به نقل از رادیو فرانسه، شارل هانری دو فوشه‌کور، ایران‌شناس برجسته فرانسوی و مترجم نخستین نسخه کامل دیوان حافظ همراه با شرح و توضیح به زبان فرانسه، در ۱۰۰ سالگی درگذشت.

نام شارل هانری دو فوشه‌کور بیش از هر چیز با ترجمه دیوان حافظ شیرازی به زبان فرانسه، ترجمه مقالات شمس تبریزی و مجموعه‌ای از پژوهش‌ها و تحقیقات او در حوزه ادبیات فارسی گره خورده است؛ آثاری که او را به یکی از شناخته‌شده‌ترین پژوهشگران ادبیات فارسی در فرانسه و اروپا تبدیل کرد.

دو فوشه‌کور در خانواده‌ای فرانسوی متولد شد. پدرش مهندس راه‌آهن بود و پس از مدتی ریاست کل راه‌آهن مراکش را، در دوره‌ای که این کشور تحت استعمار فرانسه قرار داشت، بر عهده گرفت. به همین دلیل، او سال‌های دبستان و دبیرستان خود را در مراکش گذراند و ۱۷ سال نخست زندگی‌اش را همراه خانواده در آن کشور سپری کرد.

اگرچه او در آن سال‌ها ارتباط نزدیکی با مردم محلی نداشت و بیشتر در فضای خانه و مدرسه فرانسوی رشد کرد، اما تجربه زیستن در مراکش بعدها توجه او را به تمدن و فرهنگ مسلمانان جلب کرد. همین علاقه سبب شد دو سال در تونس به یادگیری زبان عربی بپردازد.

او در مستند «مجنون» به کارگردانی محمدعلی فارسی که در سال ۲۰۱۲ درباره زندگی‌اش ساخته شد، روایت می‌کند که یکی از استادان زبان عربی‌اش به او گفته بود اگر می‌خواهد شناخت عمیق‌تری از تمدن اسلامی پیدا کند، باید زبان فارسی را بیاموزد؛ زیرا ایرانیان در شکل‌گیری تمدن اسلامی نقشی بسیار مهم داشته‌اند. همین توصیه مسیر زندگی علمی او را تغییر داد و باعث شد به پاریس بازگردد و به تحصیل زبان و ادبیات فارسی بپردازد.

دو فوشه‌کور تحصیلات خود را در این حوزه تا مقطع دکترا ادامه داد و رساله‌اش را با موضوع «توصیف طبیعت در ادبیات فارسی در قرن یازدهم» زیر نظر ژیلبر لازار نوشت؛ استادی که بعدها از دوستان نزدیک او شد. او همچنین از چهره‌هایی چون ژان اوبن، آندره مارتیه و هانری کوربن به عنوان استادان خود نام برده بود. به گفته خودش، هانری کوربن تأثیری عمیق بر شناخت او از ایران، اسلام و همچنین ریشه‌های مزدایی و زردشتی فرهنگ ایرانی گذاشت.

دو فوشه‌کور در مقدمه کتاب «اخلاقیات»، که پژوهشی درباره مفاهیم اخلاقی در ادبیات فارسی از سده سوم تا هفتم هجری است، بر استقلال و ویژگی‌های خاص فرهنگ ایرانی تأکید کرده و نوشته است که زبان فارسی حامل فرهنگی با مختصات ویژه خود است؛ فرهنگی که در پیوستگی با گذشته و واکنش به آن، هویتی اصیل و متمایز یافته است.

او در سال ۱۹۶۸ این فرصت را یافت که به عنوان پژوهشگر مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) به ایران سفر کند. دو فوشه‌کور بعدها از هم‌صحبتی و راهنمایی ادبا و ایران‌شناسانی چون ذبیح‌الله صفا و ایرج افشار یاد کرده و از پژوهشگرانی مانند نصرالله پورجوادی، بهاءالدین خرمشاهی و هاشم جاوید نیز قدردانی کرده بود.

مهم‌ترین اثر او ترجمه دیوان حافظ به زبان فرانسه است؛ ترجمه‌ای منثور، همراه با شرح‌ها و حاشیه‌های مفصل که برای مخاطب فرانسوی ناآشنا با سنت شعر فارسی طراحی شده بود. این اثر از مهم‌ترین ترجمه‌های حافظ به زبان‌های اروپایی به شمار می‌رود.

دو فوشه‌کور نسبت به برخی ترجمه‌های پیشین حافظ به زبان فرانسه نیز نگاه انتقادی داشت. او معتقد بود تلاش برای ترجمه منظوم شعر حافظ به فرانسه، مترجم را از متن اصلی دور می‌کند و امکان انتقال دقیق معنا را کاهش می‌دهد. از نظر او، شعر حافظ حتی به زبان ساده فرانسوی نیز به دشواری ترجمه می‌شود و هرگونه اجبار برای نظم‌پردازی در زبان مقصد، خطر فاصله گرفتن از معنا و ظرافت‌های متن را بیشتر می‌کند.

او در مستند «مجنون» درباره پیچیدگی شعر حافظ گفته بود: «حافظ دشوار است؛ چون خیلی ساده سخن می‌گوید.» همچنین در پاسخ به این پرسش که حافظ را می‌توان با کدام شاعر فرانسوی مقایسه کرد، گفته بود: «حافظ چیز دیگری است.»

این ایران‌شناس برجسته همچنین اذعان کرده بود که با وجود ۱۸ سال مداومت در همراهی با دیوان حافظ، همواره این هراس را داشته که شعر حافظ را به‌درستی درنیافته باشد و هنوز هم بیم آن را دارد که بسیاری از ظرافت‌های این اثر را نفهمیده مانده باشد.

مراسم یادبود شارل هانری دو فوشه‌کور روز شنبه ۲۷ ژوئن، برابر با ۶ تیرماه، در بومون-له-والانس برگزار خواهد شد و پیکر او در گورستان مونپارناس پاریس به خاک سپرده می‌شود.