، آیین گشایش طراحی شهری و بناهای تاریخی امروز (دوشنبه) در عمارت شهرآرا و با حضور مهدی مذهبی مدیرعامل سازمان زیباسازی شهر تهران، مهدی پیرهادی عضو شورای شهر تهران، داود گودرزی معاون خدمات شهری و لطف الله فروزنده معاون امور مناطق شهرداری تهران برگزار شد.

حمیدرضا عسگری، معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران، در حاشیه بازدید از خانه تاریخی صانعی از آغاز فرآیند احیا و مرمت این بنا خبر داد و اظهار کرد: خانه صانعی که مالک اصلی آن مرحوم علی‌محمد صانعی بوده، از جمله بناهای تاریخی ارزشمند شهر تهران به شمار می‌رود. بخش‌هایی از این خانه متعلق به دوره قاجار و بخش دیگری از آن مربوط به دوره پهلوی است که در فاصله سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵ احداث شده است.

وی با اشاره به سوابق این ملک اظهار کرد: در اوایل دهه ۹۰ و در مقطعی که برخی مالکان وقت قصد تخریب بنا را داشتند، به دلیل ارزش تاریخی آن، موضوع در مسیر ثبت و حفاظت میراث فرهنگی قرار گرفت. در نهایت سازمان زیباسازی شهر تهران در سال ۱۳۹۴ این ملک را خریداری و تملک کرد تا از تخریب آن جلوگیری شود.

عسگری افزود: با وجود تملک بنا توسط سازمان زیباسازی، طی سال‌های گذشته اقدام مؤثری برای احیا و مرمت آن صورت نگرفت. از همین رو در معاونت فنی و عمرانی سازمان زیباسازی، با هدف بازگرداندن این مجموعه به چرخه حیات بناهای تاریخی شهر، برنامه مرمت و احیای آن را در دستور کار قرار دادیم.

وی ادامه داد: از سال گذشته مطالعات و برنامه‌ریزی‌های لازم برای آغاز عملیات مرمت با همکاری اداره مرمت و طراحی شهری سازمان انجام شد. البته شرایط و اتفاقات سال گذشته، از جمله برخی محدودیت‌ها و مسائل اجرایی، موجب شد روند آغاز پروژه با تأخیر همراه شود، اما در نهایت تصمیم بر این شد که احیای بنا در اولویت قرار گیرد.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران با بیان اینکه بخش مربوط به دوره پهلوی از سلامت سازه‌ای بیشتری برخوردار است، گفت: به همین دلیل تصمیم گرفتیم ابتدا این بخش را برای بهره‌برداری آماده کنیم تا ضمن حفظ بنا، ظرفیت جدیدی نیز به فضاهای تخصصی شهر تهران افزوده شود.

وی درباره کاربری پیش‌بینی‌شده برای این مجموعه توضیح داد: در گام نخست قرار بود این فضا محلی برای برگزاری کارگاه‌ها، نشست‌ها و برنامه‌های تخصصی در حوزه‌های فنی و عمرانی، مرمت و طراحی شهری باشد، اما در ادامه و پس از هم‌اندیشی با متخصصان و همکاران، تصمیم گرفتیم این مجموعه به عنوان «خانه مرمت، ابنیه تاریخی و طراحی شهری» فعالیت کند.

عسگری تصریح کرد: تهران تاکنون فضایی با چنین مأموریتی نداشته است. این مجموعه قرار است به پاتوقی برای طراحان شهری، مرمت‌گران، پژوهشگران و فعالان حوزه حفاظت از میراث معماری تبدیل شود. در حالی که شهر تهران دارای مجموعه‌هایی نظیر خانه معمار است، اما فضایی تخصصی با محوریت مرمت و طراحی شهری وجود نداشت.

وی با اشاره به جایگاه اداره مرمت و طراحی شهری سازمان زیباسازی گفت: این اداره تنها مجموعه اجرایی تخصصی در حوزه مرمت و طراحی شهری در بدنه مدیریت شهری تهران است و به همین دلیل ظرفیت لازم برای احیا و بهره‌برداری از چنین مجموعه‌ای را در اختیار دارد.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران درباره نام انتخاب‌شده برای این مجموعه نیز اظهار کرد: عنوان «شهرآرا» برای این خانه در نظر گرفته شده است؛ نامی که بیانگر مأموریت اصلی مجموعه در آراستن شهر و پاسداشت بناها و فضاهایی است که بخشی از هویت و خاطره تاریخی تهران را شکل داده‌اند.

وی در تشریح بخش‌های مختلف این مجموعه گفت: بنای اصلی که در پشت محدوده حفاظتی قرار دارد، متعلق به اواخر دوره قاجار است و براساس طرح مرمت، به شکل اصیل خود بازآفرینی خواهد شد. تصاویر و مستندات مربوط به وضعیت تاریخی بنا و طرح مرمت آن نیز برای بازدیدکنندگان به نمایش درآمده است.

عسگری ادامه داد: ساختمان دیگری که در مجموعه قرار دارد، به عنوان محل استقرار اداره مرمت و طراحی شهری مورد استفاده قرار خواهد گرفت. طبقه نخست آن به فعالیت‌های اداری اختصاص یافته و طبقه همکف نیز به نمایشگاه دائمی آثار، طرح‌ها و دستاوردهای این اداره تبدیل خواهد شد. بسیاری از پروژه‌های شاخص طراحی شهری و المان‌های شهری تهران که امروز در سطح شهر دیده می‌شوند، حاصل فعالیت همین مجموعه تخصصی هستند و نمونه‌هایی از آن‌ها در این نمایشگاه ارائه خواهد شد.

وی همچنین به مجموعه‌ای از اشیاء و آثار تاریخی موجود در محوطه اشاره کرد و گفت: بخشی از سرستون‌ها، کاشی‌ها و سنگ‌های تاریخی موجود در حیاط این خانه، متعلق به مجموعه شخصی فرزندان مرحوم صانعی است که علاقه‌مند به گردآوری آثار تاریخی بوده‌اند.

این آثار علاوه بر آنکه در قالب یک نمایشگاه دائمی در معرض دید قرار گرفته‌اند، به عنوان نمونه‌های آموزشی و عملی در اختیار گروه‌های مرمتی قرار خواهند گرفت تا فرآیند آموزش و اجرای عملیات مرمت بر روی آن‌ها انجام شود.

عسگری تأکید کرد: هدف ما از احیای خانه صانعی صرفاً مرمت یک بنای تاریخی نیست، بلکه ایجاد یک مرکز تخصصی برای آموزش، پژوهش، تبادل تجربه و توسعه دانش مرمت و طراحی شهری در پایتخت است؛ مرکزی که بتواند به حفظ هویت تاریخی تهران و ارتقای کیفیت مداخلات شهری در آینده کمک کند.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران در ادامه با اشاره به کارکردهای آموزشی و پژوهشی مجموعه «شهرآرا» گفت: یکی از بخش‌های مهم این مجموعه، فضای اختصاص‌یافته به برگزاری کارگاه‌های تخصصی است که در آن اساتید، دانشجویان و فعالان حوزه مرمت و طراحی شهری به صورت عملی روی آثار و عناصر تاریخی فعالیت خواهند کرد. این فضا علاوه بر نقش آموزشی، بستری برای انتقال تجربه و ارتقای دانش تخصصی در حوزه مرمت شهری خواهد بود.

وی با اشاره به بخش دیگری از مجموعه افزود: در محوطه پیرامون حوض تاریخی عمارت، نمایشگاهی از محصولات، دستاوردها و طرح‌های نوآورانه معاونت فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران جانمایی شده است. رویکرد ما در این حوزه طراحی و تولید محصولاتی است که پس از ارزیابی و تکمیل، قابلیت حضور و بهره‌برداری در سطح شهر را داشته باشند.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران ادامه داد: تمامی محصولاتی که در این بخش به نمایش درآمده‌اند، برای نخستین‌بار طراحی و ساخته شده‌اند و می‌توانند در آینده به بخشی از مبلمان و تجهیزات شهری تهران تبدیل شوند.

وی با اشاره به یکی از نمونه‌های شاخص این نمایشگاه گفت: پایه چراغ هوشمند یکی از جدیدترین محصولات طراحی‌شده در این مجموعه است که پنج قابلیت مختلف را به صورت همزمان در اختیار شهر قرار می‌دهد. این محصول با استفاده از سلول‌های خورشیدی و انرژی پاک فعالیت می‌کند، مجهز به دوربین‌های نظارتی است، روشنایی مسیر پیاده‌راه و سواره‌راه را تأمین می‌کند و همچنین از نمایشگر دیجیتال برای ارائه پیام‌ها و محتوای تبلیغاتی بهره می‌برد.

عسگری تصریح کرد: هدف ما این است که محصولات ابتدا در قالب نمونه‌های آزمایشی در این مجموعه معرفی شوند و پس از ارزیابی‌های لازم، در سطح شهر مورد استفاده قرار گیرند.

وی درباره دیگر محصولات ارائه‌شده در نمایشگاه گفت: نیمکت هوشمند از دیگر دستاوردهای معاونت فنی و عمرانی است که علاوه بر تأمین انرژی از طریق پنل‌های خورشیدی، امکاناتی نظیر اینترنت بی‌سیم، روشنایی محیطی و درگاه‌های شارژ USB را در اختیار شهروندان قرار می‌دهد.

عسگری افزود: در بخش دیگری از نمایشگاه، نمونه‌هایی از نیمکت‌های مدولار و تعاملی به نمایش درآمده است. این محصولات با تلفیق نورپردازی و طراحی شهری، بر پایه الگوها و نقوش ایرانی طراحی شده‌اند و هدف از تولید آن‌ها ایجاد فضاهای گفت‌وگومحور در شهر است. برخلاف بسیاری از نیمکت‌های متداول که صرفاً در یک جهت قرار می‌گیرند، این مبلمان شهری به گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان تعامل و ارتباط بیشتر میان شهروندان را فراهم کنند.

وی همچنین به نمایشگرهای دیجیتال تبلیغاتی مستقر در محوطه اشاره کرد و گفت: این تجهیزات نیز به عنوان بخشی از ظرفیت‌های جدید سازمان زیباسازی معرفی شده‌اند و در صورت تأیید نهایی، می‌توانند در آینده در شبکه تبلیغات شهری مورد استفاده قرار گیرند.

معاون فنی و عمرانی سازمان زیباسازی شهر تهران در پایان خاطرنشان کرد: بخش دیگری از محوطه به فضای برگزاری نشست‌ها، کارگاه‌ها و رویدادهای تخصصی اختصاص یافته است تا مجموعه «شهرآرا» علاوه بر ایفای نقش به عنوان خانه مرمت و طراحی شهری، به مرکزی فعال برای آموزش، تبادل تجربه و ارائه ایده‌های نو در حوزه مدیریت و طراحی شهری تبدیل شود.

شاهرخ فرجامی، مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران نیز در جمع‌ اصحاب رسانه درباره روند تملک و احیای خانه تاریخی صانعی اظهار کرد: این ملک پس از آنکه در فهرست بناهای دارای ارزش تاریخی قرار گرفت و تحت نظارت میراث فرهنگی درآمد، در اوایل دهه ۱۳۹۰ مورد توجه سازمان زیباسازی شهر تهران قرار گرفت. از همان زمان مذاکرات برای خرید و تملک آن آغاز شد و در نهایت این فرایند در سال ۱۳۹۴ به نتیجه رسید و ملک به طور رسمی توسط سازمان زیباسازی شهر تهران خریداری شد.

وی افزود: تا پیش از تملک توسط سازمان، بنا سال‌ها رها شده بود و حتی در مقطعی در معرض تخریب قرار داشت. ساختمان شمالی مجموعه نیز آسیب‌های جدی دیده بود و بخش قابل توجهی از آن تخریب شده بود. تصاویر موجود از سال‌های ابتدایی تملک، وضعیت نامناسب و میزان خسارت واردشده به بنا را به خوبی نشان می‌دهد.

فرجامی ادامه داد: این مجموعه در مقطعی نیز به عنوان دفتر حفظ منافع مصر مورد استفاده قرار می‌گرفت و به صورت استیجاری در اختیار آن مجموعه قرار داشت، اما پس از پایان آن دوره و انتقال مالکیت به سازمان زیباسازی، بنا عملاً بدون استفاده باقی مانده بود.

مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران درباره برنامه زمان‌بندی مرمت این خانه تاریخی گفت: روال معمول در سازمان زیباسازی به این صورت است که ابتدا مطالعات و طرح مرمت تهیه می‌شود، عملیات اجرایی انجام می‌گیرد و پس از اتمام مرمت، بنا به مرحله بهره‌برداری می‌رسد. اما در مورد خانه صانعی، با تصمیم و رویکرد جدید مدیران ارشد سازمان، مقرر شد فرآیند احیا و بهره‌برداری از مجموعه همزمان با عملیات مرمت آغاز شود.

وی افزود: هدف از این رویکرد آن است که این فضا از همان ابتدای کار به محلی پویا و فعال برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه مرمت تبدیل شود. بر همین اساس پیش‌بینی شده است که حتی در زمان اجرای عملیات مرمت نیز امکان بازدید آموزشی از روند کار فراهم باشد تا دانشجویان و متخصصان بتوانند از نزدیک با فرآیندهای اجرایی مرمت آشنا شوند.

فرجامی تصریح کرد: برای حفظ ایمنی، محدوده عملیات اجرایی از طریق نرده‌گذاری تفکیک شده است، اما بازدیدکنندگان می‌توانند از پشت این محدوده‌ها روند مرمت را مشاهده کنند. این موضوع در واقع نوعی آموزش کارگاهی زنده خواهد بود که کمتر در پروژه‌های مرمتی کشور تجربه شده است.

وی با اشاره به چشم‌انداز بهره‌برداری از این مجموعه گفت: سیاست مدیریت شهری آن است که این فضا در آینده به صورت مستمر در اختیار دانشجویان، متخصصان، پژوهشگران و فعالان حوزه معماری، مرمت و طراحی شهری قرار داشته باشد و به مرکزی برای تبادل دانش و تجربه در این حوزه‌ها تبدیل شود.

فرجامی درباره مدت زمان اجرای عملیات مرمت نیز اظهار کرد: به طور معمول مرمت بناهای تاریخی با این ابعاد بین چهار تا شش ماه زمان نیاز دارد، هرچند این موضوع به میزان آسیب‌دیدگی و جزئیات تزئینی بنا بستگی دارد. مرمت، کاری کاملاً تخصصی و حساس است و باید با دقت و حوصله فراوان انجام شود.

مدیر اداره طراحی شهری و مرمت ابنیه تاریخی سازمان زیباسازی شهر تهران در پایان با اشاره به وضعیت فعلی بنا گفت: ساختمان تاریخی متعلق به اواخر دوره قاجار که در بخش اصلی مجموعه قرار دارد، بیش از ۷۰ درصد تخریب شده و نیازمند مرمت اساسی است. در مقابل، ساختمان دیگر مجموعه که مربوط به سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵ و دوره پهلوی است، از وضعیت مناسب‌تری برخوردار بوده و امکان بهره‌برداری از آن در کوتاه‌مدت فراهم شده است.