، بیش از یکماه است که دولت ترامپ تلاش می‌کند مانع از فعالیت رسمی و قانونی ونزوئلا در حوزه تجارت نفت شود. توقیف چند محموله نفتی و چند کشتی باری در کنار تشدید فشارهای نظامی و همچنین تهدیدات مقامات آمریکا به حمله به ونزوئلا، در یک ماه اخیر سرتیتر رسانه‌های دنیا بوده است. در همین راستا شایعاتی در مورد بسته شدن سفارت ایران در کارکاس هم مطرح می‌شد که هر بار سخنگوی وزارت خارجه در نشست‌های خبری خود تأکید می‌کرد سفارت‌خانه ایران در این کشور همچنان فعال است و سفیر و کارمندان در آن حضور دارند.

در چنین فضایی، صبح روز شنبه به وقت تهران و نیمه شب جمعه به وقت کاراکاس، نیروهای ویژه آمریکا وارد ونزوئلا شدند و پس از بمباران چند فرودگاه، مرکز نظامی، خانه وزیر دفاع و کاخ ریاست جمهوری، تلاش کردند مادورو را بربایند. سه ساعت پس از این تجاوز نظامی، ترامپ در سوشال‌مدیا تروث اعلام کرد آمریکا مادورو و همسرش به صورت هوایی از ونزوئلا خارج کرد.

این خبر همچون بمبی در فضای رسانه‌ای منفجر شد. تقریباً در تاریخ مدرن هیچ نمونه‌ای برای ربایش رئیس یک کشور به این شکل وجود ندارد. این اقدام گامی فراتر از تجاوز نظامی است. آمریکا به کشوری که تهدیدی هم برایش محسوب نمی‌شد، حمله نظامی کرد و سپس رهبر آن ربود تا در دادگاه‌های آمریکا محاکمه شود!

واقعیت این است که در اینجا مرزهای حقوق بین‌الملل جابه‌جا شد. از این رو وزارت خارجه کشورمان به سرعت این رویداد واکنش نشان داد و آن را محکوم کرد. همچنین کلمبیا خواستار برگزاری نشست فوری شورای امنیت شد تا به این اقدام تجاوزکارانه آمریکا پرداخته شود که این نشست امروز، دوشنبه، برگزار خواهد شد.

برای درک بهتر تحول مذکور لازم است نگاهی به شرایط سیاسی و اقتصادی ونزوئلا انداخت. این کشور در سال‌های اخیر، علی‌رغم فشارهای سنگین تحریم‌های یکجانبه آمریکا، توانسته است پیشرفت‌های قابل توجهی در حوزه اقتصادی به دست آورد. بر اساس گزارش‌های رسمی که دولت این کشور اعلام کرده در سال ۲۰۲۵ آنها رشد ۹ درصدی را تجربه کردند هرچند که این رقم از نگاه صندوق بین‌المللی پول به مراتب کمتر است. در واقع ونزوئلا در نتیجه سیاست‌های مقاومتی دولت بولیواری مادورو به این مهم دست یافت. با این حال تحریم‌های آمریکا اثرش را بر زندگی مردم این کشور گذاشت و ارزش پول ملی ونزوئلا در سالی که گذشت با کاهش شدیدی مواجه شد. در راستای اعمال فشار بر دولت مادورو، چندی قبل کمیته نروژی صلح نوبل، این جایزه را به رهبر اپوزیسیون ونزوئلا داد و مدتی بعد هم او تحت حفاظت آمریکا، این کشور را ترک کرد و به اروپا رفت.

برخی گمان می‌نند هدف ترامپ دستیابی به منابع نفتی ونزوئلا است اما واقعیت فراتر از این است. نفت این کشور تنها بخشی از اهداف آمریکا را شامل می‌شود. هدف دولت ترامپ استیلای کامل بر قاره آمریکای جنوبی و شمالی است چنانکه ترامپ هم در کنفرانس خبری که پس از این ربایش برگزار کرد به این مسئله اشاره کرد.  

ظاهرا ترامپ عملیات ربودن مادورو را با عنوان «مبارزه با کارتل‌های مواد مخدر» توجیه کرده و حتی شاهد هستیم وقتی مادورو وارد خاک آمریکا می‌شود نیروهای مبازره با قاچاق مواد مخدر، وی را تحویل می‌گیرند. اما اینها صرفاً نمایشی برای راهبرد بزرگتر آمریکا در این قاره وسیع است.

به طور کلی با توجه به نقش ونزوئلا در تولید نفت در بازار جهانی، این اقدام می‌تواند روی قیمت نفت، افزایش قیمت اجناس و حمل‌و نقل جهانی اثر منفی بگذارد. همچنین بی‌ثباتی سیاسی که اکنون در این کشور وجود دارد زندگی ساکنین ونزوئلا را بدتر خواهد کرد. زیرا در شرایط بی‌ثباتی سیاسی، امکان سرمایه‌گذاری، تجارت و خرید و فروش داخلی و بین‌المللی کاهش می‌یابد. لازم به ذکر است یک روز قبل از عملیات آمریکا در این کشور، یک هیئت چینی برای انجام معامله تجاری به ونزوئلا سفر کرده بودند که طبیعتاً با این وضعیت، برنامه آنها هم نامشخص خواهد بود.

در بعد منطقه‌ای هم این اقدام آمریکا نگرانی‌هایی به وجود آورده است. در این خصوص رئیس‌جمهوری برزیل این اقدام را محکوم کرد و آن را یادآور «بدترین لحظات امپریالیسم» دانست. همچنین نهادهایی مانند عفو بین‌الملل نیز این عملیات را نقض حقوق بشر و حاکمیت ملی توصیف کرد. واکنش روسیه و چین هم مشابه یکدیگر بود. از دید آنها تجاوز آمریکا نقش آشکار قوانین بین‌المللی است. زیرا اقدامات ترامپ در ونزوئلا، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به اصول حقوق بین‌الملل وارد کرده است. این تجاوز بدون وجود هیچ تهدیدی علیه آمریکا صورت گرفت و صرفاً از اتاق فکر ترامپ این ایده خارج شد تا جایی که حتی کنگره هم از آن بی‌اطلاع بود. بنابراین آنچه رخ داد نقض مستقیم منشور سازمان ملل (ماده ۲ بند ۴) در ممنوعیت استفاده از زور علیه حاکمیت کشورها است. از این رو با توجه به مبنای غیرقانونی این عملیات، شرایط برای شکایت‌های بین‌المللی علیه آمریکا وجود دارد. بی‌تفاوتی در برابر این اقدام می‌تواند زمینه‌ساز الگویی خطرناک برای سایر کشورها سلطه‌جو باشد.