، روز سه شنبه وزیرخارجه عمان به ایران سفر کرد تا آخرین رایزنی­ها در خصوص بیانیه مشترک مسقط-تهران در خصوص ایجاد یک کریدور موقت مشترک ناوبری در تنگه هرمز و اجرای پروژه مشترک پاکسازی مین صورت بگیرد. پس از این سفر یک روزه، کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور حقوقی و بین‌المللی، از تفاهم دو کشور در این مورد خبر داد با این حال تأکید کرد این به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست.

غریب‌آبادی اظهار داشن: طبق توافق صورت گرفته مسیر ورود به خلیج فارس از آب‌های سرزمینی ایران خواهد بود و بخشی از مسیر خروج نیز از آب‌های ایران عبور می‌کند. عرض این کریدور حدود ۷ مایل (۱۱.۳ کیلومتر) است و به‌صورت موقت تعریف شده است. وی افزود ایران و عمان باید ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز برای تعیین مسیر دائمی جدید مذاکره کنند. غریب‌آبادی صراحتاً گفت: «تفاهم میان ایران و عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست» و «تنگه هرمز فردا باز نخواهد شد». او تأکید کرد از نظر نظامی تنگه همچنان بسته است و کشتی‌ها تنها با مجوز ایران اجازه عبور خواهند داشت. سخنگوی ارتش نیز اعلام کرد شناورها پیش از ورود تحت نظارت ایران قرار می‌گیرند.

بیانیه مشترک دو کشور نیز بر اهمیت ازسرگیری ناوبری ایمن ضمن حفظ حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور ساحلی تأکید دارد. چارچوب پیشنهادی شامل کریدور موقت مشترک و پروژه مشترک پاکسازی مین است. مذاکرات فنی برای تعیین مسیر دائمی، مدیریت آینده تنگه، تبادل اطلاعات و ارائه خدمات ناوبری و امنیتی ادامه خواهد یافت. دو طرف همچنین بر ضرورت گفت‌وگوی مشترک با کشورهای حاشیه خلیج فارس تأکید کردند.

این تفاهم موقعیت ایران را به‌عنوان بازیگر تعیین‌کننده در تنگه تقویت می‌کند. با عبور مسیر ورود و بخشی از خروج از آب‌های سرزمینی ایران، تهران کنترل عملی بیشتری بر تردد به‌دست می‌آورد و می‌تواند نظارت، مجوزدهی و در صورت نیاز محدودیت‌ها را اعمال کند. تأکید غریب‌آبادی بر اینکه وضعیت تنگه به شرایط پیش از جنگ باز نخواهد گشت و مسیرهای قبلی که عمدتاً از آب‌های عمان می‌گذشت به ضرر ایران بوده، نشان‌دهنده اراده تهران برای تغییر معادلات دیرینه است. این توافق دوجانبه با عمان، بدون دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای، حاکمیت مشترک دو کشور ساحلی را برجسته می‌سازد و اهرم ایران را در مذاکرات آتی با آمریکا حفظ می‌کند. بازگشایی کامل همچنان مشروط به اجرای تعهدات آمریکا از جمله رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌ها اعلام شده است.

اثرات بر اقتصاد جهانی و نفت

تنگه هرمز پیش از جنگ حدود یک‌پنجم نفت و گاز مایع جهان را جابه‌جا می‌کرد. کاهش شدید تردد در ماه‌های اخیر قیمت‌ها را تحت فشار قرار داده و زنجیره تأمین انرژی را مختل کرده است. ایجاد کریدور موقت می‌تواند در صورت اجرا، بخشی از تردد را احیا کند و فشار بر بازارهای جهانی را کاهش دهد. با این حال، ماهیت موقت بودن مسیر و شرط ایران مبنی بر عدم بازگشایی کامل تا اجرای تعهدات آمریکا، مانع از بازگشت سریع به شرایط عادی می‌شود. هرگونه تأخیر یا محدودیت جدید می‌تواند نوسانات قیمت نفت را تشدید کند و هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل را بالا نگه دارد. اقتصادهای وابسته به واردات انرژی، به‌ویژه در آسیا، همچنان آسیب‌پذیر خواهند بود.

با توجه به اهمیت توافق عمان و ایران بر روند کار در تنگه هرمز، اما آمریکا هیچ واکنشی به آن نشان نداد. این سکوت نسبی می‌تواند نشان‌دهنده احتیاط یا ارزیابی تأثیر توافق بر اهرم‌های آمریکا باشد.

اما برای کشورهای حاشیه خلیج فارس، این تفاهم پیام‌های دوگانه‌ای دارد. از یک سو، ایجاد مسیر موقت می‌تواند به کاهش اختلال در صادرات نفت و گاز کمک کند و منافع اقتصادی آنان را تأمین نماید. از سوی دیگر، نقش پررنگ‌تر ایران در تعیین مسیرها و تأکید بر حاکمیت مشترک با عمان، نگرانی‌هایی درباره تغییر توازن قدرت در آبراه ایجاد می‌کند. در این میان دعوت ایران و عمان به گفت‌وگوی مشترک با کشورهای منطقه می‌تواند فرصتی برای هماهنگی باشد، اما موفقیت آن به تمایل این کشورها برای پذیرش واقعیت جدید تنگه بستگی دارد. در مجموع، تفاهم ایران و عمان نشان‌دهنده تلاش تهران برای مدیریت آبراه از موضع قدرت و بدون واگذاری کنترل به قدرت‌های خارجی است؛ تلاشی که هم اهرم ایران را تقویت می‌کند و هم مسیر محتاطانه‌ای برای کاهش تنش در حوزه انرژی جهانی می‌گشاید.

مسئله دیگری که باید مدنظر قرار داد برنامه جمهوری اسلامی ایران برای دریافت هزینه خدمات دریایی از تنگه هرمز است. مجلس شورای اسلامی روی این مسئله تأکید دارد و به نظر می­رسد دریافت هزینه خدمات در شصت روز آینده از جمله موضوعات مورد گفتگو با عمان باشد.