، امروز، ۲۳ خرداد، نخستین سالگرد جنگ ۱۲ روزه است که در آن اسرائیل با چراغ سبز آمریکا و پس از نقش آفرینی آلمان، فرانسه و انگلیس در نشست شورای حکام در روز ۲۲ خرداد و تصویب اولین قطعنامه ضدایرانی پس از دهسال، حملاتش به ایران را آغاز کرد. این جنگ به سرعت با واکنش نظامی جمهوری اسلامی ایران روبرو شد و عملیات وعده صادق در چندین موج تا روزی که آتش بس موارد پذیرش واقع گردید، ادامه داشت. 

متأثر از این درگیری نظامی و همچنین جنگ دومی که در نهم اسفند این بار از همان ابتدا با همکاری مشترک آمریکا، اسرائیل علیه ایران به راه انداخت و ۳۹ روز به طول انجامید، فضای حاکم بر اراضی اشغالی آسیب جدی دید. اگرچه اسرائیل از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ درگیر نبرد در چندین حوزه مختلف است اما آنچه موجب شد تا هزینه های وارده به ساختار حکمرانی در اراضی اشغالی تصاعدی شود، ورود به دو جنگ با ایران بود. 

۱.آثار اقتصادی

برآورد بانک مرکزی اسرائیل در خصوص هزینه های جنگ اول، حدود پنج میلیارد دلار بود اما این عدد در جنگ دوم که 39 روز طول کشید، به بیش از 10 میلیارد دلار افزایش یافت. در نتیجه دو جنگ متوالی، رشد اقتصادی اسرائیل به طور محسوسی کاهش یافت و دولت ناچار شد پیش‌بینی رشد سالانه را کاهش دهد. این مسئله روی تورم، تولید ناخالص داخلی و درآمدهای مالیاتی اثر منفی گذاشت.

۲.رشد هزینه‌های دفاعی

دولت اسرائیل برای تأمین هزینه‌های جنگ مجبور به بازنگری در بودجه شد. این اتفاق یکبار درست پس از پایان جنگ 12 روزه و برای بار دوم در میانه جنگ دوم صورت گرفت. همچنین اکنون نیز اخباری در خصوص مطالبه جدید وزارت دفاع از وزارت دارایی برای بالا بردن بودجه مطرح شده است. طبق آخرین آمار ارائه شده بودجه نظامی کنونی اسرائیل 38 میلیارد دلار است ولی وزارت دفاع درخواست جدیدی برای افزایش تقریباً ۴۰ میلیارد شِکِل (حدود 14 میلیارد دلار) ارائه داده‌اند. این درخواست به دلیل فعالیت‌های شدید جاری در مناطق امنیتی سوریه، لبنان و غزه، حفظ سطح بالای آمادگی برای از سرگیری احتمالی جنگ با ایران و افزایش استقرار نیروها در این مناطق است. در صورت برآورده شدن کامل این درخواست، بودجه دفاعی برای سال ۲۰۲۶ به مبلغ نجومی و بی‌سابقه‌ای تقریباً ۱۸۴ میلیارد شِکِل (حدود 64 میلیارد دلار) خواهد رسید.

۳. فشار ناشی از فراخوان نیروهای ذخیره

یکی از پرهزینه‌ترین پیامدهای جنگ‌ها، بسیج گسترده نیروهای ذخیره بود. بر اساس برآورد وزارت دارایی اسرائیل، هزینه متوسط هر نیروی ذخیره حدود ۸۰۰ شِکل در روز (۲۱۰ دلار) است. تصمیم کابینه برای امکان فراخوان ۴۵۰ هزار نیروی ذخیره به مدت سه ماه، بار مالی بالقوه‌ای معادل ۳۲ میلیارد شِکل (۸.۴ میلیارد دلار) ایجاد کرد. این رقم صرفاً هزینه جاری بوده و هزینه‌های بلندمدت، پاداش‌ها و مزایای بعدی را شامل نمی‌شود. وزارت دارایی اسرائیل همچنین هشدار داده است که تمدید خدمت نیروهای ذخیره و فشار ناشی از آن، سالانه بیش از ۱۰ میلیارد شِکل (۲.۶ میلیارد دلار) خسارت اقتصادی به همراه دارد. در همین راستا بانک مرکزی اسرائیل نیز در ارزیابی خود اعلام کرد غیبت نیروهای ذخیره از محل کار، هفته‌ای حدود ۵۰۰ میلیون شِکل (۱۳۲ میلیون دلار) به اقتصاد اسرائیل خسارت وارد می‌کند.

۴.خروج سرمایه و نااطمینانی اقتصادی

تداوم دو جنگ متوالی موجب افزایش ریسک سرمایه‌گذاری و کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی شد. در همین حال شرکت‌های فناوری اسرائیل با کمبود نیروی انسانی ناشی از خدمت ذخیره‌ها روبه‌رو شدند و بخش‌هایی از اقتصاد، به‌ویژه فناوری پیشرفته، ساخت‌وساز و گردشگری، آسیب جدی دیدند. از این رو بانک مرکزی اسرائیل اعلام کرد فعالیت اقتصادی در این رژیم همچنان پایین‌تر از روند طبیعی پیش از جنگ قرار دارد و نااطمینانی امنیتی بر بازارها سایه افکنده است.

۵.پیامدهای اجتماعی

طولانی شدن خدمت نیروهای ذخیره موجب فرسایش اجتماعی گسترده شد. بر اساس گزارش رسمی اداره آمار مرکزی اسرائیل، حدود ۵۰ درصد همسران نیروهای ذخیره اعلام کردند که خدمت طولانی‌مدت همسرانشان به روابط خانوادگی آسیب زده است. همچنین ۳۴ درصد از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند که فشارهای ناشی از جنگ و خدمت ذخیره، آنان را به فکر جدایی یا طلاق انداخته است. در خانواده‌هایی که بیش از ۱۵۰ روز خدمت ذخیره را تجربه کرده‌اند، میزان گزارش آسیب به روابط خانوادگی به حدود ۴۵ درصد رسیده است. افزون بر آن، غیبت طولانی نیروهای ذخیره موجب اختلال در اشتغال، تحصیل و وضعیت روانی هزاران خانواده اسرائیلی شده است.

۶. خروج سرمایه و انتقال فعالیت‌های فناوری

متأثر از فضای ناامنی، طبق نظرسنجی انجمن صنایع پیشرفته اسرائیل، سهم استارت‌آپ‌هایی که در خارج از اسرائیل ثبت می‌شوند، از ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۲ به ۴۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. همچنین بیش از ۵۳ درصد شرکت‌های چندملیتی فعال در اسرائیل نیز از افزایش درخواست کارکنان برای انتقال به خارج خبر داده‌اند.

۷.هزینه سامانه‌های پدافندی در جنگ با ایران

بر اساس برآوردهای منتشرشده در رسانه‌های اقتصادی عبری، هزینه عملیات پدافندی اسرائیل در مقابله با حملات موشکی و پهپادی ایران روزانه بین ۷۲۵ میلیون تا یک میلیارد شِکل (حدود ۱۹۰ تا ۲۶۰ میلیون دلار) بوده است و مجموع هزینه‌های دفاعی جنگ ۱۲ روزه حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیارد شِکل (معادل ۳.۲ تا ۴ میلیارد دلار) برآورد شده است.