محمدرضا کاویان‌پور، رئیس موسسه تحقیقات آب کشور  در دومین روز از نمایشگاه بین‌المللی صنعت آب و تأسیسات آب و فاضلاب ایران در نشست خبری در پاسخ به پرسش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری موج درباره آخرین وضعیت تراز آبی دریای خزر اظهار کرد: دریای خزر طی سال‌های گذشته با روند کاهشی محسوس تراز مواجه بوده است. این در حالی است که در دهه ۶۰ حدود ۲.۵ متر افزایش تراز را تجربه کرده بود که خود خسارت‌هایی به دنبال داشت، اما پس از آن و طی یک دوره ۲۰ ساله، مسیر کاهش تراز آغاز شد.

وی افزود: در سال‌های ابتدایی این روند، کاهش ۳ تا ۴ متری ثبت شد، اما طی چند سال اخیر روند به کاهش سالانه حدود ۲۵ سانتی‌متر رسیده است. امسال پایین‌ترین تراز در ۵۰۰ سال گذشته را شاهد هستیم که ضرورت توجه فوری را دوچندان می‌کند.

کاویان‌پور با اشاره به تهیه ردیف ارزیابی ویژه برای مطالعه نوسانات تراز خزر گفت: چندین تیم تحقیقاتی در استان‌های مازندران، گلستان، گیلان و تهران فعال شده‌اند و بررسی‌های دقیق در حال انجام است.

به گفته وی، عوامل متعددی در این کاهش اثرگذار بوده‌اند که مهم‌ترین آنها تغییرات اقلیمی است.

 رئیس موسسه تحقیقات آب توضیح داد: کاهش بارش و افزایش تبخیر از جمله پیامدهای تغییرات اقلیمی است. در ۵۰ سال گذشته حدود ۲۰ درصد به میزان تبخیر دریای خزر افزوده شده که نقش مهمی در افت تراز داشته است.

کاویان‌پور همچنین خاطرنشان کرد: مسائل مدیریتی در منابع آب کشورهای همسایه و برنامه‌های توسعه‌ای آنان نیز بر این وضعیت داشتند، اما اولویت نخست همچنان تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن به‌شمار می‌رود.

وی با اشاره به حوزه‌های فعالیت مؤسسه تحقیقات آب افزود: در این مؤسسه بر پایش منابع آب، مدیریت سدها، سامانه‌های آبی، مطالعات مرتبط با دریاها به‌ویژه دریای خزر، و همچنین پروژه‌های آب‌های کارست و آب‌های ژرف کار می‌کنیم.

کاویان‌پور در پاسخ دیگر خبرگزاری موج پیرامون کیفیت آب ورودی به تصفیه‌خانه‌های کشور تصریح کرد: استانداردهای آب شرب به‌صورت دقیق و بهداشتی رعایت می‌شود. حتی اگر شرایط منابع آب سطحی تغییر کند و میزان گل‌ولای بیشتر شود، آبی که وارد تصفیه‌خانه می‌شود باید استانداردهای لازم برای کارکرد صحیح سیستم‌های تصفیه را داشته باشد؛ در غیر این صورت فرایند تصفیه مختل می‌شود. بنابراین کنترل کیفیت در خروجی منابع و ورودی به تصفیه‌خانه‌ها به‌صورت کامل انجام می‌شود.

کاویان‌پور با اشاره به تداوم خشکسالی بلندمدت کشور گفت: همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، ما اکنون از یک خشکسالی حدود ۲۰ تا ۲۵ ساله عبور می‌کنیم و این خشکسالی در سال‌های اخیر هشدارهای جدی خود را نشان داده است.

وی افزود: بر اساس گزارش ششم موسسه بین‌المللی اقلیم‌شناسی که متولی مطالعات جهانی است، الگوهای بارش در مناطق مختلف جهان تغییر کرده و نتایج مطالعات ما در افق ۲۰۵۰ نیز کاملاً با یافته‌های بین‌المللی همخوانی دارد. این بررسی‌ها نشان می‌دهد احتمال افزایش بارش در برخی نقاط و کاهش بارش در نقاط دیگر وجود دارد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب تأکید کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، روند بلندمدت است. مدل‌ها نشان می‌دهد در بخش‌های مهمی از کشور، به‌ویژه مناطق غربی و شمالی که تأمین‌کننده اصلی آوردهای بارشی هستند، با کاهش بارش مواجه خواهیم بود. بنابراین لازم است کشور برای شرایط آینده و کاهش منابع آبی آماده شود و برای ارتقای تاب‌آوری برنامه‌ریزی کند. این موضوع وظیفه دستگاه‌هایی مانند وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت، وزارت راه و شهرسازی و همه بهره‌برداران حق‌آبه است؛ زیرا ادامه روند فعلی بدون برنامه‌ریزی، قطعاً ایجاد مشکل خواهد کرد.

وی در ادامه به استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت سدها اشاره کرد و اظهار داشت: در وزارت نیرو برنامه جامعی برای استفاده از تکنیک‌های نوین تدوین شده است. تاکنون حدود ۳۰ سد مهم کشور با استفاده از روش‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین مورد تحلیل قرار گرفته‌اند و سامانه پیش بینی جریان ورودی به سد طراحی شده است. بهره‌برداران می‌توانند با استفاده از این سامانه، وضعیت شش‌ماهه آینده ورودی سد را مشاهده کنند. این سامانه به‌صورت مستمر به‌روزرسانی می‌شود.