، علی ربیعی در نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه مواجهه با اعتیاد، خواستار عبور از نگاه صرفاً زیستی و توجه بیشتر به عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش به مصرف مواد شد.

وی با اشاره به اینکه اعتیاد، علاوه بر ابعاد فردی و خانوادگی، مسئله‌ای اجتماعی و اخلاقی است، اظهار کرد: اعتیاد با تغییرات اجتماعی و نسلی، همواره در حال تغییر شکل است و امروز با گونه‌هایی از اعتیاد مواجه هستیم که ممکن است شناخت کافی از آن‌ها نداشته باشیم. ازاین‌رو، باید تحولات جدید این پدیده و تغییرات علل اجتماعی گرایش به مصرف مواد را جدی‌تر بررسی کنیم.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با بیان اینکه پیامدهای اعتیاد فراتر از فرد و خانواده است، گفت: اعتیاد بر تاب‌آوری اجتماعی، نرخ مشارکت، پویایی جامعه و چشم‌انداز آینده آن تأثیر می‌گذارد. بنابراین، در مطالعات شیوع‌شناسی نباید صرفاً به اعداد و ارقام بسنده کرد، بلکه لازم است لایه‌های عمیق‌تر اجتماعی و عوامل مؤثر بر این پدیده نیز مورد بررسی قرار گیرند.

ربیعی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در سیاست‌گذاری حوزه اعتیاد تصریح کرد: مبارزه با موادمخدر باید ادامه یابد، اما در کنار آن، لازم است از رویکرد صرفاً مقابله‌ای عبور کنیم و به مواجهه‌ای متناسب با ابعاد پیچیده این پدیده برسیم. مقابله با قاچاقچیان و جلوگیری از ورود موادمخدر ضروری است، اما برای مواجهه مؤثر با اعتیاد، باید از ظرفیت جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، جمعیت‌شناسان و مطالعات مرتبط با زنان، کودکان و سالمندان نیز بهره گرفت.

وی با اشاره به تغییر الگوهای مصرف و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن، خاطرنشان کرد: برخی مطالعات نشان می‌دهند که میان تجربه خشم و ناامیدی و گرایش به مصرف الکل و مواد، ارتباط وجود دارد. البته این همبستگی‌ها نیازمند بررسی عمیق‌تر و شناخت جهت اثرگذاری متغیرهاست، اما همین یافته‌ها نشان می‌دهد که باید به عوامل اجتماعی کمتر دیده‌شده در حوزه اعتیاد توجه بیشتری کرد.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور، یکی از مسائل مهم در این زمینه را تغییر کارکرد مصرف مواد دانست و گفت: هنگامی که مصرف مواد برای افراد کارکردهایی مانند ایجاد شادی یا تحمل شرایط دشوار زندگی پیدا می‌کند، مقابله با آن پیچیده‌تر می‌شود. در چنین شرایطی، سیاست‌گذار باید برای رفع این نیازها و ایجاد جایگزین‌های مناسب اقدام کند و نهادهای مسئول را در قبال فراهم‌کردن زمینه‌های یک زندگی سالم‌تر پاسخ‌گو بداند.

ربیعی با تأکید بر نقش نهادهای فرهنگی و اجتماعی در پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: وقتی نهادهای اجتماعی و فرهنگی نتوانند زمینه نشاط و تخلیه سالم هیجانات را فراهم کنند، ممکن است افراد به مصرف الکل و مواد یا فضاهای ناسالم روی بیاورند. ازاین‌رو، تقویت کارکرد این نهادها و فراهم‌کردن فرصت‌های مناسب برای نشاط اجتماعی باید در کانون توجه سیاست‌گذاری قرار گیرد.

به گزارش ستاد مبارزه با مواد مخدر، وی همچنین با اشاره به ضرورت توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی نسل‌های جدید، تحریم‌ها و فشارهای ناشی از آن را از جمله عواملی دانست که باید پیامدهای اجتماعی آن‌ها بررسی شود و افزود: نسل‌هایی در شرایط تحریم متولد شده‌اند و در همان شرایط به دنبال شغل و ساختن آینده خود بوده‌اند. لازم است آثار اجتماعی این شرایط و پیامدهای آن برای نسل‌های مختلف، عمیق‌تر مطالعه شود.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به تفاوت‌های نسلی در الگوهای رفتاری و مصرف مواد، بر ضرورت شناخت ویژگی‌های نسل‌های جدید تأکید کرد و گفت: نباید همواره با نگاهی منفی به نسل جدید نگاه کرد، بلکه باید ویژگی‌ها، ارزش‌ها و ظرفیت‌های این نسل را نیز شناخت. برخی مطالعات بین‌المللی از افزایش توجه نسل‌های جدید به سلامت، تناسب اندام و سبک زندگی سالم حکایت دارند که می‌تواند زمینه‌ای برای برنامه‌ریزی‌های مؤثرتر باشد.

ربیعی با اشاره به شکل‌های جدید اعتیاد، از جمله استفاده افراطی از تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های ویدئویی، رفتارهای نامتعارف در فضای مجازی و قمار، بر ضرورت مطالعه و شناخت ابعاد نوظهور این پدیده‌ها تأکید کرد.

وی تقویت نهادهای مدنی، گسترش فرصت‌های رایگان و غنی برای اوقات فراغت، توجه بیشتر به کودکان و نوجوانان و ارتقای مهارت‌های مواجهه با مشکلات را از جمله اقدامات ضروری برای پیشگیری از اعتیاد برشمرد و خاطرنشان کرد: باید زمینه‌های اتکای اجتماعی و احساس حمایت را در جامعه تقویت کنیم؛ چراکه گسترش نهادهای مدنی و افزایش ظرفیت‌های حمایتی جامعه می‌تواند در کاهش عوامل اجتماعی مؤثر بر اعتیاد نقش داشته باشد.