محمد زینالی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری موج اردبیل با اشاره به تبدیل برخی میدان‌های اردبیل به چهارراه اظهار کرد: پدیده تبدیل میدان‌ها به چهارراه قبلاً نیز در شهر اتفاق افتاده بود، اما اکنون دوباره شاهد بازگشت برخی چهارراه‌ها به میدان هستیم و پرسش اساسی این است که مبنای این تغییرات چیست و آیا واقعاً مطالعات ترافیکی پشت آن قرار دارد یا صرفاً با هدف رفع ظاهری گره‌های ترافیکی انجام می‌شود.

وی با اشاره به تبدیل اخیر میدان جهاد به چهارراه افزود: باید بررسی شود که پس از این تغییر، وضعیت تصادفات، گردش خودروها و ایمنی عبور و مرور چه تغییری کرده است چراکه در تجربه قبل و میدان جانبازان گردش به چپ پس از تغییر هندسی مسیر دشوارتر شد و بارها شاهد تصادف خودروها در این قسمت از شهر بودیم .

این جامعه‌شناس با اشاره به تجربه شهرهای دیگر بیان کرد: در برخی شهرها مانند اصفهان حتی در میدان‌ها نیز از چراغ راهنمایی استفاده می‌شود. بنابراین نمی‌توان صرفاً میدان را عامل مشکل دانست؛ مسئله اصلی نحوه مدیریت جریان ترافیک و وجود یا نبود علائم و قواعد روشن برای رانندگان است.

فلکه با میدان شهری تفاوت دارد

زینالی با تفکیک مفهوم میدان از فلکه گفت: بسیاری از میادین امروز اردبیل در واقع فلکه‌ای برای گردش خودروهاست و کارکرد اجتماعی و شهری میدان را ندارد.

وی افزود: میدان در ساختار شهری می‌تواند محل تعامل اجتماعی باشد؛ نمونه آن میدان نقش جهان اصفهان است که علاوه بر کارکرد شهری، محل حضور و تعامل مردم است، اما در فلکه‌های امروزی اردبیل چنین تعاملی وجود ندارد و صرفا به چند بنر نصب‌شده از سوی شهرداری محدود شده است.

زینالی با اشاره به سابقه میدان‌های اردبیل عنوان کرد: میدان‌های قدیمی شهر از جمله میدان تره‌بار و مال میدانی و تزه میدان، میدان‌هایی بودند که از قدیم‌ با اقتصاد کشاورزی و دامداری که شغل بیشتر مردم بود ارتباط داشتند. اقتصاد سنتی اردبیل نیز بر پایه فعالیت‌هایی مانند دامداری، چرم، سفال، نجاری و فرش شکل گرفته بود و بخش قابل توجهی از این فعالیت‌ها ریشه در اقتصاد کشاورزی و دامی داشت.

علائم، زبان خیابان است

وی با انتقاد از کمبود علائم و خط‌کشی در شهر و حتی جاده‌های استان گفت: هر چیزی زبان گفت و گو دارد، خیابان هم زبان دارد و زبان خیابان، علائم و خط‌کشی است. اگر مسیر برای راننده مشخص باشد، رفتار او نیز قابل پیش‌بینی‌تر شده و مسیر عبور خود را تشخیص خواهد داد.

این جامعه‌شناس ادامه داد: حتی انسان متمدن در شرایط مختلف واکنش کاملاً یکسانی ندارد؛ راننده ممکن است تحت تأثیر عجله، هیجان، خشم یا اتفاقات روزانه قرار بگیرد. بنابراین کنترل رانندگی باید بر پایه یک دیسیپلین شهری و علائم روشن باشد.

زینالی گفت: ایرانیانی که به خارج از کشور مهاجرت می کنند فرهنگ رانندگی ما را دارند اما در جوامع جدید قوانین رانندگی را رعایت می‌کنند و این به دلیل وجود نظم و دیسیپلین شهری و علائم روشن است که جامعه خود را با آن تطبیق می‌دهد. در واقع قانون راهنمایی و رانندگی باید بیش از آنکه برای مجازات و جریمه باشد، برای پیشگیری و بازدارندگی طراحی شود در غیر ابن صورت پلیس از جایگاه انتظام‌بخش به جایگاه هراس‌بخش نزدیک می‌شود؛ در حالی که این شیوه شاید برای بخش کوچکی از جامعه جواب بدهد، اما نمی‌تواند راهکار مدیریت رفتار همه شهروندان باشد.

زینالی وضعیت رانندگی در اردبیل را به اسب‌سواری تشبیه کرد و گفت: رانندگی در اردبیل گاهی رام و گاهی رم‌کرده است و این وضعیت نشان می‌دهد که ما بیشتر به ناظم متکی هستیم تا نظم.

وی افزود: وقتی سوار خودرو می‌شویم، نیازمند هدایت هستیم. در فلکه‌ها آزادی نسبی وجود دارد، اما این آزادی باید از طریق علائم کنترل شود. اگر خط‌کشی و مسیر حرکت مشخص باشد، راننده می‌تواند مسیر خود را ببیند و رفتار درست‌تری داشته باشد حال آنکه در چهارراه نوعی استبداد به افراد تحمیل می شود و آزادی عمل نسبی از آنان گرفته می‌شود.

این جامعه‌شناس با انتقاد از وجود دست‌اندازها در ورودی شهرها گفت: دست‌اندازهای متعدد در ورودی شهرها شبیه خاکریز دفاعی است و نوعی مواجهه با شهروند با منطق چوبدستی محسوب می‌شود. این روش شاید برای مدتی پاسخ بدهد، اما در بلندمدت می‌تواند بخش بزرگی از جامعه را درگیر و ناراضی کند.

زینالی تأکید کرد: دوران استقرار پلیس در چهار راهها گذشته و نمی‌توان در هر مسیری هم دوربین نصب کرد از طرف دیگر نبود علائم باعث می‌شود رانندگان در میدان‌ها و تقاطع‌ها با روش‌های عجولانه و تهاجمی از آزادی نسبی خود استفاده کنند و این مسئله به نوعی رفتار تهاجمی در رانندگی اردبیل منجر شده است.

شهردار در خیابان زبان گفت‌وگو با مردم ندارد

این جامعه‌شناس با انتقاد از برخی پروژه‌های شهری اظهار کرد: در شرایط اقتصادی فعلی باید درباره ضرورت تعریف پروژه‌های عمرانی جدید شفافیت وجود داشته باشد و مشخص شود هر پروژه با چه مطالعه‌ای تعریف شده و اجرای آن در این شرایط چه ضرورتی دارد.

وی افزود: شوراها نیز باید درباره پروژه‌های شهری شفاف باشد و مردم را در جریان تصمیمات و هزینه‌ها قرار دهد؛ در غیر این صورت نتیجه می‌تواند افزایش نارضایتی عمومی باشد.

اردبیل نیازمند نظم است، نه ناظم

وی با اشاره به ضرورت توجه به فرهنگ در مدیریت شهری گفت: فرهنگ به انسان تمامیت و بصیرت می‌دهد و بدون بستر فرهنگی، انسان خطاپذیر است. اگر علائم و قواعد روشن وجود داشته باشد، می‌توان این خطاها را کنترل کرد. اما گاه قواعد از رده های بالا حذف شده و نادیده گرفته می شود . نمونه آن جذب افراد بدون ضابطه در دستگاههاست که وجود آزمون های ادواری را نیز زیر سؤال برده است.

زینالی افزود: اینکه در اردبیل سردی هوا را دلیل خشونت تلقی می‌کنند، قابل قبول نیست. بخشی از رفتارهای ترافیکی و اجتماعی نیازمند بررسی فرهنگی و مدیریتی است و نمی‌توان همه مشکلات را به رفتار مردم نسبت داد.

وی با اشاره به پیشینه تاریخی اردبیل گفت: ما بنیانگذار صفویه هستیم و نمی‌توان مردم این منطقه را فاقد تمدن و فرهنگ دانست؛ مسئله این است که ساختارهای شهری باید امکان بروز رفتار منظم و مسئولانه را برای شهروند فراهم کنند.

نسل جوان احساس می‌کند به حساب نمی‌آید

این جامعه‌شناس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت اجتماعی جصوانان گفت: امروز بخشی از نسل جوان به مهاجرت فکر می‌کند، زیرا احساس می‌کند در ساختارهای اجتماعی و تصمیم‌گیری به حساب نمی‌آید.

وی با انتقاد از کم‌رنگ بودن حضور جامعه‌شناسان در تصمیم‌گیری‌های شهری و اجتماعی اظهار کرد: به عنوان جامعه‌شناسی که سالها در خصوص موضوعات مختلف شهری مطالعه داشتم، تاکنون جلسه‌ای نبوده که نماینده‌‌ای از من به عنوان یک محقق، برای بررسی مسائل اجتماعی شهر دعوت کند یا درباره موضوعات شهری مورد مشورت قرار بگیرم.

زینالی همچنین بر نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به گفت‌وگوی اجتماعی تأکید کرد و گفت: برای مطبوعات و رسانه‌ها نیز باید چارچوب روشن و حرفه‌ای وجود داشته باشد و رسانه نباید صرفاً در مقاطع انتخاباتی مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان گفت: تجربه حذف میدان‌ها نشان می‌دهد مسئله شهر فقط هندسه خیابان نیست؛ ما به نظم، علائم، فرهنگ، گفت‌وگو و مشارکت شهروندان نیاز داریم. نهایتاً مردم اردبیل نیازمند نظم هستند، نه ناظم.