،سرشماری عمومی نفوس و مسکن یکی از مهم‌ترین ابزارهای آماری برای شناخت واقعیت‌های جمعیتی و ترسیم مسیر توسعه کشور است؛ طرحی که نتایج آن می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری در حوزه‌های مسکن، اشتغال، آموزش، بهداشت، رفاه عمومی و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز شهرها و روستاها قرار گیرد.

سرشماری ۱۴۰۵ در حالی با رویکردی متفاوت و بر پایه روش «ثبتی‌مبنا» در کشور اجرا می‌شود که استفاده از اطلاعات موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی، کاهش مراجعات حضوری، افزایش دقت داده‌ها و امکان به‌روزرسانی مستمر آمارهای جمعیتی از مهم‌ترین ویژگی‌های این شیوه به شمار می‌رود.

عبدالرضا کریم‌پور ملکشاه، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران در نشست خبری با اصحاب رسانه، با اشاره به اهمیت این طرح اظهار کرد: هدف اصلی سرشماری، تأمین آمار و اطلاعات پایه و معتبر برای برنامه‌ریزی کشور و شناخت دقیق جمعیت و ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن است تا تصمیم‌گیری‌ها بر اساس داده‌های واقعی و قابل اتکا انجام شود.

وی گفت:نخستین سرشماری عمومی نفوس و مسکن به صورت علمی در سال ۱۳۳۵ توسط مرکز آمار ایران انجام گرفت و پس از تاسیس این نهاد در سال ۱۳۴۴، قانون، آن را موظف کرد که هر ده سال یک بار سرشماری عمومی نفوس و مسکن را اجرا کند که به دنبال این امر، مرکز آمار ایران از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۸۵ هر ۱۰ سال یک بار این سرشماری را به اجرا درآورد.

کریم پور گفت:پس از سرشماری سال ۱۳۸۵، بر اساس مصوبه هیات وزیران، فاصله زمانی اجرای سرشماری به ۵ سال کاهش یافت و بر همین اساس در سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ نیز سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور برگزار شد.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی مازندران، در تشریح مزایای اجرای طرح سرشماری ثبتی‌مبنا در سال ۱۴۰۵ افزود: این شیوه نوین شامل کاهش ۹۰ درصدی هزینه‌ها، صرفه‌جویی چشمگیر در منابع ملی، دسترسی به آمار بهنگام سالانه، کاهش بار پاسخگویی و جلوگیری از مراجعات مکرر به منازل مسکونی است.

وی تصریح کرد: استفاده از اطلاعات بروز در فرآیند برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها و همچنین بهره‌گیری از داده‌های سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و یکپارچه‌سازی آن‌ها از دیگر مزایایبرجسته این طرح ملی به شمار می‌رود.

کریم پور تأکید کرد: اطلاعات حاصل از این طرح می‌تواند در برنامه‌ریزی برای تأمین مسکن، خدمات عمومی و زیرساخت‌ها و همچنین تصمیم‌گیری در زمینه اشتغال، آموزش، بهداشت و رفاه اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد و امکان پایش و ارزیابی روند توسعه در سطح ملی و استانی را فراهم کند.

سرشماری ثبتی‌مبنا؛ تغییر رویکرد در گردآوری اطلاعات

کریم‌پور ملکشاه با بیان اینکه سرشماری ۱۴۰۵ با تغییر رویکرد اساسی نسبت به دوره‌های گذشته اجرا می‌شود، گفت: در این دوره تلاش شده است با استفاده از اطلاعات ثبت‌شده در سامانه‌ها و پایگاه‌های داده دستگاه‌های اجرایی، نیاز به مراجعه حضوری به منازل به حداقل برسد.

به گفته وی، در این روش اطلاعات از پایگاه‌های مختلف دستگاه‌ها، از جمله دانشگاه علوم پزشکی، خانه‌های بهداشت و سازمان ثبت احوال، جمع‌آوری و پس از تطبیق و صحت‌سنجی برای تولید آمارهای مورد نیاز استفاده می‌شود.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران با اشاره به مشارکت ۷۰ دستگاه اجرایی در این فرایند افزود: یکپارچه‌سازی داده‌ها و استفاده از اطلاعات به‌روز دستگاه‌ها، ضمن کاهش هزینه‌های اجرایی و صرفه‌جویی در منابع ملی، زمینه افزایش دقت و سرعت تولید آمار را فراهم می‌کند.

وی همچنین یکی از مزیت‌های مهم این شیوه را امکان به‌روزرسانی آمارها در فاصله‌های زمانی کوتاه‌تر دانست و گفت: با تکمیل زیرساخت‌ها، می‌توان به سمت تولید و به‌روزرسانی مستمر داده‌های جمعیتی در دوره‌هایی کوتاه‌تر از فاصله ده‌ساله سرشماری‌های سنتی حرکت کرد.

۶۸ درصد عملیات سرشماری مازندران انجام شد

کریم‌پور ملکشاه با اشاره به روند اجرای سرشماری در مازندران اظهار کرد: در این طرح حدود ۶۲ هزار خانوار به‌عنوان جامعه نمونه در استان انتخاب شده‌اند و اطلاعات مورد نیاز این خانوارها از مسیرهای پیش‌بینی‌شده جمع‌آوری می‌شود.

وی افزود: تا ۱۸ آبان، ۶۸ درصد عملیات سرشماری در مازندران انجام شده است؛ این میزان پیشرفت با وجود شرایط جوی و بارندگی‌های اخیر حاصل شده و امیدواریم عملیات اجرایی در مدت زمانی کمتر از یک ماه به پایان برسد.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران درباره شیوه اطلاع‌رسانی به خانوارهای نمونه نیز توضیح داد: در مرحله نخست، برای سرپرستان خانوارهای انتخاب‌شده پیامکی از سرشماره رسمی مرکز آمار ایران ارسال شده است تا برای تکمیل اطلاعات به سامانه رسمی «دولت من» مراجعه کنند.

وی با تأکید بر اینکه پیامک‌های ارسالی مرکز آمار ایران فاقد هرگونه لینک هستند، نسبت به پیامک‌های جعلی و لینک‌های ناشناس هشدار داد و از شهروندان خواست اطلاعات خود را صرفاً از مسیرهای رسمی اعلام‌شده تکمیل کنند.

به گفته وی، از ۱۸ آبان مرحله تماس تلفنی نیز آغاز شده است و کارشناسان سرشماری با خانوارهایی که هنوز اطلاعات خود را تکمیل نکرده‌اند تماس می‌گیرند و راهنمایی‌های لازم را برای ورود به سامانه و تکمیل اطلاعات ارائه می‌دهند. بخشی از خانوارها نیز از طریق مراجعه حضوری مأموران سرشماری پوشش داده خواهند شد.

مأموران سرشماری با لباس مشخص و کارت شناسایی معتبر به خانوارها مراجعه می‌کنند و شهروندان می‌توانند پیش از ارائه اطلاعات، هویت مأمور را بررسی کنند.

محرمانگی اطلاعات؛ نگرانی درباره یارانه و مالیات بی‌مورد است

یکی از موضوعات مهم در اجرای سرشماری، اطمینان‌بخشی به شهروندان درباره نحوه نگهداری و استفاده از اطلاعات شخصی است؛ موضوعی که به گفته رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران، در چارچوب قوانین آماری کشور مورد توجه قرار دارد.

کریم‌پور ملکشاه با تأکید بر محرمانه بودن اطلاعات خانوارها تصریح کرد: داده‌های جمع‌آوری‌شده در مرکز آمار ایران به‌صورت محرمانه نگهداری و پس از گمنام‌سازی، جدول‌بندی و پردازش، در قالب آمارهای کلی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

وی افزود: اطلاعات هویتی و مشخصات افراد در اختیار دستگاه‌ها و سازمان‌های دیگر قرار نمی‌گیرد و داده‌های این سرشماری برای موضوعاتی مانند کالابرگ، یارانه یا مالیات استفاده نخواهد شد.

بر این اساس، همکاری خانوارها در تکمیل دقیق اطلاعات، نقش مهمی در افزایش اعتبار نتایج سرشماری و فراهم شدن زمینه برنامه‌ریزی صحیح برای آینده کشور دارد.

جمعیت شناور؛ مسئله مهم مازندران در برنامه‌ریزی زیرساختی

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران یکی از ضرورت‌های مهم اجرای سرشماری در این استان را شناسایی جمعیت شناور عنوان کرد و گفت: مازندران به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گردشگری و شرایط جغرافیایی، در روزهای پایانی هفته، تعطیلات نوروز و فصل تابستان میزبان جمعیت قابل توجهی از مسافران و دارندگان خانه‌های دوم و سوم است.

کریم‌پور ملکشاه با بیان اینکه جمعیت شناور فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های استان وارد می‌کند، افزود: این افزایش جمعیت، نیاز به آب، برق، سوخت، نان و آرد، کالاهای اساسی، خدمات درمانی، حمل‌ونقل، پهنای باند و امکانات ارتباطی را افزایش می‌دهد؛ در حالی که در بسیاری از برنامه‌ریزی‌ها، مبنای تخصیص منابع همچنان جمعیت ثابت و ثبت‌شده استان است.

وی با اشاره به تجربه مدیریت نیازهای استان در دوره‌های افزایش ورود مسافران اظهار کرد: در مقاطعی که حجم سفرها افزایش یافته، نیاز به آرد، سوخت و پهنای باند نیز بیشتر شده است و حتی برای مدیریت تأمین نان، برخی نانوایی‌ها با برنامه‌ریزی استانی به‌صورت ۲۴ ساعته فعالیت کردند تا نیاز شهروندان و مسافران تأمین شود.

وی تأکید کرد: یکی از اهداف مهم این سرشماری، شناسایی دقیق‌تر جمعیت شناور و انعکاس واقعیت‌های جمعیتی مازندران در نظام برنامه‌ریزی و تخصیص اعتبارات است؛ زیرا نمی‌توان زیرساخت‌های مورد نیاز استانی با جمعیت شناور بالا را صرفاً بر اساس جمعیت ثابت آن طراحی و تأمین کرد.

به گفته رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران، لحاظ کردن جمعیت واقعی استفاده‌کننده از خدمات عمومی در برنامه‌ریزی‌ها می‌تواند به توزیع متناسب‌تر منابع و کاهش فشار بر زیرساخت‌هایی کمک کند که مردم استان نیز به‌طور روزمره به آن‌ها نیاز دارند.

نرخ رشد جمعیت؛ ضرورت شناخت تفاوت‌های منطقه‌ای

کریم‌پور ملکشاه با اشاره به وضعیت جمعیتی مازندران گفت: این استان از جمله استان‌هایی است که نرخ رشد جمعیتی پایینی دارد و برای برنامه‌ریزی مؤثر، باید مناطق و شهرهایی که با مسائل و چالش‌های جمعیتی مواجه‌اند، به‌درستی شناسایی شوند.

وی افزود: اطلاعات دقیق جمعیتی امکان می‌دهد سیاست‌گذاری‌ها متناسب با شرایط هر منطقه انجام شود و منابع و خدمات عمومی بر اساس نیاز واقعی جمعیت توزیع شود.

بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت مازندران سه میلیون و ۲۸۳ هزار و ۵۸۲ نفر بوده است. از این تعداد، یک میلیون و ۶۵۳ هزار و ۹۹۸ نفر مرد و یک میلیون و ۶۲۹ هزار و ۵۸۴ نفر زن بوده‌اند.

همچنین در آن سال یک میلیون و ۸۴ هزار و ۷۹۸ خانوار در استان ثبت شده بود که یک میلیون و ۸۹۷ هزار و ۲۴۵ نفر از جمعیت در مناطق شهری و یک میلیون و ۳۸۶ هزار و ۳۳۷ نفر در مناطق روستایی سکونت داشتند.

این آمار، تصویری از وضعیت جمعیتی استان در سال ۱۳۹۵ ارائه می‌دهد؛ اما تغییرات جمعیتی، جابه‌جایی‌های مکانی و افزایش جمعیت شناور، ضرورت دسترسی به داده‌های جدید و دقیق‌تر را دوچندان کرده است.

آمار دقیق؛ پیش‌شرط توسعه متوازن

سرشماری ۱۴۰۵ صرفاً یک عملیات آماری برای شمارش جمعیت نیست، بلکه فرصتی برای بازنگری در مبانی تصمیم‌گیری و تخصیص منابع به شمار می‌رود. به‌ویژه در استانی مانند مازندران که جمعیت شناور، گردشگری فصلی و تفاوت نیازهای مناطق شهری و روستایی، برنامه‌ریزی زیرساختی را پیچیده‌تر می‌کند.

دستیابی به اطلاعات معتبر درباره تعداد خانوارها، ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی جمعیت، محل سکونت و میزان نیاز مناطق مختلف به خدمات عمومی، می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر در حوزه‌های مسکن، اشتغال، آموزش، سلامت، حمل‌ونقل و انرژی کمک کند.

در این میان، همکاری خانوارهای نمونه و اطمینان از صحت اطلاعات ثبت‌شده، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه هرچه داده‌های پایه دقیق‌تر باشد، امکان شناسایی نیازهای واقعی و طراحی برنامه‌های توسعه‌ای متناسب با واقعیت‌های جامعه نیز افزایش می‌یابد.

برای مازندران، نتیجه این سرشماری زمانی اهمیت عملی پیدا می‌کند که جمعیت شناور و فشار ناشی از حضور گردشگران نیز در محاسبات توسعه‌ای و تخصیص اعتبارات دیده شود؛ چراکه تأمین زیرساخت متناسب با جمعیت واقعی استفاده‌کننده از خدمات، نه‌تنها یک ضرورت آماری، بلکه شرطی اساسی برای حفظ کیفیت زندگی شهروندان و تحقق توسعه متوازن استان است.