، علی ربیعی امروز در نشست «مفاهیم، نظریه‌ها و شاخص‌های تاب‌آوری اجتماعی و کاربست آن در وضعیت جنگی» که با حضور وزیر کار برگزار شد، با اشاره به حوزه تاب‌آوری و سه سطح تاب‌آوریِ معیشتی، اجتماعی و ادراکی - ذهنی، گفت: تاب آوری ادراکی و ذهنی موضوعی است که یک اصل مشترک دارد، طبقه اجتماعی نمی‌شناسد و همه افراد جامعه به نوعی با آن درگیر هستند.

وی با تشریح تاب‌آوری معیشتی اظهار کرد: در زمینه تاب‌آوری معیشتی، افرادی از جامعه درگیر آن هستند که بحران بقا و بحران معیشتی دارند و برای آنها اتخاذ سیاست‌هایی لازم است که متولی آن وزارت رفاه هستند. اما تاب‌آوری اجتماعی در میان طبقات اجتماعی و گروه‌های مختلفی وجود دارد که در رده‌های سنی مشخص، زندگی روزمره و احساس آزادی، رفاه و سهولت حرکت اجتماعی می‌خواهند.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه جامعه و دولت در حوزه تاب‌آوری معیشتی گفت: در حوزه معیشت، هم جامعه و هم دولت نوعی خودآموزی را درک کرده است؛ دولت تجاربی داشته و اقداماتی مانند پرداخت یارانه و... را انجام داده است. جامعه نیز بر اثر تحریم‌ها یاد گرفته است که چگونه خود را ترمیم کند. برای مثال، در شرایط جنگی اخیر، ۸۰-۹۰ درصد هتل‌ها خالی بودند اما ۱۰ میلیون فرد به سفر رفتند؛ آنها یاد گرفته‌اند به خانواده‌ها، آشنایان و روستاها بروند؛ مجردها به خانه‌های مادری برگشتند و صندوق‌های خانوادگی و خرد محلی ایجاد شد.

ربیعی با تأکید بر اینکه جایی که نه جامعه و نه دولت، درک درستی از آن ندارند در تاب‌آوری ادراکی و ذهنی است، گفت: در این زمینه دچار بحران عدم درک هستیم.

وی با تاکید بر اینکه تاب آوری ادراکی نوعی سرمایه نامرئی جامعه است که در بحران‌ها خود را آشکار می‌کند، گفت: تاب‌آوری ادراکی دارای شاخص‌های سنجش است و به میزان افزایش یا کاهش آن، مشخص می‌شود که جامعه تا چه اندازه به سمت سازگاری و بازسازی اجتماعی حرکت می‌کند و کاهش آن تا چه اندازه در مسیر فروپاشی روانی است؟

ربیعی در ادامه به ارائه تعریف خود از تاب‌آوری ادراکی پرداخت و اظهار کرد: تاب‌آوری ادراکی تبدیل ترس به آگاهی، به میزانی که ابهام به فهم مسائل تبدیل شود،  احساس قدرت به عاملیت جمعی تبدیل شود و گفت‌وگو بتواند مبنای یک حرکت اجتماعی شود. اگر جامعه احساس کند حقیقت را می‌داند و قدرت عمل دارد، این خود یک شاخص است. اگر جامعه بتواند دیدن آینده بهتر را لمس کند، جامعه دارای تاب‌آوری ادراکی و ذهنی شده است.

وی در مقابل، هشدار داد: اما اگر فرسایش اعتماد اجتماعی اتفاق بیفتد، میزان اعتماد کاهش پیدا کند و احساس درماندگی جمعی افزایش یابد، این نشان می‌دهد جامعه تاب‌آور نیست.

ربیعی با اشاره به وضعیت اعتماد اجتماعی اظهار کرد: میزان اعتماد نهادی در همه حوزه‌ها نگران‌کننده است. اعتماد به دیگران نیز نگران‌کننده‌ دارد؛ البته شاخص‌های جهانی نشان می‌دهند که غالب کشورها چنین وضعیتی دارند. 

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه تاب‌آوری ادراکی در ایران از آغاز جنگ شروع نشد، گفت: تاریخ سیاسی ما، مسئله معیشت ناشی از تحریم، بی‌سامانی سیاسی و بی‌آیندگی ناشی از تحریم عقبه طولانی بود که بر تاب‌آوری ادراکی امروز اثر گذاشته‌ است. ما اجازه ذهنی به خودمان نداده‌ایم که درباره آثار تحریم صحبت کنیم. در دوره‌ای حرف زدن از اثر تحریم امر منفی بود و گفته می‌شد این جامعه را ضعیف می‌کند. اینها امروز تلنبار شده است.

وی افزود: در نقطه مقابل، حرکت ما باید از همین‌جا سامان پیدا کند. از همین امروز باید درباره آثار اجتماعی جنگ صحبت کنیم.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور با اشاره به کوچ مرجعیت رسانه، گفت: این مسئله در پایین آوردن تاب‌آوری ذهنی بسیار مؤثر بوده است. قطبی‌سازی‌هایی که در جامعه امروز نیز ادامه پیدا کرده است؛ برخی توییت‌ها مبنی بر اینکه دولت باید زودتر برود زده میشود و نمیدانند چه آثار مخربی بر بی‌تابی روانی جامعه خواهد داشت.

وی در مورد عدم اعتماد به روایت های رسمی اظهار کرد: روایت‌های رسمی، دو دشمن دارند؛  یک دشمن، دشمنی است که می‌خواهد براندازی و جامعه را متزلزل کند. مورد دوم روایت سیاست‌زده است که می‌خواهد با روایتش جامعه را با اغتشاش ذهنی و روانی مواجه کند. این‌ها ناآرامی‌های ذهنی هستند که تاب‌آوری ذهنی را پایین آورده‌اند.

ربیعی با بیان اینکه سنجش‌های امروز به ما نشان می‌دهند که جامعه یک شکاف میان روایت رسمی و تجربه زیسته خود دارد،  گفت: ما اجازه نداشته‌ایم که یک روایت درست ارائه کنیم که در آن، واقعیت‌های مثبت است. به نظر من مجموعه این عوامل به نوعی از جاکَندگی ذهنی منجر شده است.

ربیعی در ادامه با اشاره به «اشباع اطلاعاتی» تاکید کرد: ازدحام اطلاعات غیرشفاف و اطلاعات غیرمسئولانه مباحثی هستند که تاب‌آوری ذهنی را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده‌اند.

ربیعی در ادامه سخنان خود، با اشاره به پنج عاملی که به گفته او می‌توان از تجربه‌های جهانی درباره تاب‌آوری استخراج کرد، اظهار کرد: روایت سیاست‌زده، نخستین و بزرگ‌ترین آفت اعتماد است.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور دومین عامل را «معنا» دانست و گفت: جامعه باید بداند برای چه چیزی مقاومت می‌کند و آینده محصول چه خواهد بود. اینکه جامعه بداند برای چه چیزی مقاومت می‌کند، خود یک درک است و همین درک می‌تواند ذهنیت و مقاومت روانی جامعه را افزایش دهد.

وی سومین عامل را «سواد ادراکی» دانست و گفت: باید قدرت تبیین و تحلیل اطلاعات و تشخیص دستکاری روانی را داشته باشیم. شاید ما در نهاد علم و انجمن‌های علمی باید بتوانیم قدرت تشخیص را در جامعه افزایش دهیم.

ربیعی چهارمین عامل مؤثر بر تاب‌آوری ذهنی را «مشارکت مردم» عنوان کرد و گفت: مردم باید خودشان را بازیگر بحران بدانند. امروز سنجش‌ها نشان می‌دهد بخشی از جامعه احساس قربانی می‌کند تا بازیگر اصلی. من معتقدم در دو جنگ اخیر مردم خودشان به میدان آمدند و با روایت‌های مختلف در پل‌ها حضور پیدا کردند، ساز زدند و اینها همه روایت‌هایی بود از اینکه «من خودم بازیگرم».

ربیعی پنجمین عامل را «ارتباطات اجتماعی و شبکه‌های انسانی» عنوان کرد و گفت: شبکه‌های انسانی می‌توانند منبع برای حمایت‌های روانی باشند.