، غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران در نخستین جلسه ستاد سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنا سال ۱۴۰۵ استان فارس، ضمن گرامیداشت یاد شهدا، رهبر شهید و به‌ویژه شهدای حادثه اخیر، اظهار امیدواری کرد که همگان در مسیر شناخت و پیروی از راه شهدا توفیق یابند.

وی با تاکید بر تفاوت‌های بنیادین روش‌شناسی این دوره، گفت: همکاران ما در استان‌ها کار سنگینی را انجام داده‌اند، سرشماری امسال واقعا متفاوت است و با هیچ سرشماری دیگری قابل مقایسه نیست؛ روش‌ها کاملا دگرگون شده و رویکرد اصلی، استناد به داده‌های دستگاه‌های اجرایی کشور است.

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به آزمایش‌های میدانی و داده‌کاوی انجام‌شده در سال گذشته، افزود: این پروژه‌ای سنگین و زمان‌بر است، برخی کشورها نزدیک به ۱۲ سال برای پیاده‌سازی چنین نظامی زمان صرف کرده‌اند.

گودرزی افزود: گرچه نمونه‌هایی از اجرای سریع‌تر نیز وجود دارد، اما هیچ‌یک از نظر وسعت و جمعیت با ایران قابل قیاس نیستند.

وی با اشاره به همکاری بیش از ۲۷ دستگاه اجرایی، دانشگاهیان و پژوهشگران، تصریح کرد: مجموعه‌ای از متخصصان در سراسر کشور پای کار آمده‌اند تا این پروژه بزرگ در بازه‌ای معقول به سرانجام برسد، البته مردم نیز سهم تعیین‌کننده‌ای دارند و در زمان مناسب، توضیحات کامل درباره نقش آنان ارائه خواهد شد.

رئیس مرکز آمار ایران با بیان اینکه فرآیند سرشماری از هم‌اکنون آغاز شده است، خاطرنشان کرد: برخلاف دوره‌های قبل که شروع عملیات از اول آبان بود، این بار نقاط شروع متعددی تعریف شده و داده‌های دستگاه‌ها طبق روال تدوین‌ شده، در حال پردازش است؛ مرحله دوم نیز از اول آبان ۱۴۰۵ با حضور همکاران استانی اجرا خواهد شد.

گودرزی با هشدار درباره پیامدهای ثبت ناقص یا نادقیق اطلاعات در سامانه‌های ملی، گفت: اگر داده‌های استانی با دقت وارد نشوند، خطا در برآوردها گریبان‌گیر هم نظام ملی، هم استان و هم مردم خواهد شد.

وی از استاندار فارس خواست تا با تدابیر مدیریتی، مدیران استانی را در بازه زمانی باقی‌ مانده تا عملیات میدانی، به بازنگری و به‌روزرسانی داده‌های دستگاه‌های مربوطه ترغیب کند.

رئیس مرکز آمار ایران تاکید کرد: این فرصت ارزشمند نباید از دست برود، چراکه مبنای آمارهای آینده، همین داده‌های ثبت‌شده خواهد بود.

گودرزی همچنین موضوعات اتباع خارجی و جوامع عشایری را از محورهای خاص سرشماری امسال برشمرد و بر تدارک راهکارهای متناسب برای آنان تاکید کرد.

وی با اشاره به تجربه موفق رویکرد استانی در سرشماری کشاورزی، اظهار کرد: الگوی همان ابتکار را در سرشماری نفوس نیز دنبال می‌کنیم، هر استان می‌تواند متناسب با شرایط خود، ابتکاری متناسب ارائه دهد و استان فارس نیز در این زمینه پیشتاز بوده است.

رئیس مرکز آمار ایران از ایجاد دو کارگروه جدید در این دوره خبر داد و گفت: افزون بر کارگروه‌های مرسوم، کارگروه «مدیریت مخاطرات» با هدف پیش‌بینی و مقابله با هرگونه اختلال احتمالی، و کارگروه «آینده‌پژوهی» با نگاه به استقرار نظام سرشماری‌های سالانه یا دوسالانه، فعال شده‌اند و هم‌اکنون بیش از چهار سناریوی عملیاتی برای اجرا در آبان ماه تدوین شده است.

گودرزی با اشاره به سیاست دولت مبنی بر تحول در نظام آماری کشور، اظهار کرد: هدف، حرکت از نظام سنتی به سامانه‌ای نوین و ثبتی‌مبناست، این تحول مستلزم ارتقای سواد آماری و آموزش‌های هدفمند است که توسط همکاران استانی پیگیری خواهد شد.

وی در خصوص سکونتگاه‌های غیررسمی که در فارس وضعیت حادتری دارد، گفت: با همکاری وزارت کشور و استان‌ها، تدابیر ویژه‌ای برای پوشش این مناطق اندیشیده شده است؛ همچنین توافق‌های لازم برای حفظ حقوق ساکنان و رعایت وحدت رویه، به استان‌ها ابلاغ خواهد شد.

رئیس مرکز آمار ایران، ماموریت اصلی این مرکز را پشتیبانی از نظام تصمیم‌گیری کشور عنوان کرد و گفت: تلاش داریم آمارهایی به‌روز و متناسب با نیاز استانداران و مدیران تولید کنیم؛ خلأهای گذشته در حال رفع است و به‌زودی آمارهای عقب‌افتاده به‌روزرسانی می‌شوند.

گودرزی با تاکید بر تولید «آمارهای زودرس»، افزود: به جای انتظار برای تکمیل کامل اطلاعات و از دست دادن زمان، از روش‌های استاندارد جهانی برای انتشار سریع‌تر آمار استفاده خواهیم کرد.

وی با ابراز امیدواری نسبت به همکاری ملی در این پروژه، خاطرنشان کرد: ملت ایران در شرایط سخت همواره درخشان ظاهر شده‌اند و در سرشماری پیشین نیز ایران رتبه‌ای بسیار مطلوب به دست آورد که امیدواریم این دوره نیز با همدلی و مشارکت همگانی، گامی بلند در مسیر توسعه آماری کشور برداشته شود.

سرشماری ۱۴۰۵؛ فرصتی برای اصلاح زیرساخت‌های آماری فارس

در ادامه حسینعلی امیری، استاندار فارس با اشاره به پیشینه تاریخی توجه به آمار در ایران اظهار داشت: استفاده از آمار و اطلاعات از گذشته‌های دور و پیش از اسلام در برنامه‌ریزی‌های ایران مورد توجه بوده و امروز با توجه به شتاب تحولات جهانی، اهمیت آن بیش از گذشته افزایش یافته است.

وی با بیان اینکه تحولات امروز جهان بدون اتکا به داده‌ها و اطلاعات دقیق قابل مدیریت نیست، افزود: برنامه‌ریزی در همه حوزه‌ها باید بر مبنای آمارهای دقیق، به‌روز و قابل تحلیل انجام شود و حرکت از روش‌های کهنه به سمت استفاده از سامانه‌های نوین اطلاعاتی، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

استاندار فارس با اشاره به تجربه شخصی خود در سرشماری سال ۱۳۶۵ گفت: در گذشته فرآیندهای آماری با مراجعه میدانی انجام می‌شد و گرچه با وجود دشواری‌ها، اطلاعات ارزشمندی جمع‌آوری می‌شد، اما امروز با توجه به تغییرات سریع جامعه، استفاده از فناوری، سامانه‌های اطلاعاتی و داده‌های مکان‌محور برای افزایش دقت و سرعت، ضروری است.

امیری با تأکید بر اهمیت اطلاعات مکان‌محور در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای اظهار داشت: اقداماتی مانند ثبت املاک و سامانه‌های مبتنی بر داده‌های مکانی، ظرفیت بزرگی برای کاهش خطاهای آماری و تصمیم‌گیری دقیق‌تر ایجاد می‌کند.

وی با بیان اینکه ارزش آمار به تحلیل آن است، افزود: تولید آمار به تنهایی کافی نیست؛ این داده‌ها باید تحلیل شوند و خروجی آن به برنامه، راهکار و هشدارهای مدیریتی تبدیل شود تا بتوان از ظرفیت آن برای حل مسائل استان استفاده کرد.

استاندار فارس از مدیران دستگاه‌های اجرایی استان خواست سامانه‌ها و داده‌های تولید شده در دستگاه‌های خود را در اختیار مرکز آمار و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی قرار دهند و گفت: نباید نگاه جزیره‌ای به داده‌ها وجود داشته باشد؛ این اطلاعات با هزینه عمومی تولید شده و باید در خدمت برنامه‌ریزی کلان کشور و استان قرار گیرد.

امیری با اشاره به برخی چالش‌های مطرح‌ شده در فرآیندهای آماری استان، از جمله نبود یکپارچگی داده‌ها، مغایرت‌های ثبتی و مکانی، پوشش ناکافی سکونت‌گاه‌های غیررسمی و ساخت‌وسازهای غیرمجاز، تأکید کرد: هر یک از این چالش‌ها متولی مشخصی دارد و دستگاه‌های مربوط باید برای رفع این نواقص اقدام کنند.

وی عدم همکاری دستگاه‌ها در ارائه اطلاعات را غیرقابل قبول دانست و گفت: همه دستگاه‌ها مکلف به همکاری با مرکز آمار هستند و باید زمینه دسترسی به اطلاعات مورد نیاز برای برنامه‌ریزی دقیق را فراهم کنند.

وی با اشاره به ضرورت انعطاف‌پذیری نظام‌های آماری افزود: سرعت تغییرات امروز به گونه‌ای است که آمارهای چندساله پاسخگوی نیازهای مدیریتی نیست و باید به سمت تولید داده‌های به‌روز، سالانه و حتی برخط حرکت کرد.

استاندار فارس با تأکید بر جایگاه مرکز آمار ایران به عنوان مرجع رسمی تولید آمار کشور، گفت: اعتبار این مرکز باید حفظ شود و آمارهای رسمی نباید تحت تأثیر نگاه‌های سیاسی یا ملاحظات غیرکارشناسی قرار گیرد.

امیری خطاب به مدیران دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد: دقت در ثبت و ارائه اطلاعات برای اعتبار نظام آماری کشور اهمیت اساسی دارد و آمارهای رسمی باید با بالاترین میزان دقت در اختیار مرکز آمار قرار گیرد.

وی همچنین خواستار طراحی سازوکاری برای راستی‌آزمایی داده‌ها، استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی در شناسایی مغایرت‌ها و بررسی دقیق‌تر شاخص‌های اقتصادی استان شد و گفت: یکی از نیازهای مهم استان، دستیابی دقیق‌تر به شاخص‌هایی مانند تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی است.

استاندار فارس در پایان بر ضرورت اطلاع‌رسانی عمومی درباره اهمیت سرشماری و نقش مشارکت مردم تأکید کرد و گفت: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان با همکاری رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و صداوسیمای فارس باید برای تبیین اهمیت این موضوع و تولید محتوای تخصصی برای گروه‌های مختلف جامعه اقدام کند.

سرشماری دقیق، کلید تخصیص عادلانه اعتبارات در فارس

محسن پاپری‌زارعی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، با اشاره به جایگاه حکمرانی داده در دنیای امروز، سرشماری را یکی از مهم‌ترین منابع داده‌های جمعیتی دانست که هر دهه یک بار مبنای برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت قرار می‌گیرد و آخرین دوره این سرشماری در سال ۱۳۹۵ انجام شده است.

وی با بیان اینکه تا سال ۱۳۹۵ سرشماری به‌صورت حضوری و دستی انجام می‌شد، افزود: بر اساس قانون احکام دائمی دولت، ما مکلف شدیم که سرشماری سال ۱۴۰۵ را با مبنایی متفاوت از مراجعه حضوری و دستی اجرا کنیم که همان روش ثبتی‌مبنا و مکان‌محور است؛ اطلاعات کامل این طرح به‌زودی در اختیار شهروندان استان قرار خواهد گرفت.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان فارس با تشریح جدول زمانی اجرای سرشماری تاکید کرد: از یکم مهرماه ۱۴۰۵، سامانه‌ای برای ثبت‌نام اینترنتی مردم راه‌اندازی می‌شود و شهروندان باید اطلاعات خود را در آن بارگذاری کنند، سپس از یکم آبان‌ماه، سرشماری حضوری برای حدود ۱۰ درصد از جمعیت انجام خواهد شد.

پاپری‌زارعی با تاکید بر اینکه خروجی این سرشماری مبنای اصلی تصمیم‌گیری‌های توسعه‌ای است، گفت: ساده‌ترین مثال، ارزش افزوده‌ای است که در اختیار شهرداری‌ها و دهیاری‌ها قرار می‌گیرد؛ این تخصیص کاملا بر اساس سرانه جمعیتی انجام می‌شود و هرچه آمار جمعیت دقیق‌تر باشد، سهم هر شهر و روستا از اعتبارات زیرساختی عادلانه‌تر خواهد بود.

وی افزود: جمعیت ساکن در هر منطقه، مبانی نیاز به زیرساخت‌های آموزشی، بهداشتی و ورزشی را تعیین می‌کند و بنابراین دقت در آمارگیری، تاثیر مستقیمی بر کیفیت برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات دارد.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان فارس از مردم خواست با مشارکت حداکثری در این سرشماری، زمینه را برای ارائه خدمات مطلوب‌تر به استان فارس فراهم کنند.

پاپری‌زارعی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت حوزه‌بندی استان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۹۸ درصد سطح استان حوزه‌بندی شده و ۵۴ درصد آن مورد تایید مرکز آمار ایران قرار گرفته است و مابقی نقشه‌ها نیز در دست بررسی است.

وی با اشاره به تغییرات سریع در محدوده‌های شهری و روستایی، از جمله ایجاد معابر جدید، تغییر کاربری‌ها و جابجایی جمعیت، بر ضرورت بروزرسانی مستمر نقشه‌ها تاکید کرد و افزود: این تغییرات در مناطق خارج از شهر، به دلیل عدم طی تشریفات قانونی، با سرعت بیشتری رخ می‌دهد و نیازمند پایش مستمر است.

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان فارس با اشاره به شهر صدرا به عنوان مصداقی از اختلاف آمار رسمی و جمعیت واقعی، گفت: جمعیتی که ما در صدرا به آن خدمات می‌دهیم، بر اساس آمار ۹۵ هزار نفر است، در حالی که آخرین برآوردها نشان می‌دهد این جمعیت به حدود ۲۴۰ هزار نفر یا بیشتر رسیده است و این فاصله، ضرورت اجرای دقیق و به‌موقع سرشماری جدید را آشکار می‌کند.