، محمدرضا کاویانپور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو در نشست تخصصی «سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار؛ ال‌نینو» با اشاره به آخرین وضعیت شاخص‌های اقیانوسی و مدل‌های پیش‌بینی اقلیمی اظهار کرد: پدیده ال‌نینو یک رخداد گسترده اقلیمی است که آثار آن در نقاط مختلف جهان، بسته به موقعیت جغرافیایی و بازه زمانی، متفاوت خواهد بود و نمی‌توان برای همه مناطق یک اثر واحد در نظر گرفت.

وی افزود: بر اساس مشاهدات انجام‌شده، افزایش دمای سطح آب اقیانوس در ماه‌های اخیر ادامه داشته و شاخص مربوط به این پدیده از ماه آوریل روند افزایشی را آغاز کرده و از ماه ژوئیه تا میانه ماه اوت نیز افزایش قابل توجهی داشته است؛ روندی که می‌تواند نشان‌دهنده تقویت شرایط ال‌نینو در ماه‌های آینده باشد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: با توجه به روند فعلی، احتمال قرار گرفتن شاخص ال‌نینو در محدوده مقادیر قوی وجود دارد، اما آثار این پدیده در مناطق مختلف یکسان نیست و باید بر اساس مدل‌های پیش‌بینی و شرایط جوی هر منطقه مورد ارزیابی قرار گیرد.

کاویانپور با اشاره به بررسی تغییرات دمایی در منطقه گفت: داده‌های مربوط به ماه‌های ژوئیه و اوت نشان می‌دهد گرمایش در بخش‌هایی از منطقه افزایش یافته و شدت این افزایش در کشورهای مختلف متفاوت بوده است.

وی افزود: مقایسه داده‌های ایران، افغانستان و پاکستان نشان می‌دهد که تغییرات دمایی در برخی کشورهای منطقه شدت بیشتری داشته و این موضوع ضرورت بررسی همزمان تغییرات دما و بارش را در ارزیابی شرایط اقلیمی پیش‌رو افزایش می‌دهد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با بیان اینکه افزایش دما می‌تواند بر چرخه آب و الگوهای بارش اثرگذار باشد، گفت: در شرایطی که با افزایش دما مواجه هستیم، باید پیامدهای آن بر بارش‌های حدی، منابع آب، سیلاب و همچنین نیازهای انرژی کشور مورد توجه قرار گیرد.

کاویانپور با اشاره به خروجی مدل‌های مختلف پیش‌بینی بارش اظهار کرد: مدل‌های صادرشده در ماه سپتامبر برای ماه‌های پاییز، به‌ویژه اکتبر، در بخش‌هایی از ایران و کشورهای منطقه احتمال افزایش بارش را نشان می‌دهند.

وی افزود: برخی از این مدل‌ها برای بخش‌هایی از ایران در ماه اکتبر بارش‌هایی در محدوده ۳۰ تا ۵۰ میلی‌متر را پیش‌بینی کرده‌اند و در سایر بخش‌های منطقه نیز شرایط بارشی قابل توجهی مشاهده می‌شود.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: در مدل‌های مختلف، برای ماه‌های نوامبر و دسامبر نیز احتمال افزایش بارش در بخش‌هایی از کشور به‌ویژه نواحی غربی مشاهده می‌شود و ترکیب خروجی مدل‌ها نشان می‌دهد این مناطق می‌توانند در پاییز و ابتدای زمستان شرایط بارشی متفاوتی نسبت به میانگین بلندمدت داشته باشند.

وی تأکید کرد: در برخی مدل‌ها احتمال افزایش بارش در حوزه زاگرس و حوزه‌های آبریز اصلی غرب کشور دیده می‌شود و میزان بارش در برخی مناطق می‌تواند تا حدود ۷۰ میلی‌متر بیشتر از نرمال پیش‌بینی شود.

کاویانپور با اشاره به اهمیت حوزه‌های آبریز غرب کشور گفت: بخش قابل توجهی از خروجی مدل‌های پیش‌بینی، احتمال افزایش بارش را در نواحی غربی و حوزه زاگرس نشان می‌دهد؛ مناطقی که بخش مهمی از منابع آب سطحی و مخازن کشور در آنها قرار دارد.

وی افزود: اگر این پیش‌بینی‌ها محقق شود، افزایش بارش در این حوزه‌ها می‌تواند از منظر تأمین منابع آب و افزایش ورودی سدها اهمیت داشته باشد، اما به دلیل افزایش دما باید نسبت به شکل بارش و احتمال وقوع بارش‌های شدید نیز حساس بود.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب تصریح کرد: افزایش دما در کنار بارش می‌تواند رفتار بارش‌ها را تغییر دهد و از این رو صرفاً میزان بارش نباید ملاک ارزیابی شرایط آینده قرار گیرد؛ بلکه شدت، زمان و پراکنش جغرافیایی بارش نیز باید مورد توجه باشد.

 ارتباط افزایش دما و تغییر الگوی بارش

کاویانپور با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره روند تغییرات دما و بارش در کشور گفت: بررسی داده‌های حدود ۴۳ سال گذشته نشان می‌دهد در سال‌های اخیر که افزایش دمای قابل توجهی در کشور رخ داده، پراکنش و رفتار بارش نیز تغییر کرده است.

وی افزود: مطالعات انجام‌شده در مؤسسه تحقیقات آب نشان‌دهنده وجود ارتباط میان تغییرات دما و الگوی بارش در برخی مناطق کشور است و این موضوع در مدل‌سازی شرایط آینده باید مورد توجه قرار گیرد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: بررسی‌های آماری نشان می‌دهد اثر تغییرات اقلیمی بر بارش در طول سال یکسان نیست و بیشترین اثرگذاری در فصل پاییز مشاهده می‌شود؛ در برخی بررسی‌ها میزان تغییرات در این فصل به حدود ۴۰ درصد نیز رسیده است.

وی خاطرنشان کرد: در مورد زمستان، ارتباط میان شاخص‌های اقلیمی و میزان بارش با قطعیت کمتری قابل تفسیر است و نمی‌توان صرفاً بر اساس یک شاخص نتیجه گرفت که زمستان پیش‌رو حتماً خشک یا پربارش خواهد بود.

ال‌نینو بیشترین اثر را در پاییز نشان می‌دهد

کاویانپور با اشاره به بررسی دوره ۱۹۸۲ تا ۲۰۱۰ گفت: داده‌های موجود نشان می‌دهد تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارش سالانه در برخی مناطق کشور حدود ۲۵ درصد و در فصل پاییز در مواردی تا حدود ۴۰ درصد قابل مشاهده بوده است.

وی افزود: این موضوع نشان می‌دهد برای برنامه‌ریزی منابع آب، به‌ویژه در فصل پاییز، باید توجه ویژه‌ای به خروجی مدل‌های اقلیمی و شاخص‌های اقیانوسی داشت؛ در حالی که برای زمستان هنوز عدم قطعیت بیشتری وجود دارد.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به ضرورت آمادگی کشور برای مواجهه با سیلاب اظهار کرد: ایران در معرض مخاطرات مختلف از جمله سیلاب قرار دارد و به همین دلیل در مؤسسه تحقیقات آب، مجموعه‌ای از سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار توسعه یافته است.

وی افزود: این سامانه‌ها از پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت چندساعته آغاز می‌شوند و تا پیش‌بینی‌های دو هفته‌ای را پوشش می‌دهند و اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت منابع آب و تصمیم‌گیری در شرایط مختلف را در اختیار مدیران قرار می‌دهند.

کاویانپور ادامه داد: در کنار پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، برای ساختار آب کشور پیش‌بینی‌ها و مطالعات بلندمدت نیز انجام شده است تا تصمیم‌گیری‌های کلان حوزه آب بر اساس سناریوهای مختلف اقلیمی صورت گیرد.

وی از توسعه سامانه‌های جدید پیش‌بینی در مؤسسه تحقیقات آب خبر داد و گفت: در یکی از این سامانه‌ها اطلاعات حدود ۴۰ سال گذشته کشور گردآوری شده و داده‌های مربوط به رخدادهای مختلف اقلیمی و هیدرولوژیکی در آن مورد استفاده قرار گرفته است.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب افزود: این داده‌ها امکان بررسی تغییرات شکل بارش و دما و همچنین تدوین سناریوهای مختلف برای آینده را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری دستگاه‌های اجرایی در حوزه منابع آب، کشاورزی، انرژی و مدیریت بحران قرار گیرد.

وی تصریح کرد: هدف از توسعه این سامانه‌ها، تبدیل داده‌های اقلیمی و پیش‌بینی‌های علمی به اطلاعات قابل استفاده برای مدیران است تا تصمیم‌گیری‌ها در مواجهه با رخدادهای حدی، به‌ویژه سیلاب و خشکسالی، با دقت و آمادگی بیشتری انجام شود.

کاویانپور در پایان با تأکید بر ضرورت استفاده عملیاتی از خروجی مدل‌های پیش‌بینی گفت: شرایط اقلیمی کشور ایجاب می‌کند پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، فصلی و بلندمدت در کنار یکدیگر قرار گیرند و دستگاه‌های اجرایی بر اساس سناریوهای مختلف برای مدیریت منابع آب، کنترل سیلاب و بهره‌برداری از مخازن برنامه‌ریزی کنند.

وی خاطرنشان کرد: خروجی مدل‌های اقلیمی قطعی نیست و باید همواره با در نظر گرفتن عدم قطعیت‌ها مورد استفاده قرار گیرد؛ با این حال، توسعه سامانه‌های پیش‌بینی و استفاده از داده‌های بلندمدت می‌تواند ظرفیت کشور را برای مدیریت ریسک‌های اقلیمی و بهره‌برداری بهتر از فرصت‌های ناشی از بارش افزایش دهد.