، انوشیروان محسنی بندپی در کنفرانس بین‌المللی مدیریت آلودگی هوا با تأکید بر لزوم رویکرد علمی و تخصصی در مقابله با آلاینده‌ها اظهار داشت: اقدامات اثربخشی در سازمان حفاظت محیط زیست با نگاه علمی نهادینه شده و این امید وجود دارد که با راهکارهای مبتنی بر دانش بتوانیم در برابر آلاینده‌هایی که سلامت جامعه را تهدید می‌کنند، ایستادگی کنیم.

وی با اشاره به اینکه سلامت تحت تأثیر دو عامل «وراثتی» و «محیطی» قرار دارد، افزود: حتی اگر عوامل ژنتیکی در بروز بیماری‌ها نقش داشته باشند، با کنترل عوامل محیطی می‌توان شدت اثرگذاری آن‌ها را کاهش داد. برعکس، اگر محیط آلوده باشد، حتی زمینه‌های ارثی ضعیف نیز می‌توانند به شکل شدید بروز پیدا کنند.

محسنی‌بندپی با استناد به آخرین آمارهای جهانی درباره «بار بیماری‌ها» تصریح کرد: در ایران حدود ۵۷ درصد از عوامل محیطی مؤثر بر بیماری‌ها به آلودگی هوا مربوط می‌شود، در حالی که این رقم در جهان ۵۴ درصد است. همچنین در حوزه انتشار آلاینده‌ها، سهم کشور ما ۲۲ درصد و میانگین جهانی ۲۴ درصد اعلام شده است.

وی ادامه داد: افزایش دما و پیامدهای تغییر اقلیم نیز وضعیت کشور را شکننده‌تر کرده است؛ ایران یکی از آسیب‌پذیرترین کشورهای منطقه در برابر گرمایش جهانی است و سهم تغییرات اقلیمی در کشور حدود ۱۹ درصد برآورد می‌شود، در حالی که میانگین جهانی ۱۲.۹ درصد است.

رئیس مرکز تحقیقات کیفیت هوا با اشاره به تصویب قانون هوای پاک گفت: این قانون در ۲۹ ماده و ۳۹ تبصره، همکاری ۲۳ دستگاه را برای کاهش آلودگی پیش‌بینی کرده است، اما در اجرا با چالش‌هایی مواجه بوده‌ایم.

وی گفت: چهار محور اصلی این قانون شامل کنترل منابع ثابت آلاینده مانند صنایع و نیروگاه‌ها، کنترل منابع متحرک نظیر خودروها، ارتقای استاندارد سوخت و خودرو و در نهایت ایجاد هماهنگی ملی و بین‌بخشی است؛ موضوعی که به اذعان مسئولان، تنها بخشی از آن محقق شده و در حوزه هم‌افزایی دستگاه‌ها همچنان ضعف وجود دارد.

محسنی‌بندپی با بیان اینکه بیشترین سهم مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا مربوط به ذرات معلق (PM۲.۵) است، اظهار داشت: حدود ۹۵.۶ درصد مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا ناشی از ذرات معلق، ۴.۳ درصد مربوط به اوزون و حدود یک‌دهم درصد مربوط به آلودگی هوای داخل ساختمان است.

وی افزود: آمارها نشان می‌دهد تعداد فوتی‌های منتسب به آلودگی هوا از حدود ۳۳ هزار نفر در سال ۱۹۹۳ به بیش از ۵۲ هزار نفر در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. همچنین مرگ‌های ناشی از اُزون از حدود ۶۰۰ نفر به بیش از ۲۳۰۰ نفر رسیده است.

وی بیان کرد: تحقیقات انجام‌شده در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نشان داده است که میان ذرات معلق و کاهش ذخایر تخمدانی زنان رابطه معنادار وجود دارد و همچنین بین این آلاینده‌ها و برخی اختلالات عصبی از جمله طیف اوتیسم ارتباط آماری مشاهده شده است.

محسنی‌بندپی تأکید کرد: حدود ۵۹ درصد آلاینده‌های هوا در کشور ناشی از منابع متحرک یعنی خودروها و موتورسیکلت‌هاست که فرسودگی ناوگان و کیفیت پایین سوخت در آن نقش جدی دارد. پس از آن، صنایع با ۲۴ درصد، تولید انرژی با ۱۰ درصد، بخش خانگی و تجاری با حدود ۵ درصد و سایر منابع از جمله پایانه‌ها و فعالیت‌های پراکنده سهم دارند.

وی با اشاره به نقش موتورسیکلت‌ها گفت: بخش عمده‌ای از آن‌ها فاقد معاینه فنی مؤثر هستند و این مسئله در تشدید آلودگی هوا تأثیرگذار است.

محسنی بندپی شکاف میان سرعت فرسودگی و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، ناترازی انرژی، تمرکز بر راهکارهای مقطعی و کم‌توجهی به شاخص‌های سلامت در تصمیمات شهری را از جمله چالش‌های اصلی برشمرد و گفت: سلامت نعمتی است که نمی‌توان آن را به تعویق انداخت. در حوزه سلامت نمی‌توان تصمیمات حداقلی گرفت؛ هرگونه تعلل، هزینه‌های چندبرابری در آینده ایجاد می‌کند.

وی با انتقاد از برخی تصمیمات توسعه شهری که منجر به حبس آلاینده‌ها در کلانشهرها شده است، تأکید کرد: مدیریت کیفیت هوا نیازمند عبور از نگاه صرفاً فنی و مهندسی به سمت رویکرد «حمایت‌طلبی سلامت‌محور» است.

محسنی‌بندپی در پایان خاطرنشان کرد: آلودگی هوا در ایران مسئله‌ای مزمن، ساختاری و بین‌بخشی است و اجرای مؤثر قانون، تقویت حمل‌ونقل پاک، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، شفافیت داده‌ها و مطالبه‌گری آگاهانه رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد، راه عبور از این بحران خواهد بود.