، سرلشکر سیدیحیی صفوی، مشاور فرمانده کل قوا در مراسم گرامیداشت چهل‌وششمین سالگرد هفته دفاع مقدس و سالروز شکست حصر آبادان در شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، با تشریح نقش ژئوپلیتیک انرژی و تنگه هرمز در معادلات منطقه‌ای و جنگ‌های اخیر، اظهار کرد: انرژی در جهان امروز تنها یک کالای اقتصادی نیست، بلکه به منبع قدرت، ابزار فشار، هدف جنگ و یکی از شاخص‌های اصلی تاب‌آوری و پیروزی یا شکست کشورها تبدیل شده است.

وی با اشاره به اهمیت تاریخی و ژئوپلیتیکی ایران افزود: حدود ۷۴ سال پیش، آیزنهاور، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در نخستین سخنرانی خود درباره ایران بر موقعیت ویژه این کشور تأکید کرده بود؛ چراکه ایران از یک سو دارای منابع نفتی و از سوی دیگر در چهارراه ارتباطی جهان و مسیرهای شمال به جنوب و شرق به غرب قرار دارد.

مشاور فرمانده کل قوا ادامه داد: اهمیت ژئوپلیتیک ایران تنها به منابع انرژی محدود نمی‌شود، بلکه موقعیت جغرافیایی کشور و دسترسی آن به مسیرهای مهم تجاری و انرژی، جایگاه ایران را در معادلات منطقه‌ای و جهانی تعیین‌کننده کرده است.

صفوی با تشریح مفهوم ژئوپلیتیک گفت: ژئوپلیتیک در ساده‌ترین تعریف، تعامل میان جغرافیا، قدرت و سیاست است و امروز ژئوپلیتیک انرژی به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت قدرت‌ها تبدیل شده است.

وی افزود: در شرایط کنونی، انرژی از یک موضوع اقتصادی فراتر رفته و به یکی از میدان‌های اصلی رقابت قدرت‌های جهانی تبدیل شده است. به اعتقاد من، یکی از اهداف اعلام‌شده آمریکا در جنگ اخیر، تسلط بر منابع انرژی ایران و خلیج فارس با هدف کنترل جریان انرژی به سمت چین، اروپا و سایر مصرف‌کنندگان و همچنین محدود کردن قدرت رقبای آمریکا بوده است.

مشاور فرمانده کل قوا تصریح کرد: در جهان امروز کشوری قدرتمند است که تنها منابع انرژی در اختیار نداشته باشد، بلکه بتواند در شرایط جنگی این منابع را به تولید، تولید را به جریان پایدار انرژی و انرژی را به قدرت ملی تبدیل کند.

صفوی با اشاره به تحولات جنگ اخیر گفت: در این جنگ تلاش‌هایی برای اعمال فشار بر زیرساخت‌های انرژی ایران صورت گرفت و خسارات انسانی و مادی قابل توجهی نیز به ایران و کشورهای منطقه وارد شد، اما اهداف راهبردی مورد نظر طرف مقابل محقق نشد.

وی ادامه داد: انرژی در جنگ‌های امروز هم منبع قدرت است، هم ابزار فشار و هم هدف حمله. بنابراین صنعت نفت در شرایط جنگی دیگر صرفاً یک صنعت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از قدرت ملی، امنیت ملی و آسایش مردم به شمار می‌رود.

صفوی در ادامه سخنان خود، عملکرد صنعت نفت ایران را در سه مقطع تاریخی مورد توجه قرار داد و گفت: از نظر من، وزارت نفت و کارکنان صنعت نفت سه حماسه بزرگ را در تاریخ معاصر کشور رقم زده‌اند.

وی نخستین حماسه را مربوط به اعتصابات کارکنان صنعت نفت در سال ۱۳۵۷ دانست و افزود: در جریان انقلاب اسلامی، کارکنان صنعت نفت با اعتصاب و کاهش صادرات نفت، نقش مهمی در تضعیف پایه‌های اقتصادی رژیم پهلوی ایفا کردند.

مشاور فرمانده کل قوا ادامه داد: در آن دوران، کمبود سوخت به حدی بود که مردم برای تأمین بنزین با مشکلات جدی مواجه بودند و این موضوع نشان می‌دهد صنعت نفت تا چه اندازه با زندگی روزمره مردم و ساختار اقتصادی کشور پیوند خورده است.

صفوی دومین حماسه صنعت نفت را دوران هشت سال دفاع مقدس عنوان کرد و گفت: حفظ پالایشگاه آبادان، استمرار تولید، صادرات نفت و پشتیبانی از جبهه‌ها در شرایطی انجام شد که تأسیسات نفتی کشور به‌طور مستمر هدف حملات دشمن قرار داشت.

وی افزود: ایران در مقاطعی از جنگ روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد، اما در سال ۱۳۶۵ و با افزایش حملات به تأسیسات نفتی و صادراتی، ظرفیت صادرات کشور به حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت و درآمد نفتی نیز به حدود ۷ میلیارد دلار رسید.

مشاور فرمانده کل قوا سومین حماسه صنعت نفت را مربوط به جنگ اخیر دانست و اظهار کرد: کارکنان شریف صنعت نفت در جنگ ۱۲ روزه در خط مقدم قرار داشتند و امروز نیز در شرایطی قرار داریم که بخش مهمی از معادله قدرت و جغرافیای دفاعی کشور در میدان‌های نفتی و زیرساخت‌های انرژی رقم می‌خورد.

صفوی تصریح کرد: میزان تولید نفت، ظرفیت پالایش، خطوط انتقال، پایانه‌های نفتی، وضعیت تردد در تنگه هرمز، بیمه حمل‌ونقل، وضعیت بانک‌ها و حتی بازارهای خرید و فروش نفت در مراکز مهمی مانند سنگاپور، تحت تأثیر تحولات انرژی در خلیج فارس قرار دارد.

وی افزود: بنابراین هرگونه اختلال در زنجیره تولید، پالایش، انتقال و صادرات انرژی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد و به یک مسئله منطقه‌ای و حتی جهانی تبدیل شود.

تنگه هرمز؛ اهرم مهم ژئوپلیتیکی ایران

صفوی با اشاره به جایگاه تنگه هرمز گفت: مدیریت هوشمند این گذرگاه حیاتی انرژی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت، گاز و سایر محصولات انرژی، می‌تواند در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.

وی افزود: موقعیت ژئوپلیتیکی ایران و قرار گرفتن کشور در مجاورت یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی جهان، ظرفیت مهمی برای افزایش قدرت چانه‌زنی کشور در معادلات منطقه‌ای و جهانی ایجاد کرده است.

مشاور فرمانده کل قوا ادامه داد: ایران باید بتواند از موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های انرژی خود در چارچوب یک راهبرد ملی استفاده کند و به طرف‌های مقابل نشان دهد که هزینه ایجاد بحران و اختلال در امنیت انرژی می‌تواند بسیار بالا باشد.

صفوی با اشاره به ذخایر نفت و گاز منطقه خلیج فارس اظهار کرد: بخش قابل توجهی از ذخایر نفت جهان در منطقه خلیج فارس قرار دارد و ایران نیز یکی از دارندگان اصلی ذخایر نفت و گاز جهان است.

وی افزود: بر اساس آمارهای بین‌المللی، ایران حدود ۲۸ میلیارد بشکه ذخایر نفتی دارد و از نظر ذخایر گازی نیز در میان کشورهای نخست جهان قرار دارد. ترکیب این دو ظرفیت انرژی، جایگاه ویژه‌ای برای ایران در بازار جهانی انرژی ایجاد کرده است.

مشاور فرمانده کل قوا با اشاره به وضعیت تولید نفت کشورهای منطقه ادامه داد: تحولات جنگ اخیر بر تولید و صادرات انرژی در منطقه نیز تأثیر گذاشت و برخی زیرساخت‌های انتقال و صادرات انرژی با چالش مواجه شدند.

وی با اشاره به اقدامات انصارالله یمن و تحولات دریای سرخ گفت: تغییرات ایجادشده در مسیرهای انتقال انرژی و فشار بر زیرساخت‌های انرژی منطقه نشان داد که امنیت انرژی در خاورمیانه به مجموعه‌ای از عوامل به هم پیوسته وابسته است.

ضرورت استفاده از ظرفیت انرژی برای افزایش تاب‌آوری کشور

صفوی در ادامه گفت: یکی از مهم‌ترین درس‌های جنگ اخیر، ضرورت استفاده از ظرفیت ژئوپلیتیکی ایران برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی و ملی است.

وی افزود: ایران باید بتواند از موقعیت جغرافیایی، منابع انرژی، ظرفیت تولید نفت و گاز، زیرساخت‌های پالایشی و مسیرهای ارتباطی خود به‌صورت یکپارچه استفاده کند.

مشاور فرمانده کل قوا تصریح کرد: اگر در آینده نیز تهدیدی متوجه کشور شود، میزان آمادگی نیروهای مسلح، تاب‌آوری مردم و استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های اقتصادی و انرژی باید به گونه‌ای باشد که هزینه تهدید علیه ایران افزایش یابد.

صفوی خطاب به مدیران، مهندسان و کارکنان صنعت نفت گفت: کارکنان صنعت نفت را باید رزمندگان خط مقدم جنگ اقتصادی دانست؛ زیرا عملکرد وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش و سایر مجموعه‌های این صنعت، تأثیر مستقیم بر زندگی، معیشت و تاب‌آوری اجتماعی مردم دارد.

وی افزود: استمرار تولید، پالایش و فروش نفت می‌تواند در کاهش آثار تحریم و تأمین منابع مورد نیاز کشور نقش مهمی داشته باشد و باید از همه ظرفیت‌های موجود برای استمرار صادرات نفت استفاده شود.

مشاور فرمانده کل قوا همچنین بر ضرورت توسعه زنجیره ارزش نفت تأکید کرد و گفت: تبدیل نفت خام به فرآورده و توسعه صنایع پایین‌دستی سال‌هاست در دستور کار کشور قرار دارد، اما برای تحقق کامل این راهبرد باید موانع موجود با همکاری دولت، وزارت نفت و مجلس برطرف شود.

صفوی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مصرف انرژی در کشور گفت: در شرایط جنگی، مردم نیز باید الزامات این شرایط را درک کنند و در مصرف انرژی صرفه‌جویی داشته باشند.

وی افزود: کاهش مصرف بنزین، گاز و برق و مدیریت مصرف در منازل و اماکن عمومی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری شبکه انرژی کشور کمک کند. دولت به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مشکلات ناشی از افزایش مصرف را مدیریت کند و مشارکت مردم ضروری است.

مشاور فرمانده کل قوا تأکید کرد: مدیریت مصرف انرژی باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود؛ زیرا هر مقدار صرفه‌جویی در شرایط جنگی می‌تواند به استمرار تأمین انرژی و کاهش فشار بر زیرساخت‌های کشور کمک کند.

ظرفیت کشورهای همسایه و دریای خزر برای تجارت انرژی

صفوی در پایان بر توسعه همکاری‌های انرژی با کشورهای همسایه تأکید کرد و گفت: کشورهای همسایه و همچنین ظرفیت دریای خزر می‌توانند بستر مناسبی برای توسعه صادرات و واردات انرژی باشند.

وی افزود: ایران می‌تواند با کشورهای همسایه در زمینه صادرات، واردات و تبادل انرژی همکاری بیشتری داشته باشد و حتی در حوزه برق نیز ظرفیت‌های قابل توجهی برای تبادل منطقه‌ای وجود دارد.

مشاور فرمانده کل قوا خاطرنشان کرد: توسعه همکاری‌های منطقه‌ای، تنوع‌بخشی به بازارهای انرژی و استفاده از ظرفیت جغرافیایی ایران می‌تواند به افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور و تقویت قدرت ملی کمک کند.