سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور در نشست خبری در پاسخ به خبرنگار خبرگزاری موج با اشاره به فرایند بارورسازی ابرها اظهار کرد: بارورسازی ابرها در دنیا موضوعی غیرواقعی یا انجام‌نشدنی نیست، اما اینکه این عملیات در چه مقیاسی، با چه هدفی و به چه شیوه‌ای انجام شود، اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: معمولاً بارورسازی ابرها زمانی انجام می‌شود که یک سامانه بارشی وارد منطقه شده باشد. تشخیص اینکه عملیات انجام‌شده از طریق تجهیزات زمینی یا هواپیما تا چه میزان می‌تواند بر میزان بارش اثر بگذارد و موجب افزایش یا کاهش آن شود، فرایندی ساده نیست و نیازمند ارزیابی‌های دقیق علمی است.

رئیس سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: یک سامانه بارشی به‌صورت طبیعی نیز بارش دارد و مسئله اصلی این است که بتوانیم مشخص کنیم آیا عملیات بارورسازی باعث افزایش بارش شده است یا خیر. برای پاسخ به این پرسش، نمی‌توان به یک یا دو مطالعه موردی اکتفا کرد و باید یک بازه زمانی بلندمدت، ایستگاه شاهد و ایستگاه هدف و همچنین داده‌های مربوط به فصول مختلف در اختیار باشد.

وی ادامه داد: صرف اینکه عملیاتی در زمان فعال بودن یک سامانه بارشی انجام شود و پس از آن بارندگی رخ دهد، نمی‌توان ادعا کرد که این بارش ناشی از عملیات انجام‌شده بوده است؛ زیرا سامانه بارشی پیش از عملیات نیز ظرفیت بارش داشته است.

 اثربخشی بارورسازی باید با داده‌های بلندمدت اثبات شود

این مقام مسئول تأکید کرد: برای اینکه بتوان درباره موفقیت یک عملیات بارورسازی ابرها اظهارنظر علمی کرد، باید با استفاده از داده‌های ایستگاهی و مستندات بلندمدت مشخص شود که یک سامانه به‌طور طبیعی چه میزان بارش ایجاد کرده و پس از اجرای عملیات، چه میزان افزایش بارش در ایستگاه هدف نسبت به ایستگاه شاهد رخ داده است.

وی گفت: اگر چنین ارزیابی دقیقی انجام شود، می‌توان درباره اجرای صحیح فرایند بارورسازی و میزان اثربخشی آن اظهارنظر کرد.

رئیس سازمان هواشناسی همچنین از تلاش برای توسعه تجهیزات بومی هواشناسی خبر داد و گفت: این سازمان با همکاری شرکت‌های داخلی و دانش‌بنیان برای تولید تجهیزات مورد نیاز شبکه هواشناسی کشور اقدام کرده است.

وی افزود: در این زمینه با یکی از شرکت‌های داخلی برای تولید تجهیزاتی شامل حسگرهای مورد استفاده در بالن‌های هیدروژنی و هلیومی و اندازه‌گیری فشار همکاری‌هایی انجام شده است.

به گفته وی، از سال ۱۳۹۸ تاکنون نیز چندین تفاهم‌نامه سه‌جانبه میان سازمان هواشناسی، شرکت‌های دانش‌بنیان و معاونت علمی و فناوری برای توسعه تجهیزات هواشناسی منعقد شده است.

وی ادامه داد: در برخی حوزه‌ها از جمله تولید تجهیزات و ایستگاه‌های باران‌سنجی، توانسته‌ایم تجهیزات تولیدشده توسط دو شرکت داخلی را تأیید کنیم.

رئیس سازمان هواشناسی کشور با اشاره به حساسیت استاندارد تجهیزات هواشناسی اظهار کرد: اطلاعات تولیدشده توسط ایستگاه‌های هواشناسی در شبکه بین‌المللی منتشر می‌شود، بنابراین تجهیزاتی که در داخل کشور تولید می‌شوند باید استانداردهای بین‌المللی را رعایت کنند.

وی افزود: سازمان جهانی هواشناسی حداقل‌هایی را برای تجهیزات تعیین کرده است و تجهیزات تولید داخل باید این الزامات را پاس کنند تا داده‌های آنها قابلیت ورود به شبکه بین‌المللی را داشته باشد.

این مقام مسئول تصریح کرد: داده‌های تولیدشده در کشورها به‌صورت دوره‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرند و خطاهای احتمالی آنها اعلام می‌شود تا نسبت به اصلاح و ارتقای کیفیت داده‌ها اقدام شود.

وی با اشاره به پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه بالانسنجی گفت: آخرین خرید سازمان هواشناسی برای توسعه شبکه ایستگاه‌های بالانسنجی از تجهیزات تولید داخل انجام شده است.

قرارداد تولید تجهیزات سنجش گرد و خاک منعقد شد

رئیس سازمان هواشناسی همچنین از انعقاد قرارداد با یک شرکت داخلی برای تولید تجهیزات سنجش گرد و خاک خبر داد و گفت: در مرحله نخست، خرید پنج دستگاه از این تجهیزات با شرکت مذکور انجام شده است.

وی افزود: این تجهیزات پس از طی مراحل فنی و تأیید کارشناسان سازمان هواشناسی، وارد چرخه اطلاعاتی کشور خواهند شد.

وی با اشاره به برنامه سازمان هواشناسی برای توسعه رادارهای هواشناسی نیز اظهار کرد: در حوزه رادارهای باند X و باند C با شرکت‌های داخلی قرارداد و تفاهم‌نامه‌هایی منعقد شده و اطلاعات فنی مورد نیاز نیز در اختیار برخی شرکت‌ها قرار گرفته است.

رئیس سازمان هواشناسی افزود: در بخش سخت‌افزار پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما تولید نرم‌افزار و محصولات مرتبط با رادارهای هواشناسی پیچیدگی بیشتری دارد.

وی توضیح داد: فرکانس مورد استفاده در رادارهای هواشناسی با رادارهای نظامی متفاوت است و رادار هواشناسی باید بتواند اطلاعات مربوط به قطرات آب، یخ و سایر پدیده‌ها را شناسایی و پس از پردازش، به محصولات قابل استفاده برای کارشناسان هواشناسی تبدیل کند.

به گفته وی، تولید نرم‌افزاری که بتواند اطلاعات خام رادار را به محصولات قابل استفاده برای کاربران هواشناسی تبدیل کند، همچنان نیازمند توسعه و تکمیل است.

رئیس سازمان هواشناسی در بخش دیگری از سخنان خود درباره برخی ادعاها درباره تأثیر رادارهای هواشناسی بر میزان بارش کشور گفت: رادارهای هواشناسی مانند سایر تجهیزات هواشناسی، ابزار پایش و اندازه‌گیری متغیرها و پارامترهای جوی هستند و به‌ویژه برای پایش انواع بارش‌های جامد و مایع مورد استفاده قرار می‌گیرند.

وی تصریح کرد: این تجهیزات ظرفیت لازم برای تحت تأثیر قرار دادن انرژی جو را ندارند؛ انرژی که یک رادار تولید می‌کند، بسیار کمتر از انرژی مورد نیاز جو برای شکل‌گیری و آغاز فعالیت یک سامانه بارشی است.

وی افزود: اگر قرار بود رادارهای هواشناسی موجب افزایش یا کاهش بارش شوند، باید بتوانیم بارش‌های پیش از نصب این رادارها و همچنین دوره‌های کم‌بارشی پیش از ایجاد یا توسعه این تجهیزات را نیز توضیح دهیم.

ادعای تأثیر جنگ یا انهدام رادارها بر بارش اثبات نشده است

رئیس سازمان هواشناسی کشور با رد علمی ادعاهای مطرح‌شده درباره ارتباط انهدام رادارها با تغییرات بارشی اظهار کرد: از تابستان سال گذشته، پیش‌بینی پربارشی نیمه دوم پاییز و زمستان سال ۱۴۰۴ ارائه شده بود؛ در آن زمان هنوز جنگی رخ نداده و راداری نیز منهدم نشده بود.

وی افزود: بنابراین، ارتباط دادن تغییرات بارشی کشور به وجود یا عدم وجود رادارهای هواشناسی، از نظر علمی و کارشناسی قابل تأیید نیست.

وی خاطرنشان کرد: در خوش‌بینانه‌ترین حالت می‌توان گفت این موضوع یک فرضیه اثبات‌نشده است که ممکن است در آینده درباره آن مطالعه شود، اما در شرایط فعلی مستندات علمی لازم برای ادعای تأثیرگذاری رادارها بر تغییرات بارشی کشور وجود ندارد.

رئیس سازمان هواشناسی درباره منابع مالی این سازمان نیز گفت: در بودجه سال ۱۴۰۵ بر به‌روزرسانی تجهیزات در کنار انجام مأموریت‌های جاری سازمان تأکید شده است، هرچند شرایط تأمین منابع مالی در دولت دشوار است.

وی افزود: برای خرید دو دستگاه رادار هواشناسی نیز منابع ارزی تأمین شده که هنوز ابلاغ رسمی آن انجام نشده است.

به گفته وی، در مجموع حدود ۳.۵ میلیون دلار برای تجهیزات خارجی سازمان هواشناسی هزینه می‌شود و حدود ۳۰۰ میلیارد تومان نیز در حوزه‌های مرتبط با تجهیزات و زیرساخت‌ها اختصاص می‌یابد.

رئیس سازمان هواشناسی کشور در ادامه با اشاره به اهمیت پیش‌بینی‌های هواشناسی در بخش کشاورزی اظهار کرد: پیش‌بینی‌های این حوزه با پیش‌بینی‌های عمومی برای مردم متفاوت است و باید در مقیاس‌های کوچک‌تر، از جمله سطح مزرعه، انجام شود.

وی افزود: سازمان هواشناسی از سال‌های گذشته با وزارت جهاد کشاورزی همکاری دارد و در روزهای یکشنبه و چهارشنبه در سطح ستاد و استان‌ها جلساتی برای ارائه پیش‌بینی‌های هواشناسی کشاورزی برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: اطلاعات و پیش‌بینی وضعیت هوا حداقل برای دو هفته آینده در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار می‌گیرد و این وزارتخانه و سازمان ترویج بر اساس پیش‌بینی‌هایی مانند بارش، وزش باد، سرمازدگی و سایر پدیده‌ها، توصیه‌های لازم را به کشاورزان منتقل می‌کنند.

رئیس سازمان هواشناسی تأکید کرد: برای افزایش دقت پیش‌بینی‌های کشاورزی، شبکه دیدبانی هواشناسی باید متراکم‌تر و منسجم‌تر شود و داده‌های لحظه‌ای بیشتری در اختیار سازمان قرار گیرد.

وی گفت: ایران با وسعت حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع و شرایط جغرافیایی پیچیده، با کشورهای اروپایی تفاوت زیادی دارد و کشاورزی نیز تقریباً در تمام نقاط کشور گسترش یافته است؛ حتی در مناطقی که از نظر اقلیمی انتظار توسعه کشاورزی وجود نداشته، فعالیت‌های کشاورزی شکل گرفته است.

وی افزود: بر همین اساس، شبکه ایستگاه‌های هواشناسی باید متناسب با نیازهای کشور توسعه یابد و این امر به تأمین منابع مالی بیشتر نیاز دارد.

رئیس سازمان هواشناسی در پایان با اشاره به ظرفیت داده‌های ماهواره‌ای اظهار کرد: یکی از ظرفیت‌هایی که می‌تواند در حوزه کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد، بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌های هواشناسی و ایجاد ایستگاه‌های مجازی است.

وی افزود: هرچند دقت داده‌های ماهواره‌ای به اندازه داده‌های حاصل از ایستگاه‌های زمینی نیست، اما می‌توان از این ظرفیت برای تکمیل اطلاعات موجود استفاده کرد تا وزارت جهاد کشاورزی و مدیریت‌های مرتبط، اطلاعات دقیق‌تر و گسترده‌تری برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در اختیار داشته باشند.