، در مراسم چهل‌وششمین سالگرد تشکیل جهاددانشگاهی که امروز یکشنبه ۱۸ مردادماه با حضور مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور، حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حسین سیمایی صرّاف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، استانداران اصفهان، قم و خراسان رضوی، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعضای هیئت امنا، معاونان، مدیران و رؤسای واحدهای سازمانی این نهاد در دانشگاه علم و فرهنگ جهاددانشگاهی برگزار شد از طرح «طراحی، دستورزی و تولید ویروس‌های انکولایتیک با قابلیت تکثیر اختصاصی و هدفمند در سلول‌های سرطانی به منظور ویروس‌درمانی و ژن‌درمانی سرطان‌های صعب‌العلاج» رونمایی شد.

این طرح توسط گروه پژوهشی توسعه فناوری درمان‌های پیشرفته در سرطان پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی و به مدیریت دکتر رامین صرامی‌فروشانی اجرا شده است. بازه اجرای این طرح از ۱۸ مهرماه ۱۴۰۳ تا ۱۸ مهرماه ۱۴۰۶ پیش‌بینی شده و هم‌اکنون در حال انجام است.

بر اساس اعلام دکتر صرامی‌فروشانی رئیس پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی، علی‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر علوم پزشکی، همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت و از بیماری‌های صعب‌العلاج و در بسیاری از موارد لاعلاج به شمار می‌رود؛ ازاین‌رو توسعه و به‌کارگیری درمان‌های نوین، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در این میان، ویروس‌درمانی و ژن‌درمانی سرطان به‌عنوان یکی از امیدبخش‌ترین رویکردهای درمانی نسل جدید، چشم‌انداز جدیدی برای درمان سرطان‌های مقاوم به درمان ایجاد کرده‌اند.

این پروژه با هدف ایجاد یک زیرساخت فناورانه پیشرفته برای طراحی، مهندسی ژنتیک، تولید و خالص‌سازی ویروس‌های انکولایتیک تکثیرپذیر و همچنین توسعه نمونه‌های اولیه این فرآورده‌ها تعریف شده است. این زیرساخت امکان طراحی و مهندسی سازه‌های ویروسی، تولید در مقیاس نیمه‌صنعتی، خالص‌سازی و انجام مطالعات آزمایشگاهی، پیش‌بالینی و بالینی را فراهم می‌کند و بستری پایدار برای توسعه محصولات آینده در حوزه ویروس‌درمانی و ژن‌درمانی ایجاد کرده است.

در چارچوب این پروژه، زیرساخت فناورانه مورد نیاز با موفقیت ایجاد و نخستین ویروس انکولایتیک پروژه از طریق فرآیندی مبتنی بر مهندسی ژنتیک طراحی و تولید و در مقیاس بالا خالص‌سازی شد. پس از آن، اثربخشی این فرآورده در مطالعات آزمایشگاهی به اثبات رسید، مطالعات پیش‌بالینی با موفقیت انجام شد و در ادامه، این فرآورده برای نخستین بار در کشور وارد مرحله کارآزمایی بالینی در درمان یکی از سرطان‌های صعب‌العلاج شد و فاز نخست این پروژه با موفقیت به پایان رسید.

از مهم‌ترین ویژگی‌های این طرح، ایجاد نخستین زیرساخت فناورانه بومی کشور برای طراحی، مهندسی ژنتیک، تولید و خالص‌سازی ویروس‌های انکولایتیک تکثیرپذیر، انتقال، توسعه و بومی‌سازی یک فناوری پیچیده و راهبردی در حوزه ویروس‌درمانی و ژن‌درمانی سرطان و ایجاد دانش فنی کامل آن در داخل کشور است.

همچنین طراحی، تولید و خالص‌سازی موفق نخستین فرآورده ویروس انکولایتیک پروژه، دستیابی به توان تولید در مقیاس نیمه‌صنعتی، اثبات کارایی فرآورده در مطالعات آزمایشگاهی، انجام موفق مطالعات پیش‌بالینی و تأیید اثربخشی و ایمنی فرآورده و ورود آن به مرحله کارآزمایی بالینی و اجرای نخستین پروژه ویروس‌درمانی سرطان در کشور، از دیگر دستاوردهای شاخص این طرح به شمار می‌رود.

این طرح یک پلتفرم فناورانه ایجاد کرده است که امکان توسعه نسل‌های بعدی ویروس‌های انکولایتیک و سایر فرآورده‌های حوزه درمان‌های پیشرفته (ATMP) را فراهم می‌کند و به یک محصول محدود نیست. این زیرساخت، ظرفیت توسعه محصولات متعدد در حوزه ویروس‌درمانی، ژن‌درمانی و سایر فرآورده‌های درمانی پیشرفته را فراهم کرده و بستر لازم برای توسعه محصولات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی فرآورده‌های نوین درمان سرطان را ایجاد می‌کند.

ایجاد دانش فنی و ظرفیت ملی در یکی از پیشرفته‌ترین حوزه‌های زیست‌فناوری پزشکی، ایجاد زیرساخت ملی برای توسعه درمان‌های پیشرفته، کاهش وابستگی کشور به فناوری‌ها و محصولات خارجی در حوزه ویروس‌درمانی و ژن‌درمانی و اثرگذاری ملی و راهبردی در توسعه فناوری‌های پیشرفته پزشکی و ارتقای جایگاه کشور در حوزه درمان‌های نوین سرطان، از دیگر نتایج این طرح است.

این پروژه از نوآوری فناورانه بالایی برخوردار است و چندین فناوری پیشرفته شامل ویروس‌شناسی، مهندسی ژنتیک، زیست‌فناوری و تولید فرآورده‌های درمانی پیشرفته را با یکدیگر تلفیق کرده است. همچنین این طرح از سوی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری به‌صورت مکرر به‌عنوان پروژه برتر و پروژه پیشران در حوزه فناوری‌های پیشرفته شناسایی و مورد حمایت قرار گرفته است.

از دیگر دستاوردهای این طرح می‌توان به تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی متخصص در حوزه طراحی، مهندسی و تولید ویروس‌های درمانی و ایجاد ظرفیت همکاری‌های ملی و بین‌المللی در توسعه درمان‌های پیشرفته سرطان اشاره کرد. همچنین زیرساخت ایجادشده، امکان توسعه سایر محصولات حوزه ATMP شامل ژن‌درمانی، ویروس‌درمانی و سایر فرآورده‌های درمانی پیشرفته را فراهم می‌کند.

بهره‌برداران این فناوری شامل بیماران مبتلا به سرطان، به‌ویژه بیماران مبتلا به سرطان‌های مقاوم به درمان یا صعب‌العلاج، پزشکان و مراکز درمانی تخصصی سرطان، پژوهشگران و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان و تولیدکنندگان فرآورده‌های زیستی و ATMP، پژوهشگاه‌ها و مراکز فعال در حوزه زیست‌فناوری، ژن‌درمانی و سلول‌درمانی و نظام سلامت کشور هستند.

بیماران مبتلا به سرطان از فرآورده ویروس انکولایتیک توسعه‌یافته در این طرح در قالب کارآزمایی‌های بالینی و در آینده در ارائه خدمات درمانی بهره‌مند خواهند شد. پزشکان و مراکز درمانی تخصصی سرطان نیز امکان استفاده از این فرآورده را در مسیر توسعه و ارائه خدمات درمانی خواهند داشت. پژوهشگران و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی می‌توانند از زیرساخت، دانش فنی و پلتفرم ایجادشده برای توسعه نسل‌های جدید ویروس‌های انکولایتیک و سایر فرآورده‌های درمانی پیشرفته استفاده کنند.

همچنین شرکت‌های دانش‌بنیان و تولیدکنندگان فرآورده‌های زیستی و ATMP می‌توانند از دانش فنی، فناوری بومی‌شده و زیرساخت ایجادشده برای توسعه، تولید و تجاری‌سازی محصولات مشابه بهره ببرند و پژوهشگاه‌ها و مراکز فعال در حوزه زیست‌فناوری، ژن‌درمانی و سلول‌درمانی نیز می‌توانند از این پلتفرم به‌عنوان زیرساخت توسعه فناوری‌های پیشرفته استفاده کنند.

این فناوری با افزایش دسترسی به درمان‌های پیشرفته، کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی و ارتقای توان ملی در حوزه درمان‌های نوین سرطان، برای نظام سلامت کشور نیز دستاورد راهبردی به همراه دارد. جهاددانشگاهی به‌عنوان مالک و توسعه‌دهنده این فناوری نیز از طریق ایجاد یک زیرساخت راهبردی، توسعه فناوری‌های پیشرفته، ایجاد ظرفیت تجاری‌سازی و گسترش همکاری‌های ملی و بین‌المللی از ظرفیت‌های ایجادشده بهره‌مند خواهد شد.

پژوهشگاه ملی سرطان جهاددانشگاهی با اجرای این طرح، ظرفیت جدیدی را برای توسعه فناوری‌های پیشرفته درمان سرطان در کشور ایجاد کرده و گامی در جهت تبدیل دانش و توان پژوهشی به فناوری‌های مورد نیاز نظام سلامت برداشته است.