، احمد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در نشست تخصصی سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار با محوریت پدیده «ال‌نینو» اظهار کرد:ال‌نینو یکی از شاخص‌های مهم اثرگذار بر الگوهای گردش جوی و شرایط اقلیمی در فصل سرد سال است، اما نباید وقوع این پدیده را به معنای قطعی بودن افزایش بارش یا وقوع سیلاب در کشور تلقی کرد.

وی با اشاره به پیچیدگی ارتباط میان پدیده‌های اقیانوسی و شرایط جوی کشور افزود: اثرات این پدیده‌ها می‌تواند هزاران کیلومتر دورتر از محل وقوع آنها بر الگوهای گردش جوی و در نهایت بر شرایط آب‌وهوایی ایران اثر بگذارد؛ بنابراین برای تحلیل وضعیت بارش کشور، نمی‌توان تنها به یک شاخص اقیانوسی اتکا کرد و باید مجموعه‌ای از عوامل جوی و اقلیمی به‌صورت همزمان مورد بررسی قرار گیرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با بیان اینکه آثار ال‌نینو در همه مناطق و همه فصل‌ها یکسان نیست، گفت: بیشترین اثرگذاری این پدیده در برخی دوره‌ها می‌تواند در فصل پاییز مشاهده شود و در زمستان نیز شدت اثر آن در مناطق مختلف کشور متفاوت خواهد بود.

وظیفه تأکید کرد: این‌گونه نیست که وقوع ال‌نینو الزاماً به معنای افزایش بارندگی یا وقوع سیلاب در سراسر کشور باشد. حتی در سال‌هایی که شاخص‌های ال‌نینو بسیار قوی بوده‌اند، در بخش‌هایی از منطقه با خشکسالی و در بخش‌های دیگری با بارش‌های بالاتر از نرمال مواجه بوده‌ایم.

وی افزود: بررسی سوابق سال‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که حتی در رخدادهای بسیار قوی ال‌نینو، الگوی بارش در همه مناطق یکسان نبوده و شرایط جغرافیایی، مسیر انتقال رطوبت، وضعیت گردش‌های جوی و زمان وقوع پدیده نقش تعیین‌کننده‌ای در نتیجه نهایی دارند.

 وضعیت شاخص ال‌نینو هنوز نیازمند احتیاط است

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی درباره وضعیت فعلی شاخص‌های اقلیمی گفت: شرایط فعلی از نظر شاخص ال‌نینو قابل توجه است، اما این شاخص در مسیر تغییر قرار دارد و احتمال حرکت آن به سمت شرایط خنثی نیز وجود دارد؛ بنابراین باید با احتیاط درباره آثار آن بر بارش‌های کشور اظهارنظر کرد.

وی ادامه داد: شدت ال‌نینو بر اساس میزان افزایش دمای سطح آب اقیانوس آرام طبقه‌بندی می‌شود و در صورت افزایش حدود یک تا یک‌ونیم درجه‌ای دمای آب، شرایط متوسط و با افزایش بیشتر، شرایط قوی‌تر شکل می‌گیرد. در رخدادهای بسیار قوی، افزایش دمای سطح آب اقیانوس می‌تواند به حدود دو درجه یا بیشتر برسد.

وظیفه خاطرنشان کرد: برخی از سال‌های گذشته مانند ۱۹۹۱، ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ نمونه‌هایی از رخدادهای قابل توجه ال‌نینو بوده‌اند، اما بررسی نقشه‌های بارش این سال‌ها نشان می‌دهد که پیامدهای آنها در مناطق مختلف یکسان نبوده است. 

وی با اشاره به اهمیت الگوهای گردش جوی و مسیر انتقال رطوبت گفت: برای پیش‌بینی اثر ال‌نینو بر ایران باید مشخص شود که گردش‌های جوی چگونه شکل می‌گیرند و رطوبت از چه مسیری وارد کشور می‌شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی افزود: اگر شرایط جوی به گونه‌ای باشد که مسیر انتقال رطوبت به سمت ایران تقویت شود و همزمان سایر فازهای مؤثر اقلیمی نیز در وضعیت مناسب قرار داشته باشند، احتمال رخداد بارش‌های قابل توجه افزایش پیدا می‌کند؛ اما در صورت قرار گرفتن گردش‌های جوی در فاز نامناسب، حتی با وجود یک شاخص اقیانوسی مثبت، ممکن است بارش مورد انتظار محقق نشود.

وظیفه با اشاره به اهمیت فازهای مختلف گردش جوی اظهار کرد: زمان‌بندی رخدادها بسیار مهم است و اگر شرایط نامناسب جوی در بازه‌های حساس پاییز و ابتدای زمستان حاکم شود، می‌تواند به کاهش بارش منجر شود.

 غرب زاگرس؛ مهم‌ترین منطقه در صورت وقوع سیلاب

وی درباره احتمال وقوع سیلاب نیز گفت: اگر قرار باشد بارش‌های سنگین و سیلابی در کشور رخ دهد، بخش غربی زاگرس از مناطق مهم و حساس خواهد بود؛ چراکه این منطقه می‌تواند تحت تأثیر مسیرهای انتقال رطوبت و سامانه‌های بارشی قرار گیرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی افزود: از سوی دیگر، وجود ظرفیت مناسب ذخیره‌سازی آب در سدهای غرب کشور می‌تواند در صورت وقوع بارش‌های مناسب، یک فرصت محسوب شود و امکان آبگیری مخازن و استفاده از منابع آب برای دوره‌های بعد را فراهم کند.

وی تأکید کرد: با توجه به عدم قطعیت موجود در پیش‌بینی‌های اقلیمی، باید همزمان برای سناریوهای مختلف آماده بود و صرفاً بر مبنای یک سناریو تصمیم‌گیری نکرد.

وظیفه با اشاره به محدودیت پیش‌بینی‌های فصلی گفت: پیش‌بینی فصلی می‌تواند تصویری کلی از شرایط احتمالی ارائه دهد، اما برای پیش‌بینی دقیق رخدادهایی مانند سیلاب باید از پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، هفتگی و روزانه نیز استفاده کرد.

وی ادامه داد: سامانه‌های جوی قوی را می‌توان در فاصله حدود یک تا دو هفته با دقت قابل قبول‌تری شناسایی کرد و در روزهای نزدیک به وقوع، جزئیات مربوط به شدت و دامنه اثرات آن را بهتر مشخص کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی تصریح کرد: خروجی مدل‌های پیش‌بینی نیز ثابت نیست و با ورود داده‌های جدید ممکن است تغییر کند. برای نمونه، ممکن است مدل‌ها در یک مقطع احتمال بارش بالا را برای زمستان نشان دهند، اما با اجرای مدل در هفته‌های بعد، برآوردها تعدیل یا حتی به سمت شرایط خنثی حرکت کند.

وی افزود: بنابراین نمی‌توان بر اساس یک نقشه یا یک خروجی مدل اعلام کرد که حتماً سیلاب رخ خواهد داد؛ بلکه باید روند تغییرات مدل‌ها و مجموعه شاخص‌های اقلیمی به‌صورت مستمر رصد شود.

وظیفه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ارتباط منابع آب و انرژی گفت: در صورت تحقق بارش‌های مناسب، افزایش ذخایر آبی می‌تواند علاوه بر تأمین نیازهای آبی، ظرفیت مناسبی برای تولید برق‌آبی ایجاد کند.

وی افزود: با توجه به شرایط انرژی کشور و محدودیت‌های موجود در تأمین برخی حامل‌های انرژی، مدیریت صحیح منابع آب و استفاده از ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش ذخیره آب در مخازن می‌تواند امکان تولید برق‌آبی و تنظیم انرژی در دوره‌های مختلف را افزایش دهد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با تأکید بر ضرورت پیوند میان پیش‌بینی و تصمیم‌گیری اجرایی گفت: شرایط فعلی کشور ایجاب می‌کند تصمیم‌گیری‌ها بیش از گذشته فنی و مبتنی بر داده باشد و برنامه‌های مدیریتی با اتکا به پیش‌بینی‌های هفتگی و شاخص‌های کوتاه‌مدت تنظیم شود.

وی افزود: به‌عنوان مدیر مرکز ملی اقلیم، طی حدود دو ماه گذشته به‌صورت مستمر در جلسات مرتبط با این موضوع در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف از جمله وزارت جهاد کشاورزی و مجموعه‌های مدیریت منابع آب حضور داشته‌ایم تا آثار احتمالی شرایط اقلیمی بررسی شود.

وظیفه تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین وظایف کارشناسان و مدیران در شرایط کنونی این است که از ایجاد خوش‌بینی بیش از حد یا نگرانی غیرضروری در جامعه جلوگیری کنند؛ چراکه وجود یک شاخص اقلیمی به معنای قطعی بودن یک رخداد خاص نیست و همچنان عدم قطعیت در پیش‌بینی‌ها وجود دارد.

وی با اشاره به ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی گفت: یکی از اقدامات مهم، آماده‌سازی زودهنگام مخازن و سدها برای مواجهه با سناریوهای مختلف است تا در صورت وقوع بارش‌های سنگین، ظرفیت لازم برای کنترل سیلاب وجود داشته باشد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی خاطرنشان کرد: در عین حال، نباید تمام تصمیمات بر مبنای سناریوی سیلاب اتخاذ شود؛ زیرا تغییرات اقلیمی می‌تواند حتی در یک سال، دوره‌های گرم یا سرد غیرمنتظره ایجاد کند و لازم است مدیریت منابع آب و انرژی انعطاف‌پذیر باشد.

وظیفه در پایان تأکید کرد: مدیریت شرایط اقلیمی پیش‌رو نیازمند همکاری نزدیک میان سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، شرکت‌های آب منطقه‌ای، مدیریت بحران و سایر دستگاه‌های مرتبط است تا اطلاعات پیش‌بینی به‌موقع به تصمیم اجرایی تبدیل شود و کشور بتواند هم از فرصت بارش‌های احتمالی استفاده کند و هم برای رخدادهای حدی و سیلابی آمادگی کافی داشته باشد.