، علی عبدالعلی‌زاده روز دوشنبه ۱۸ آبان در مراسم گرامی‌داشت روز جهانی میراث ناملموس که با حضور علی دارابی قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور در محل سالن آمفی تئاتر وزارت میراث‌فرهنگی برگزار شد، اظهار کرد: آب؛ آموزگار زندگی و بستر تمدن است. آب همواره یکی از بزرگ‌ترین آموزگاران زندگی بوده است.

وی افزود: در تمدن ایران، آب تنها مانع حیات نبود؛ بلکه عینِ حیات، عینِ فرهنگ و عینِ هویت بود. از آداب شیرینِ فریز گرفته تا شیوه‌های مدیریت و تقسیم آب، همگی آیینی هستند که نشان می‌دهند انسان ایرانی چگونه با طبیعت هم‌سویی کرده است.

عبدالعلی زاده با اشاره به اینکه مرزهای جغرافیایی ممکن است تغییر کنند، تأکید کرد که آب هیچ‌گاه مرزی بر زمین نمی‌کشد؛ روح‌ها و دریاها راه پیمای انسان‌ها هستند و آب، یکی از نخستین بسترهای شکل‌گیری تمدن‌هاست.

نماینده رئیس‌جمهور در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، به مفهوم میراث ناملموس پرداخت و آن را حافظه‌ای پویا دانست که از طریق آیین‌ها، زبان‌ها و دانش‌های سنتی از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. میراث زمانی پایدار می‌ماند که از یک «موضوع برای ثبت و ضبط»، به یک «مسئولیت اجتماعی» تبدیل شود.

وی افزود: فرهنگ ما تنها یک میراث نیست، بلکه امانتی است که باید برای همه نسل‌ها حفظ شود. از این رو، برگزاری آیین‌های مختلف نباید تنها یک رویداد گذرا باشد، بلکه باید گامی بزرگ در جهت پاسداری از این میراث باشد.

نماینده رئیس‌جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور با اشاره به حضور نمایندگان کشورهای مختلف و سازمان‌های بین‌المللی مانند اکو، بر اهمیت نزدیکی فرهنگ‌ها و تقویت پیوندهای میان ملت‌ها تاکید کرد و گفت: این مراسم، فرصتی است برای تقویت پیوند میان فرهنگ‌ها و نزدیک‌تر شدن به همکاری‌های مشترک جهانی. این تلاش‌ها، بخشی از یک هدف بزرگ‌تر برای حفظ میراث مشترک بشری است.

عبدالعلی‌زاده نگاه خود را از آب‌های داخلی به پهنه دریاها گسترش داد و تاکید کرد: ایران تنها یک سرزمین خشکی نیست، بلکه سرزمینی است که با دریاها پیوندی تاریخی و تمدنی دارد. وی با اشاره به گستره دریایی ایران از دریای خزر در شمال تا خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، گفت: دریاها همواره بخشی از حافظه تمدنی این سرزمین بوده‌اند. دریا برای ایران تنها منبع آب نیست؛ بلکه میدان دانش، گذرگاه فرهنگ‌ها و راهی است که ایران را به جهان متصل کرده و جهان را به قلب تپنده ایران آورده است.

وی توسعه دریاها را فراتر از یک بحث اقتصادی یا مهندسی دانست و آن را مستقیماً با «حیات و کیفیت زندگی ایرانیان» پیوند زد. و گفت: نگاه به دریا باید از منظر توسعه پایدار و درک نقش استراتژیک آن در تداوم تمدن و ارتباطات جهانی صورت گیرد.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با بیان این که پاسداری از میراث ناملموس؛ فراتر از حفظ سنت‌ها، گفت: پاسداری از میراث‌ناملموس مجموعه‌ای از اقدامات شامل شناسایی، مستندسازی، پژوهش، حمایت، ترویج و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسل‌های آینده را در بر می‌گیرد.

حسن فرطوسی نیز در این مراسم امروز دوشنبه ۱۸ آبان در مراسم با اشاره به پیوند دیرینه تمدن‌های بشری با منابع آب اظهار کرد: تمدن‌های بزرگی همچون تمدن ایران، میان‌رودان و مصر باستان در کنار رودخانه‌ها و منابع آبی شکل گرفتند و در گذر زمان، نظام‌های پیچیده‌ای از دانش، مهارت، شیوه‌های معیشت، مدیریت آب و سازمان‌های اجتماعی و فرهنگی را پدید آوردند.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، افزود: در ایران با توجه به تنوع اقلیمی و گستردگی مناطق خشک و نیمه‌خشک، آب همواره نقشی محوری در شکل‌گیری شیوه‌های زندگی، باورها، آیین‌ها، معماری و معیشت جوامع داشته است.

وی با اشاره به کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تصریح کرد: در این کنوانسیون به‌جای مفهوم حفاظت به معنای تثبیت و نگهداری صرف، از مفهوم پاسداری استفاده شده است تا ماهیت زنده، پویا و در حال تحول این میراث مورد تأکید قرار گیرد.

فرطوسی با اشاره به اهمیت آموزش میراث فرهنگی به نسل جوان گفت: پاسداری از میراث تنها به معنای تثبیت سنت‌ها در شکل تاریخی آنها نیست، بلکه باید شرایط انتقال بین‌نسلی و حفظ پیوند این میراث با زندگی امروز فراهم شود.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با اشاره به پرونده مشترک ایران و ارمنستان برای ثبت آیین تیرگان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اظهار کرد: آیین تیرگان نمونه ارزشمندی از همکاری فرهنگی دو کشور همسایه و هدیه مشترک ایران و ارمنستان به جهان برای پاسداشت آب و باران است.

فرطوسی با بیان اینکه این آیین در جوامع محلی مختلف ایران، از مازندران و گیلان تا فرهنگ تاتی، دیلمان و سنگسر، با جلوه‌های گوناگون استمرار یافته است، افزود: تیرگان علاوه بر بزرگداشت آب و باران، بستری برای شادی جمعی، گردهمایی، تعامل میان نسل‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی است.

دانش بومی آب؛ راهکاری برای تاب‌آوری در برابر بحران‌های اقلیمی

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی جهان از جمله تغییرات اقلیمی، کم‌آبی و افزایش آسیب‌پذیری جوامع در برابر بحران‌های محیطی خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی ناملموس بازتاب رابطه تاریخی انسان با طبیعت و منبعی ارزشمند از دانش و تجربه‌هایی است که جوامع طی نسل‌ها برای سازگاری با محیط طبیعی خود توسعه داده‌اند.

فرطوسی با توجه به معیشت‌های سنتی جوامع وابسته به تالاب‌ها، از جمله ماهیگیری و صنایع دستی مبتنی بر نی‌بافی، این تجربه‌ها را دارای ظرفیت ارزشمند برای تقویت جوامع محلی و تحقق اهداف توسعه پایدار دانست.

وی همچنین با تاکید بر جایگاه دانش سنتی قنات در تمدن ایرانی گفت: قنات‌ها از نگاه یونسکو صرفاً سازه‌های مهندسی تاریخی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از دانش فنی، باورهای فرهنگی و اجتماعی و مهارت‌های تخصصی را در خود جای داده‌اند که نشان‌دهنده توانایی انسان در سازگاری با شرایط اقلیمی و مدیریت منابع محدود آب است.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران افزود: امروز که تاب‌آوری سرزمین در برابر بحران‌ها و چالش‌های محیطی اهمیت بیشتری یافته است، باید میراث ناملموس را نه صرفا یادگارهایی متعلق به گذشته، بلکه منابعی برای یادگیری، نوآوری و مواجهه با مسائل آینده بدانیم.