، روز جمعه اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه از برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست منطقه‌ای وزرای خارجه کشورهای ساحلی خلیج فارس و دریای عمان خبر داد. این نشست قرار است روز دوشنبه ۲۳ شهریور در مسقط با حضور ایران، عراق و سایر کشورهای ساحلی جنوبی خلیج فارس برگزار شود. در این نشست علاوه بر مباحث کلی منطقه‌ای، نتایج مذاکرات ایران و عمان درباره تعیین مسیرهای امن برای دریانوردی تجاری در تنگه هرمز نیز مورد بحث و تبادل نظر قرار خواهد گرفت.

اهمیت نشست مذکور در این است که آمریکا مدعی است بر تنگه هرمز احاطه کامل دارد و تردد کشتی­ ها را مدیریت می کند. اما درخواست کشورهای ساحلی خلیج فارس از ایران برای برگزاری این جلسه نشان می دهد وضعیت صادرات و عبور و مرور کشتی های آنها با چه بحرانی مواجه است.

در حال حاضر تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، نقش کلیدی در امنیت انرژی و تجارت بین‌المللی ایفا می‌کند و هرگونه بی‌ثباتی در آن پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد منطقه و جهان به همراه دارد. بر همین اساس جمهوری اسلامی ایران همواره بر این اصل پای فشرده که امنیت پایدار خلیج فارس تنها از طریق همکاری کشورهای ساحلی و بدون حضور بازیگران فرامنطقه‌ای محقق می‌شود. ابتکار کنونی، در ادامه سیاست همیشگی تهران برای تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای و ایجاد سازوکارهای بومی امنیت، قرار دارد.

حضور عراق در کنار ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، نشان‌دهنده گسترش دایره همکاری‌ها فراتر از چارچوب‌های سنتی و تلاش برای ایجاد اجماع واقعی میان همه کشورهای ذی‌نفع است. نکته مهم دیگر آنکه عراق هم برای صادرات از مسیر دریا، به امنیت در این حوزه نیازمند است. از سویی عمان به‌عنوان میزبان و کشوری با سابقه میانجی‌گری سازنده، نقش مهمی در تسهیل این گفت‌وگوها ایفا می‌کند. تفاهم دوجانبه ایران و عمان درباره مسیرهای موقت کشتیرانی، نمونه‌ای عملی از امکان همکاری سازنده میان کشورهای ساحلی است که می‌تواند الگویی برای ترتیبات گسترده‌تر منطقه‌ای باشد.

از منظر پیامدهای منطقه‌ای، این نشست می‌تواند نقطه عطفی در کاهش تنش‌ها و بازگرداندن آرامش نسبی به آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز باشد. با تمرکز بر تعیین مسیرهای امن کشتیرانی و رایزنی درباره موضوعات مشترک امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی، کشورهای منطقه فرصت دارند سازوکارهایی را پایه‌گذاری کنند که وابستگی به حضور نظامی خارجی را کاهش دهد. تقویت تفاهم میان ایران و همسایگان جنوبی، به‌ویژه در شرایطی که فشارهای اقتصادی و محاصره‌های یکجانبه ادامه دارد، می‌تواند به احیای تدریجی جریان تجارت و انرژی کمک کند و منافع مشترک همه طرف‌ها را تأمین کند.

برای جمهوری اسلامی ایران، این ابتکار بیانگر استمرار دیپلماسی فعال و مبتنی بر اصول همسایگی است. تهران با وجود چالش‌های ناشی از مداخلات آمریکا، از جمله محاصره دریایی بنادر و جنگ اقتصادی که مستقیماً بر امنیت کشتیرانی تأثیر گذاشته، همچنان بر تعهد خود به امنیت جمعی تأکید دارد. موفقیت این نشست می‌تواند موقعیت ایران را به‌عنوان بازیگر مسئول و تأثیرگذار در تأمین امنیت منطقه تقویت کند و نشان دهد که راه‌حل‌های پایدار تنها از درون منطقه می‌آید، نه از طریق فشار و مداخله خارجی.

در ارتباط با تقابل جاری با ایالات متحده، برگزاری چنین نشستی پیام روشنی ارسال می‌کند: کشورهای منطقه تمایل دارند مسائل خود را خود مدیریت کنند و مداخلات مخرب خارجی را محدود سازند. ادامه محاصره دریایی و اقدامات تجاوزکارانه آمریکا نه تنها امنیت کشتیرانی را مختل کرده، بلکه هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد جهانی تحمیل نموده است. اگر این نشست بتواند اجماعی نسبی پیرامون ترتیبات موقت یا بلندمدت کشتیرانی ایجاد کند، فشار بر واشنگتن برای بازنگری در سیاست‌های خصمانه‌اش افزایش خواهد یافت. در عین حال، ایران با حفظ موضع اصولی خود مبنی بر اینکه تضمین کامل امنیت منوط به توقف اقدامات غیرقانونی آمریکاست، نشان می‌دهد که دیپلماسی و بازدارندگی را به موازات یکدیگر پیش می‌برد.

از منظر اقتصادی، احیای مسیرهای امن کشتیرانی می‌تواند به کاهش ریسک‌های بیمه، تسهیل صادرات انرژی و کالا و بازگشت تدریجی ثبات به بازارهای جهانی نفت کمک کند. کشورهای ساحلی که همگی از منافع عبور امن کشتی‌ها بهره‌مند می‌شوند، انگیزه مشترکی برای موفقیت این گفت‌وگوها دارند. در سطح سیاسی نیز، این نشست می‌تواند زمینه‌ساز کاهش سوءتفاهم‌ها، تقویت اعتماد متقابل و حتی گشودن باب همکاری‌های گسترده‌تر در حوزه‌هایی چون مقابله با تهدیدات مشترک، حفاظت از محیط زیست دریایی و توسعه اقتصادی باشد.

با این حال، چالش‌هایی نیز وجود دارد. اختلافات تاریخی، تأثیرات جنگ روانی و رسانه‌ای، و تلاش برخی بازیگران خارجی برای حفظ نفوذ خود، ممکن است روند پیشرفت را کند سازد. موفقیت نشست وابسته به اراده سیاسی همه طرف‌ها برای اولویت دادن به منافع مشترک منطقه‌ای بر رقابت‌های کوتاه‌مدت است. ایران با اعلام شفاف مواضع خود و تأکید بر تعهد به امنیت کشتیرانی، فضای مثبتی برای گفت‌وگو ایجاد کرده است.

در مجموع، نشست روز دوشنبه در عمان بیش از یک رویداد دیپلماتیک معمولی است؛ این نشست نمادی از تلاش کشورهای منطقه برای بازپس‌گیری ابتکار عمل در تأمین امنیت خود و کنار گذاشتن الگوهای تحمیلی خارجی است. اگر این روند ادامه یابد و به نتایج عملی در زمینه مسیرهای امن هرمز و سازوکارهای اعتمادساز منجر شود، می‌تواند نقطه آغاز فصل جدیدی از همکاری‌های منطقه‌ای باشد که در نهایت به نفع صلح، ثبات و رفاه همه ملت‌های خلیج فارس تمام خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران با پیگیری این مسیر، بار دیگر نشان داده که دیپلماسی فعال و مبتنی بر اصول، ابزار اصلی آن برای پیشبرد منافع ملی و منطقه‌ای است.