، سحر تاج‌بخش مسلمان در کنفرانس بین‌المللی مدیریت آلودگی هوا با تسلیت به خانواده‌های داغدار حوادث اخیر کشور، محور سخنان خود را بر منافع مشترک سیاست‌های اقلیمی و بهبود کیفیت هوا متمرکز کرد و اظهارداشت: کیفیت هوا موضوعی است که بر تمام ۱۷ هدف توسعه پایدار سازمان ملل تأثیر مستقیم دارد و به‌ویژه با هدف سیزدهم یعنی «اقدامات اقلیمی» پیوندی ناگسستنی دارد.

وی با استناد به گزارش‌های جهانی اقلیم افزود: روند افزایش گازهای گلخانه‌ای به‌ویژه دی‌اکسیدکربن طی دهه‌های اخیر شیبی تند و نگران‌کننده داشته و از دهه ۱۹۹۰ به بعد افزایش دمای زمین شدت گرفته است. بر اساس داده‌های مرکز کوپرنیکوس، سال ۲۰۲۴ گرم‌ترین سال ثبت‌شده و سال ۲۰۲۵ دومین سال گرم تاریخ بوده است. در سال ۲۰۲۴ به دلیل پدیده ال‌نینو، افزایش دمای میانگین جهانی از مرز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به پیش از انقلاب صنعتی عبور کرد؛ آستانه‌ای که عبور از آن می‌تواند پیامدهای برگشت‌ناپذیر برای زیست‌بوم‌های دریایی و حیات کره زمین داشته باشد.

تاج‌بخش با اشاره به وضعیت اقلیمی کشور بیان کرد: ایران طی ۵۰ سال گذشته به سمت شرایط خشک‌تر حرکت کرده است؛ روند افزایش دما در هر دهه مشهود بوده و میانگین بارش سالانه نیز حدود یک میلی‌متر در سال کاهش یافته است. شاخص‌های خشکسالی از سال ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۳ نیز نشان می‌دهد پهنه‌های درگیر خشکسالی در کشور رو به گسترش است.

وی تأکید کرد: بخشی از این روند ناشی از تغییر اقلیم جهانی و بخشی دیگر حاصل مداخلات انسانی و مدیریت ناپایدار منابع است.

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به گزارش سازمان جهانی بهداشت درباره مرگ سالانه هفت میلیون نفر بر اثر آلودگی هوا گفت: میان تغییر اقلیم و آلودگی هوا ارتباطی ذاتی وجود دارد، زیرا بسیاری از آلاینده‌های اقلیمی کوتاه‌مدت مانند متان، اُزون و ترکیبات آلی فرار هم‌زمان بر گرمایش زمین و سلامت انسان اثر می‌گذارند.

وی افزود: تقریباً همه این گازها—به جز برخی ترکیبات خاص—روند گرمایش جو را تقویت کرده و پیامدهای منفی برای سلامت و اکوسیستم‌ها دارند.

تاج‌بخش نقش هواشناسی را در مدیریت کیفیت هوا «ابزاری پیش‌نگر» توصیف کرد و گفت: میزان انتشار آلاینده‌ها تنها عامل تعیین‌کننده نیست؛ شرایط جوی، پایداری هوا، وارونگی دما، سرعت و جهت باد، رطوبت و تابش خورشیدی در ماندگاری یا پراکندگی آلاینده‌ها نقش اساسی دارند. هرچه پایداری جو بیشتر باشد، ماندگاری آلودگی نیز افزایش می‌یابد.

وی از راه‌اندازی مراکز تخصصی گرد و غبار در استان خوزستان، توسعه سامانه‌های شبیه‌سازی و پیش‌بینی آلودگی هوا در البرز و ستاد سازمان، و ایجاد سامانه‌های پیش‌بینی برای ۱۰ کلان‌شهر کشور خبر داد و گفت: توسعه مدل‌های پیش‌بینی عددی و شاخص‌های ترکیبی مانند «پتانسیل پراکندگی» از ابزارهای کلیدی برای صدور هشدارهای دقیق‌تر است.

رئیس سازمان هواشناسی یکی از موانع اصلی را فرسودگی تجهیزات و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها دانست و تصریح کرد: تأمین قطعات یدکی رادارها، لیدارها و سایر تجهیزات تخصصی با دشواری جدی مواجه است و این موضوع پایداری تولید داده را تهدید می‌کند. همچنین عدم قطعیت در مدل‌های پیش‌بینی و نبود داده‌های به‌روز—به‌ویژه سیاهه انتشار پویا—دقت خروجی سامانه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: تا زمانی که داده‌های ورودی دقیق نباشد، خروجی مدل‌ها نیز از دقت مطلوب برخوردار نخواهد بود و به همین دلیل برخی سامانه‌ها هنوز در دسترس عمومی قرار نگرفته‌اند.

تاج‌بخش با تأکید بر هم‌زمانی سیاست‌های کاهش انتشار و سازگاری با تغییر اقلیم گفت: اجرای کامل قانون هوای پاک و مصوبات دولت در حوزه اقلیم می‌تواند بستری برای مدیریت یکپارچه کیفیت هوا فراهم کند. تمرکز بر آلاینده‌های کوتاه‌عمر اقلیمی مانند متان و کربن سیاه، علاوه بر کاهش گرمایش، به بهبود سلامت عمومی و کاهش هزینه‌های درمانی نیز کمک می‌کند.

وی در جمع‌بندی سخنان خود هشدار داد: پنجره فرصت اقدامات اقلیمی هر روز کوچک‌تر می‌شود. حرکت در مسیرهای ناپایدار، ما را به سمت تشدید بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی سوق می‌دهد؛ اما با تقویت عدالت اجتماعی، توسعه دانش، نظارت مؤثر بر اکوسیستم‌ها و اولویت‌دادن به محیط‌زیست، می‌توان در مسیر توسعه پایدار گام برداشت و سرزمینی امن و پایدار برای نسل‌های آینده ساخت.