، در شرایط تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران، تهران و مسکو در حال پیشبرد پروژه‌های انرژی مشترک هستند که ریشه در توافق‌های قبلی دارد و اخیراً بار دیگر مورد تأکید قرار گرفته است. سفیر ایران در روسیه و مقامات دو کشور از تلاش برای تعمیق پیوند شبکه‌های انرژی و احیای طرح‌های معوق خبر داده‌اند. این همکاری‌ها عمدتاً حول سه محور اصلی می‌چرخد: اتصال شبکه‌های برق، توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای و همکاری‌های گازی.

مهم‌ترین محور فنی، پروژه اتصال شبکه برق ایران و روسیه از مسیر جمهوری آذربایجان است. بر اساس اعلام مقامات وزارت نیروی ایران، آزمایش‌های فنی این اتصال با موفقیت انجام شده و هدف‌گذاری اولیه انتقال ۳۰۰ مگاوات برق در فاز نخست و افزایش آن تا ۱۰۰۰ مگاوات در فاز توسعه است. تفاوت پیک مصرف دو کشور (اوج مصرف ایران در تابستان و روسیه در زمستان) امکان تبادل یا سوآپ انرژی را فراهم می‌کند و می‌تواند به‌صورت خرید و فروش با ارز ملی یا تهاتر انجام شود.

در حوزه هسته‌ای، توافق ۲۵ میلیارد دلاری با روس‌اتم برای ساخت چندین راکتور نسل سوم در نزدیکی سیریک در استان هرمزگان در حال پیگیری است. این مجتمع قرار است حدود ۵ گیگاوات برق تولید کند و بخشی از چارچوب گسترده‌تری است که می‌تواند تا هشت واحد نیروگاهی را شامل شود. زمین پروژه انتخاب شده و دو طرف بر ادامه کار علی‌رغم جنگ و تحریم‌ها تأکید دارند. فازهای ۲ و ۳ نیروگاه بوشهر نیز همچنان در دستور کار است.

همکاری گازی نیز مطرح است. مذاکرات با گازپروم برای انتقال گاز روسیه از مسیر آذربایجان به ایران (تحویل در آستارا) ادامه دارد. این طرح می‌تواند به ایران در مدیریت تراز گازی و تبدیل‌شدن به هاب منطقه‌ای انرژی کمک کند. علاوه بر این، انتقال فناوری توربین‌های گازی، بومی‌سازی قطعات، خطوط انتقال ۷۶۵ کیلوولت، هوشمندسازی شبکه و پروژه‌های برق‌آبی مشترک نیز در نقشه راه همکاری‌های برقی دو کشور گنجانده شده است.

اهمیت این طرح در اثری است که می­تواند روی خنثی کردن تحریم­های اقتصادی آمریکا بگذارد. تحریم‌های جدید آمریکا که با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» و فشار حداکثری دنبال می‌شود، دسترسی ایران به بازارهای مالی، کشتیرانی و بخشی از تجارت خارجی را محدود کرده است. پزشکیان اخیراً اعلام کرد واردات و صادرات کشور ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است. بنابراین در چنین شرایطی، همکاری انرژی با روسیه چند کارکرد مهم دارد:

نخست، کاهش آسیب‌پذیری شبکه برق و گاز داخلی. اتصال شبکه و پروژه‌های نیروگاهی می‌تواند بخشی از کمبودهای احتمالی ناشی از فشارهای جنگی و تحریمی را جبران کند و وابستگی به واردات تجهیزات غربی را کم کند.

دوم، ایجاد کانال‌های تجاری غیردلاری. تبادل برق یا گاز از طریق تهاتر یا ارزهای ملی، اثر تحریم‌های ثانویه دلاری را تضعیف می‌کند و به ایران امکان می‌دهد بخشی از نیازهای انرژی یا درآمد خود را خارج از سیستم مالی تحت کنترل آمریکا تأمین کند.

سوم، تقویت شراکت راهبردی بلندمدت. پیشبرد پروژه‌های ۲۵ میلیارد دلاری هسته‌ای و زیرساختی نشان‌دهنده تعهد مسکو به تداوم همکاری حتی در شرایط جنگ است. این امر پیام سیاسی روشنی به واشنگتن می‌فرستد که فشار اقتصادی نتوانسته ایران را از شرکای کلیدی‌اش جدا کند.

چهارم، کمک به تبدیل ایران به هاب انرژی منطقه‌ای. انتقال گاز روسیه و اتصال برق می‌تواند موقعیت ایران را در معادلات انرژی اوراسیا تقویت کند و وابستگی کشورهای همسایه به مسیرهای تحت نفوذ غرب را کاهش دهد.

با این حال، محدودیت‌هایی نیز وجود دارد. اجرای کامل پروژه‌ها نیازمند حل مسائل فنی، تأمین مالی و هماهنگی با آذربایجان است و در کوتاه‌مدت نمی‌تواند جایگزین کامل درآمدهای نفتی محدودشده یا رفع کامل فشار تحریم‌ها شود. همچنین، آمریکا ممکن است با تحریم‌های ثانویه علیه نهادهای درگیر، روند را کند کند.

در مجموع، احیای همکاری‌های انرژی ایران و روسیه در مقطع کنونی، ابزاری برای مقاوم‌سازی اقتصاد ایران در برابر فشار حداکثری آمریکا محسوب می‌شود. این همکاری‌ها با ارائه آمار مشخص (۳۰۰ تا ۱۰۰۰ مگاوات تبادل برق، ۵ گیگاوات ظرفیت هسته‌ای جدید و توافق ۲۵ میلیارد دلاری) نشان می‌دهد تهران و مسکو در حال تبدیل اسناد قبلی به پروژه‌های اجرایی هستند تا اثر تحریم‌ها را تا حد ممکن خنثی کنند و وابستگی به سیستم مالی و انرژی غربی را کاهش دهند.