، شب یکشنبه دونالد ترامپ در اظهاراتی از داخل هواپیمای ویژه ریاست‌جمهوری مدعی شده پس از درخواست جمهوری اسلامی ایران و کشورهای منطقه، حمله برنامه‌ریزی‌شده را لغو کرده و «پارامترهای توافق» حاصل شده است.

وی ادعا کرد مذاکرات با ایران از بعدازظهر دوشنبه (۱۲ مرداد) آغاز می‌شود و این توافق شامل «بازگشایی فوری، کامل و تمام‌عیار تنگه هرمز» و پایان تهدید هسته‌ای ایران خواهد بود. ترامپ همچنین افزود آمریکا آماده انجام «بزرگ‌ترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» بوده اما به درخواست طرف‌های منطقه‌ای از آن صرف‌نظر کرده است.

 این خبر موجب گمانه زنی های زیادی در فضای رسانه ای ایران شد. از این رو یکی از پرسش های اصلی نشست سخنگویی وزارت خارجه در روز دوشنبه (۱۲ مرداد) پیرامون این ادعا بود. در همین راستا  اسماعیل بقایی ضمن رد صریح این ادعاها تصریح کرد: «برای اینکه ابهام ایجاد نشود باید بگویم که ما الان مذاکراتی با آمریکا نداریم. مذاکرات ما با عمان است؛ تفاهم بر سر مسیری که تردد ایمن کشتیرانی از تنگه هرمز را تأمین کند.» وی افزود: «تلاش ما این است که در اولین فرصت با مشورت و همکاری عمان، مسیری موقت تعیین کنیم تا ایمنی کشتیرانی در این آبراه راهبردی فراهم شود. این مذاکرات کاملاً دوجانبه میان دو دولت ساحلی است و دیگران می‌توانند نقش سازنده یا مخرب داشته باشند، اما اصل موضوع مربوط به ایران و عمان است.»

نکته مهمی که این اطلاع رسانی بقائی را تأیید می کرد، تغییر در قیمت جهانی نفت بود که پس از اظهارات ترامپ پنج درصد کاهش یافت. همچنین روز دوشنبه، روز بازگشایی بازار بورس و سهام اروپا و آمریکا است که فرافکنی های ترامپ روی آن هم اثر مثبت گذاشت. این شیوه در پنج ماه گذشته و تقریباً در هفته هایی که قیمت نفت اوج می گیرد، توسط رئیس جمهوری آمریکا استفاده می شود. هدف ترامپ جلوگیری از افزایش شدید قیمت نفت است که می تواند هزینه سوخت را در غرب افزایش دهد و منجر به بالا رفتن نارضایتی ها شود. به نظر می رسد ترامپ تلاش دارد با این شیوه تا زمان انتخابات میانه دوره ای آمریکا، فضا را به نحوی مدیریت کند تا از شدت کاهش اقبال عمومی به جریان جمهوری خواه بکاهد.

برنامه ایران و عمان برای ایجاد مسیر جدیدی در تنگه هرمز

فارغ از این بعد قضیه، سخنان بقائی، سخنگوی وزارت خارجه در مورد گفتگوها با عمان، برای ما اهمیت به مراتب بیشتری دارد.

وی در این باره عنوان کرد این گفت‌وگوها طی هفت تا هشت روز گذشته با جدیت ادامه داشته و پیشرفت‌هایی حاصل شده است. به گفته سخنگوی وزارت خارجه، تمرکز مذاکرات همچنان بر تنگه هرمز است و موضوعات مرتبط با روابط ایران و آمریکا و اجرای تعهدات واشنگتن در مراحل بعدی و متناسب با شرایط بررسی خواهد شد.

بقایی تأکید کرد تفاهم با عمان شرط لازم برای ساماندهی تردد دریایی است، اما به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز نیست و بسته ماندن این گذرگاه نتیجه پیمان‌شکنی آمریکا و اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران است.

وی یادآور شد وضعیت کنونی تنگه هرمز ناشی از تجاوز غیرقانونی آمریکا و اسرائیل از ۲۸ فوریه به بعد است و نه اختلاف میان دو کشور ساحلی. نکته ای که بقائی بر آن تأکید کرد این بود که: «تنگه هرمز هرگز به وضعیت پیش از جنگ باز نخواهد گشت» و تا زمانی که محاصره دریایی و اقدامات خصمانه آمریکا ادامه داشته باشد، تغییری در وضعیت این آبراه ایجاد نخواهد شد.

بر اساس توضیحات سخنگوی وزارت خارجه، ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز مسئولیت مشترک برای همکاری در زمینه امنیت دریایی دارند. مذاکرات میان دو کشور بلافاصله پس از آتش‌بس 19 فروردین پس از جنگ 39 روزه آغاز شد و چندین دور تبادل‌نظر در سطوح سیاسی و فنی برگزار شده است. اولین سفر خارجی عباس عراقچی پس از جنگ نیز به عمان بود که در آن موضوع تنگه هرمز و ایجاد مسیر امن دریایی مورد بحث قرار گرفت.

مسئله مهم در این میان آن است در گفتگوهای کنونی بین تهران و مسقط، مسیری که قرار است بر آن توافقی صورت بگیرد، نه مسیر شمالی و نه مسیر جنوبی کنونی، بلکه مسیری جدید خواهد بود که حقوق حاکمیتی هر دو طرف را رعایت کند و ایمنی تردد کشتی‌ها را تأمین نماید. این مسیر موقت خواهد بود و هدف اصلی آن ایجاد ترتیبات عملیاتی مشترک میان دو دولت ساحلی برای عبور ایمن کشتیرانی با احترام کامل به اصول حاکمیتی ایران و عمان است.

بنابراین «موقتی بودن» مسیر جایگزین نیز حائز اهمیت است. دراین خصوص بقائی اعلام کرد در جریان این رایزنی ها که بین متخصصان دو طرف در حال انجام است، مسئله دریافت عوارض خدمت دریایی و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز هم مورد توجه ویژه است. با این حال هنوز این رایزنی که در دو سطح سیاسی و کارشناسی دنبال می شود، پایان نیافته و لذا بقائی گفت نمی تواند بیشتر از این جزئیاتی را بیان کند. اما واقعیت آن است که هدف نهایی این گفت‌وگوها، رسیدن به تفاهمی است که ضمن حفظ کنترل و مدیریت ایران بر تنگه هرمز، امکان تردد ایمن و منظم کشتی‌ها را در چارچوب توافق دوجانبه فراهم کند و جلو تحرکات آمریکا در این حوزه آبی را بگیرد.