی در خارج از کشور رسیده است. با لغو نامحدود مجوز عمومی G توسط دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (اوفک)، برگزاری آزمون‌های استاندارد بین‌المللی که سال‌ها راه ورود ایرانیان به دانشگاه‌های خارجی بود، متوقف شده است.

مؤسسه  ETS، برگزارکننده آزمون‌های تافل (TOEFL) و جی‌آر‌ئی (GRE)، اعلام کرد به‌دلیل رعایت قوانین تحریم آمریکا، عملیات برگزاری این آزمون‌ها در ایران را متوقف کرده است. تافل و جی‌آر‌ئی از مهم‌ترین آزمون‌های مورد نیاز برای پذیرش در مقاطع تحصیلات تکمیلی به زبان انگلیسی در سراسر جهان هستن. این مؤسسه اعلام کرده هزینه ثبت‌نام داوطلبانی که آزمونشان لغو شده، بازپرداخت خواهد شد و ایرانیان همچنان می‌توانند در کشورهای دیگر در این آزمون‌ها شرکت کنند. با این حال، محدودیت‌های سفر، هزینه‌های بالا و مشکلات ویزا عملاً این گزینه را برای بسیاری غیرممکن کرده است.

شرکت دولینگو نیز گام فراتری برداشته و آزمون انگلیسی خود را نه تنها برای افراد داخل ایران، بلکه برای هر کسی که از مدارک هویتی صادرشده توسط دولت ایران استفاده می‌کند، متوقف کرده است. این محدودیت حتی شامل ایرانیانی می‌شود که خارج از کشور زندگی می‌کنند و تنها مدرک شناسایی‌شان پاسپورت ایرانی است. دولینگو اعلام کرده این تصمیم از اول سپتامبر (۱۰ شهریور) اجرایی شده است.

این اقدامات در ادامه لغو مجوز عمومی G است که از سال ۲۰۱۴ و در دوره مذاکرات هسته‌ای، اجازه ارائه برخی خدمات آموزشی، آزمون‌های استاندارد و تبادل علمی میان آمریکا و ایران را می‌داد. با لغو این مجوز، خدمات مرتبط با پذیرش دانشگاهی، آزمون‌های حرفه‌ای و برخی دوره‌های آنلاین نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

در هیمن راستا وزیر علوم، تحقیقات و فناوری کشورمان، این اقدام را «رفتار عصر حجری» توصیف کرد و گفت هدف تحریم‌ها وادار کردن کشور به تسلیم است. وی افزود تحریم‌های علمی سابقه طولانی دارد و اکنون جلوگیری از شرکت افراد در آزمون استاندارد صرفاً به‌دلیل تابعیت ایرانی، نشان‌دهنده رویکرد ابتدایی طرف مقابل است. سازمان سنجش آموزش کشور نیز در حال بررسی وضعیت و یافتن راه‌های جایگزین اعلام شده است.

تأثیر این محدودیت‌ها بر نسل جوان ایرانی که به دنبال ادامه تحصیل و ارتباط با فضای علمی بین‌المللی هستند، سنگین است. بسیاری از دانشجویان و فارغ‌التحصیلان که ماه‌ها برای آمادگی آزمون و برنامه‌ریزی مهاجرت تحصیلی زمان گذاشته بودند، حالا با لغو ناگهانی نوبت‌های خود مواجه شده‌اند. یکی از داوطلبان تافل که آزمونش لغو شده، احساس خود را این‌گونه توصیف کرده که حق تلاش برای زندگی بهتر و حتی حق رؤیاپردازی از او گرفته شده است.

این تحریم‌ها در شرایطی اعمال می‌شود که ایران سال‌هاست با محدودیت‌های علمی روبه‌رو بوده؛ از رد مقالات با وابستگی ایرانی گرفته تا مشکلات دسترسی به منابع علمی و شرکت در کنفرانس‌ها. حالا با قطع دسترسی به آزمون‌های پایه، مسیر ورود به دانشگاه‌های خارجی برای طیف گسترده‌ای از جوانان عملاً مسدود یا بسیار دشوار شده است. کشورهای دیگر نیز ممکن است تحت تأثیر فشار ثانویه آمریکا در پذیرش دانشجویان ایرانی محتاط‌تر عمل کنند.

از منظر دیپلماسی عمومی، این اقدام آمریکا را در موقعیتی قرار می‌دهد که منتقدان آن را هدف قرار دادن مستقیم شهروندان عادی و نه صرفاً نهادهای حکومتی می‌دانند. در حالی که واشنگتن مدعی فشار بر حاکمیت ایران است، نتیجه عملی آن محدود کردن فرصت‌های آموزشی برای جوانانی است که اغلب به دنبال فراتر رفتن از فضای بسته داخلی و ایجاد ارتباط با جهان هستند. این تناقض می‌تواند در بلندمدت به افزایش احساس انزوا و نارضایتی در میان نسل تحصیل‌کرده دامن بزند.

با وجود این محدودیت‌ها، برخی مسیرهای جایگزین همچنان مطرح است؛ از جمله شرکت در آزمون در کشورهای همسایه یا استفاده از آزمون‌های جایگزین که هنوز تحت تحریم قرار نگرفته‌اند. با این حال، هزینه سفر، مشکلات مالی ناشی از تحریم‌های بانکی و محدودیت‌های ویزا، این گزینه‌ها را برای بخش عمده‌ای از داوطلبان غیرعملی می‌کند. دولینگو و ETS نیز اعلام کرده‌اند در حال بررسی راه‌هایی برای ازسرگیری خدمات هستند، اما زمان مشخصی اعلام نشده است.

در مجموع، توقف امکان شرکت در آزمون های تافل، جی‌آر‌ئی و دولینگو یکی از ملموس‌ترین جلوه‌های تحریم‌های جدید آمریکا علیه زندگی روزمره و آینده حرفه‌ای جوانان ایرانی است. این اقدام نه تنها مسیر تحصیلی هزاران نفر را مختل کرده، بلکه پیام روشنی درباره گستره فشار حداکثری ارسال می‌کند: حتی ابزارهای آموزشی و آزمون‌های استاندارد نیز از دایره تحریم خارج نیستند. در شرایطی که ایران بر دیپلماسی علمی و حفظ ارتباط با جهان تأکید دارد، این محدودیت‌ها چالش جدیدی برای سیاست‌گذاران آموزشی و خانواده‌های ایرانی ایجاد کرده است.