، در یک هفته اخیر درگیری های نظامی در یمن وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که مهم‌ترین ویژگی آن تغییر موازنه میدانی در ساحل غربی یمن و اطراف تنگه باب‌المندب است. نیروهای دولت مستعفی یمن که مورد حمایت عربستان هستند با پشتیبانی گسترده هوایی ریاض عملیات «فجر یمن» را آغاز کرده‌اند و مدعی بازپس‌گیری بخش‌هایی از مناطق مهمی هستند که حوثی‌ها در یکماه گذشته تصرف کرده بودند. در مقابل، انصارالله دامنه حملات موشکی و پهپادی خود را به عمق خاک عربستان و اهداف مرتبط با آن گسترش داده است.

در چند روز اخیر نیروهای مورد حمایت ریاض، با پشتیبانی هوایی عربستان در امتداد ساحل دریای سرخ به سمت مناطق تحت کنترل حوثی‌ها پیشروی کردند. آنها مدعی شده‌اند مناطق مهمی از جمله ذُباب، موخا و مواضعی در اطراف باب‌المندب را پس گرفته‌اند و مسیرهای ارتباطی میان ذباب و موخا را قطع کرده‌اند. عربستان نیز اعلام کرده است حدود ۱۰۰ جنگنده در عملیات مشارکت دارند و پشتیبانی هوایی مستمر از نیروهای زمینی انجام می‌شود.

اهمیت این پیشروی در آن است که حوثی‌ها در ماه قبل توانسته بودند از خطوط ثابت نبرد خارج شوند و به سمت ساحل غربی پیشروی کنند؛ از جمله با تصرف موخا و بخش‌هایی از اطراف باب‌المندب. بنابراین عملیات کنونی عربستان و نیروهای دولت یمن را می‌توان تلاش برای برگرداندن دستاوردهای ماه گذشته حوثی‌ها دانست، نه صرفاً یک عملیات محدود جدید.

در همین چارچوب، نیروهای «تیپ‌های العمالقه» یا «غول‌ها» و نیروهای «سپر میهن» در عملیات زمینی نقش برجسته‌ای دارند. تیپ‌های غول‌ها پیش‌تر با حمایت و آموزش امارات متحده عربی شکل گرفته بودند، اما اکنون در عملیات ساحل غربی تحت پشتیبانی و مدیریت عملیاتی عربستان قرار دارند. این تغییر اهمیت زیادی دارد، زیرا یکی از مشکلات اصلی جبهه ضدحوثی در سال‌های گذشته، چندپارگی نیروها و تفاوت منافع عربستان و امارات در یمن بود. برخی تحلیلگران معتقدند هماهنگی فعلی میان نیروهای مورد حمایت دو کشور، در مقایسه با مراحل قبلی جنگ، یکی از عوامل پیشروی سریع اخیر بوده است.

در شرایط کنونی عربستان پشتیبانی هوایی و لجستیکی و مدیریت عملیاتی به نیروهای میدانی دولت مستعفی یمن ارائه می‌کند. آمریکا نیز بنا بر گزارش‌های منتشرشده، اطلاعات و کمک‌های مرتبط با هدف‌یابی در اختیار ریاض قرار می‌دهد، اما واشنگتن تاکنون از ورود مستقیم گسترده به جنگ با حوثی‌ها خودداری کرده است.

بریتانیا نیز از حدود ده روز قبل یک هواپیمای سوخت‌رسان برای پشتیبانی از عملیات دفاعی عربستان در اختیار این کشور قرار داده و فرانسه نیز نیرو، رادار و سامانه‌های دفاعی را برای حفاظت از زیرساخت‌های انرژی عربستان اعزام کرده است. بنابراین حمایت خارجی از ریاض در حال افزایش است، اما این کشورها را نباید به‌عنوان نیروی زمینی مستقیم در عملیات یمن معرفی کرد.

اما هنوز خبری از کمک مستقیم و یا فعال شدن توافق مکه که بین عربستان، ترکیه و پاکستان به امضا رسید، نیست. طبق این توافق، حمله به یکی از سه کشور، حمله به همه تلقی می‌شود. با این حال، ترکیه هنوز برای اعزام نیروی نظامی به موافقت پارلمان نیاز دارد و پاکستان نیز جزئیات عملیاتی حضور خود را اعلام نکرده است. بنابراین در حال حاضر اثر اصلی توافق مکه تقویت بازدارندگی و ایجاد پشتوانه نظامی برای عربستان است و ترکیه و پاکستان مستقیماً در جبهه یمن علیه حوثی‌ها وارد جنگ نشده اند.  از سویی این تحول برای عربستان مهم است، زیرا ریاض اکنون تلاش می‌کند بدون اتکا کامل به آمریکا، یک کمربند دفاعی منطقه‌ای در برابر حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها ایجاد کند.

باب‌المندب؛ مهم‌ترین پیامد منطقه‌ای

مهم‌ترین نگرانی فراتر از مرزهای یمن، وضعیت باب‌المندب و دریای سرخ است. حوثی‌ها در نتیجه پیشروی های ماه قبل خود به بخش‌هایی از ساحل غربی و مناطق نزدیک باب‌المندب دست پیدا کردند و هم‌زمان اعلام کردند فقط کشتی‌های مرتبط با عربستان را هدف قرار خواهند داد. این وضعیت، ریسک عبور کشتی‌ها از جنوب دریای سرخ را افزایش داد. اما اکنون نیروهای دولت مستعفی یمن مدعی شده‌اند کنترل مناطق کلیدی باب‌المندب را پس گرفته‌اند. اگر این ادعا در میدان تثبیت شود، از نظر امنیت دریانوردی یک تحول محسوب می‌شود، زیرا کنترل زمینی و ساحلی این منطقه از توان حوثی‌ها برای تهدید کشتی های عربستان می‌کاهد که اثر آن را می توان در رونق صادرات نفت این کشور مشاهده کرد.

از سوی دیگر، حوثی‌ها علیرغم حملات هوایی گسترده عربستان، همچنان توان موشکی و پهپادی خود را حفظ کرده‌اند. حملات اخیر به فرودگاه‌های جازان و نجران عربستان و همچنین ادعاهای حمله به ریاض، ابها و تأسیسات انرژی نشان می‌دهد حتی در صورت از دست دادن بخشی از مناطق ساحلی، این گروه همچنان قادر است هزینه جنگ را برای عربستان بالا ببرد. در آخرین خبر منتشر شده در این حوزه، حمله موشکی و پهپادی حوثی ها به فرودگاه بین‌المللی عدن موجب تغییر مسیر یک پرواز از قاهره و جابه‌جایی هواپیماها در فرودگاه شد.

در نتیجه، میدان یمن وارد مرحله‌ای دوگانه شده است: از یک طرف، نیروهای دولت مستعقی یمن با حمایت عربستان ابتکار عمل زمینی را در ساحل غربی به دست گرفته‌اند و تلاش می‌کنند دسترسی حوثی‌ها به باب‌المندب را محدود کنند؛ از طرف دیگر، حوثی‌ها با موشک و پهپاد تلاش می‌کنند فشار را به داخل عربستان و زیرساخت‌های آن منتقل کنند.

با این حال آنچه در یمن می­ گذرد هنوز فاصله زیادی با تغییر قطعی موازنه جنگ دارد. حمایت اطلاعاتی آمریکا و پشتیبانی دفاعی اروپا ظرفیت عربستان را افزایش داده، ولی ورود مستقیم ترکیه و پاکستان به جنگ هنوز محقق نشده است. از سوی دیگر، تا زمانی که باب‌المندب از نظر میدانی و دریایی کاملاً تثبیت نشود، بحران یمن همچنان می‌تواند مستقیماً بر امنیت دریای سرخ و یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجارت جهانی اثر بگذارد.