معرفی قدیمیترین نسخ خطی درمورد حضرت مهدی(عج) در آستان قدس رضوی
در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، کتابها و نسخههای خطی متعددی درباره فضائل و مناقب حضرات ائمه اطهار(ع) و از جمله در احوالات و مناقب حضرت مهدی موعود(عج) نگهداری میشود.
، کتابخانه آستان قدس رضوی به عنوان یکی از بزرگترین کتابخانههای جهان اسلام دارای کتب خطی بسیار ارزشمندی به لحاظ قدمت و جنبههای هنری با موضوعات اخبار، ادعیه، ادبیات، تفسیر، تجوید، حکمت، کلام، تاریخ، جغرافیا، منطق، فقه و اخلاق است. در حال حاضر در این کتابخانه بیش از ۵۸هزار کتاب خطی و ۲۲هزار قرآن و جزوه قرآنی به زبانهای فارسی و عربی نگهداری میشود.
در این میان، کتابهای خطی متعددی درباره فضائل و مناقب حضرات ائمه اطهار(ع) نگهداری میشود. یکی از نسخههای خطی که در احوال و فضائل امام زمان(عج) است، نسخه خطی «النجم الثاقب فی احوال الامام الغائب(ع)» به شماره ۹۳۶۱ تألیف میرزا حسین بن محمدتقی بن محمدعلی نوری طبرسی (۱۳۲۰-۱۲۵۴ق) عالم فاضل، محدث، عارف، زاهد و عابد بوده که به زبان فارسی و مشتمل بر احوال و موضوع غیبت امام عصر(عج) نگارش شده است. در بخشی از مقدمه این کتاب اینگونه آمده است: «...عالم بزرگوار میرزا محمدحسن شیرازی امر فرمودند تا کتاب کمالالدین تألیف شیخ صدوق که در احوال امام زمان(ع) است را ترجمه نمایم.
عرضه داشتم فاضل ارجمند سید علی بن محمد اصفهانی معروف به امامی آن را ترجمه نموده، چه بهتر که همان منتشر گردد. فرمودند: حتماً کتابی مستقل نوشته شود و تو شایسته این خدمت ارزندهای. به عرض رساندم: در این امر «جنة المأوی» را نوشته و نام افرادی که در غیبت کبری شرفیاب محضر ایشان شدهاند را ذکر نمودهام، اگر صلاح میدانید همان را ترجمه و با آنچه در جلد سیزدهم بحار مذکور است بر آن افزوده و منتشرش سازیم؟ ایشان قبول کرده و فرمودند: پس شمهای از حالات آنجناب را نیز بر آن بیفزای و من نیز چنین کردم، ابتدا اسامی برخی از کتبی که در باب غیبت نگاشته شدهاند را نام برده و سپس به ۱۲ باب به شرح ذیل مرتب نمودم:
۱.تاریخ ولادت و احوال آن حضرت و حکیمه خاتون علیهمالسلام، ۲. اسامی و القاب و کنیههای ایشان، ۳.شمایل و خصایص، ۴. اختلاف مسلمین درباره ایشان بعد از توافق آنان در صحت صدور اخبار نبوی مبنی بر آمدن شخصی در آخرالزمان، ۵. اثبات مهدی موعود...(ادامه تا باب دوازدهم)، تاریخ ختم، ۱۴ ذیالقعده ۱۳۰۳ میباشد».
در اینجا به اختصار برخی از مشخصات یکی از نسخههای این کتاب خطی ارزشمند را ذکر میکنیم:
خط نسخه: نسخ، کاتب: نامعلوم، تاریخ کتابت: اواخر سده ۱۴ هجری قمری، کاغذ: نخودی آهار مهره، تعداد سطور: ۲۶سطر، تعداد اوراق: ۱۹۰برگ به اندازه ۷/۳۰*۲/ ۲۱سانتیمتر، عناوین به سرخی، حاشیه ورقه اول تقریظ و مهر میرزا محمد حسن شیرازی مزبور و میرزا ابوالفضل بن ابوالقاسم تهرانی، مقابله و تصحیح توسط محدث شهیر مرحوم شیخ عباس قمی (چنانکه در وقفنامه الصاقی درون جلد، مذکور است)، جلد: میشن قهوهای، وقفی محمد حسن کفشدار در تیرماه ۱۳۴۴شمسی.
از دیگر نسخههای نفیس خطی مشتمل بر احوال و مناقب امام زمان(عج) کتاب «کمالالدین و تمام النعمة فی اثبات الغیبة» به شماره ۱۲۵۲۷ از تألیفات بسیار مشهور ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق متوفی به سال۳۸۱ هـ.ق است. این کتاب به زبان عربی تألیف شده است. مؤلف درباره انگیزه تألیف چنین مینگارد: «... پس از شرفیابی به زیارت امام رضا(ع) به نیشابور بازگشته و در آنجا اقامت گزیدم. بیشتر شیعیان را در امر غیبت حضرت قائم(عج) سخت پریشان و در پرتگاه سقوط به وادی ضلال یافته و تصمیم گرفتم با اخبار حضرات معصومین(ع) آنان را به راه حق رهبری نمایم. پس از چندی نجمالدین ابوسعید محمد بن حسن بن علی بن محمد، دوست فاضل بخاراییام در قم نزد من آمد. متأسفانه او را نیز یکی(فردی) از فلاسفه بزرگ آن سامان در مسئله غیبت و طولانی بودن آن به حیرت و شبهه انداخته بود. برای او نیز از آثار اهلالبیت(ع) آورده و مفصل بحث کردم و هیچگونه شبههای برایش باقی نماند و درخواست کرد در این زمینه کتابی بنگارم، وعده دادم پس از بازگشت به وطنم «ری» به این امر مبادرت خواهم نمود...».
در ادامه این مطلب به خواب شیخ صدوق(ره) و تشرف وی به محضر امام زمان(عج) در خواب اشاره شده است.
اما برخی از مشخصات این نسخه به این شرح است: خط نسخه: نسخ، کاتب: نامعلوم، تاریخ کتابت: قرن ۱۱ هجری قمری، کاغذ: آهاری نخودی، تعداد سطور ۲۵، تعداد اوراق: ۱۸۲برگ، اندازه اوراق: ۲/۱۸* ۵/۲۳سانتیمتر، عناوین به شنگرف، جلد: تیماج قهوهای ضربی ترنجدار، وقفی حسین کی استوان در آبان ۱۳۴۸ شمسی.
از دیگر نسخههای خطی درباره حضرت صاحبالزمان(عج) «رساله رجعت» به شماره۱۱۴۹۱ به زبان عربی است. این کتاب تألیف علامه محمدباقرمجلسی(ره) مشتمل بر ۱۴ حدیث بوده که ۱۲ حدیث درباره امامت و ظهور حضرت قائم(عج) و دو حدیث به تأویل ایشان درباره پیدایش، دوام و بقای دولت صفویه است تا قیام آن حضرت. این اثر، مذیل(ذیل و پارهنویسی) است به احادیثی چند در پند و اندرز و اخلاق و چند مورد سؤال و جواب.
آغاز نسخه با عبارت «بسمله، الحمدلله ربّ العالمین...» بوده و در ادامه، نگارنده اظهار میکند:«... چنین گوید فقیر خاکسار محمدباقر بن محمدتقی حشرهما مع الائمۀ الابرار...». در انجام (پایان) کتاب هم عبارت «العجل العجل العجل یا مولای یا صاحبالزمان(عج)...» آورده شده است. این نسخه به خط نستعلیق توسط سبحان وردی بن عبدالسلام در ۱۳ محرم ۱۲۳۶ قمری کتابت شده است، کاغذ نسخه آبی، تعداد سطور۱۳، تعداد اوراق جمعاً ۱۴۰برگ و اندازه اوراق ۲/۱۰*۷/۱۷ سانتیمتر بوده که توسط آقای تقدیسی در مرداد ۱۳۵۳ شمسی به کتابخانه حرم مطهر رضوی تحویل داده شده است.
ارسال نظر