، فرمانده کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح، سردار سیدمحمد باقرزاده، در نامه‌ای رسمی به مریانا اسپولیاریک، رئیس کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، خواستار پیگیری وضعیت سه خلبان ایرانی شد. وی در این نامه اعلام کرد این سه خلبان پس از سرنگونی هواپیماهایشان در عملیات ۱۱ اسفند سال گذشته، زنده توسط نیروهای قطری به اسارت گرفته شده‌اند و طی حدود شش ماه هیچ تماسی با خانواده‌ها یا مقامات ایرانی نداشته‌اند. باقرزاده از صلیب سرخ خواست برای دسترسی به این خلبانان، بررسی وضعیت آنان و کمک به آزادی‌شان اقدام فوری کند. این درخواست نشان‌دهنده جدیت جمهوری اسلامی ایران در پیگیری سرنوشت نیروهای نظامی خود است.

قطر به‌سرعت به این ادعا واکنش نشان داد. سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرد کشورش هیچ خلبان زنده‌ای از ایران در اختیار ندارد و اظهارات مطرح‌شده را گمراه‌کننده خواند. وی افزود تیم‌های جستجو و نجات قطری بقایای یکی از خلبانان را یافته و برای تحویل آن با ایران هماهنگی کرده‌اند. قطر همچنین مدعی شد اقدامات دفاعی خود را در چارچوب حقوق بین‌الملل انجام داده است.

گفتنی است این ماجرا به روزهای نخست جنگ چهل روزه بازمی‌گردد. در ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ دو فروند جنگنده سوخو-۲۴ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از پایگاه شهید دوران شیراز برای انجام مأموریت رزمی به سوی پایگاه نظامی العدید در قطر پرواز کردند. این پایگاه میزبان نیروهای آمریکایی و از مراکز اصلی عملیات دشمن در منطقه بود. هواپیماها مأموریت خود را با موفقیت انجام دادند اما هنگام بازگشت، بر فراز خلیج فارس هدف سامانه‌های پدافندی قرار گرفتند و خلبانان مجبور به اجکت شدند.

چهار خلبان در این مأموریت حضور داشتند. پیکر یکی از آنان، سرتیپ‌دوم خلبان مجید کاظمی، پس از ماه‌ها پیگیری و تأیید هویت از طریق آزمایش‌های تخصصی و دی‌ان‌ای، به ایران بازگردانده شد. مراسم تشییع و تدفین این شهید با حضور فرماندهان عالی‌رتبه نیروی هوایی در شیراز برگزار شد. سه خلبان دیگر با نام‌های جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران به‌روشیان، طبق اطلاعات به‌دست‌آمده توسط کمیته مفقودین، زنده به اسارت نیروهای قطری درآمده‌اند. ایران تأکید دارد این سه نفر طی شش ماه گذشته از هرگونه تماس با خانواده و مقامات ایرانی محروم بوده‌اند.

از منظر حقوق بین‌الملل، نگهداری نظامیان بدون امکان ارتباط با نمایندگان کشور متبوع و خانواده‌ها، مغایر با مقررات کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو و اصول حقوق بشردوستانه است. جمهوری اسلامی ایران معتقد است هر کشوری حق دارد سرنوشت نیروهای نظامی خود را که در جریان درگیری‌ها مفقود یا بازداشت شده‌اند، پیگیری کند. درخواست دسترسی کارشناسان نیروی هوایی برای انجام بررسی میدانی نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد و اقدامی منطقی و مشروع به شمار می‌رود.

این موضوع در شرایطی مطرح می‌شود که روابط ایران و قطر در سال‌های اخیر، به‌ویژه در حوزه‌های میانجی‌گری و رایزنی‌های منطقه‌ای، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. ایران همواره بر حفظ روابط حسنه با همسایگان تأکید داشته و انتظار دارد قطر نیز در این پرونده خاص، با حسن‌نیت و شفافیت برخورد کند. همکاری در این زمینه می‌تواند نه تنها به حل یک پرونده انسانی و نظامی کمک کند، بلکه به تقویت اعتماد متقابل میان دو کشور نیز منجر شود.

مقامات نظامی ایران بارها اعلام کرده‌اند پیگیری سرنوشت نیروهای مسلح، خط قرمز نظام است و هیچ‌گاه از این مسئولیت صرف‌نظر نخواهند کرد. در عین حال، لحن درخواست‌ها نشان می‌دهد تهران ترجیح می‌دهد موضوع از مسیر دیپلماسی و گفت‌وگوی مستقیم پیش برود. این رویکرد با سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر حل اختلافات از طریق مذاکره و همکاری سازنده همخوانی دارد. اصرار بر روشن شدن وضعیت خلبانان، همزمان با حفظ فضای دیپلماتیک، نشان‌دهنده تعادل میان جدیت در دفاع از حقوق نیروها و پرهیز از تنش‌های غیرضروری است.

از سوی دیگر، نقش کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در این پرونده می‌تواند تعیین‌کننده باشد. این نهاد به‌عنوان مرجع بی‌طرف بین‌المللی، می‌تواند با دسترسی به افراد مورد نظر و بررسی وضعیت آنان، به شفاف‌سازی کمک کند. ایران با ارجاع موضوع به این نهاد، نشان داده است مسیر قانونی و بین‌المللی را برای حل پرونده ترجیح می‌دهد.

در مجموع، درخواست ایران از قطر برای فراهم کردن امکان بررسی میدانی و روشن شدن وضعیت سه خلبان جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران به‌روشیان، اقدامی مسئولانه و در راستای دفاع از حقوق نیروهای مسلح کشور است. با توجه به اینکه پیکر شهید مجید کاظمی پیش‌تر به کشور بازگشته، انتظار می‌رود طرف قطری با درک اهمیت این موضوع، زمینه شفاف‌سازی درباره سه خلبان دیگر را نیز فراهم کند. حل این پرونده می‌تواند نمونه‌ای از همکاری سازنده میان دو کشور همسایه در شرایط پیچیده منطقه‌ای باشد و به کاهش ابهامات موجود کمک کند. جمهوری اسلامی ایران تا روشن شدن کامل سرنوشت خلبانان خود، پیگیری این موضوع را ادامه خواهد داد.