، در سه ماه گذشته و با شروع جنگ علیه ایران، لبنان تبدیل به یکی از مهمترین عرصه های سیاسی و نظامی منطقه شد. دلیل این موضوع ورود حزب الله به جنگ در راستای حمایت از جمهوری اسلامی ایران و سپس به چالش کشیدن ارتش اسرائیل با پهپادهای انفجاری جدیدش بود. در این دوران هر زمان بحث از آتش بس و خاتمه رسمی جنگ مطرح شد، تهران تأکید کرد باید به شمول لبنان باشد. از این رو لبنان به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های مرتبط با گفت‌وگوهای جاری میان ایران و آمریکا تبدیل شد.

در همین راستا نتانیاهو از برنامه جدیدی برای سیطره بر لبنان خبر داد. نیروهای اسرائیلی از رودخانه لیتانی عبور کردند و دامنه عملیات زمینی را به مناطقی فراتر از محدوده‌های پیشین گسترش دادند. این اقدام به نظر می­ رسد در جهت جلوگیری از فشار آمریکا برای پذیرش آتش بسی است که قرار است در چارچوب توافق با ایران گنجانده شود.

همزمان حملات هوایی اسرائیل نیز شدت گرفته است. تنها در روزها یاخیر ده‌ها حمله هوایی به جنوب لبنان، دره بقاع و حتی مناطقی در نزدیکی بیروت انجام شد. منابع لبنانی از کشته و زخمی شدن ده‌ها نفر خبر داده‌اند و گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی مناطق جنوبی لبنان بار دیگر با موج جدیدی از آوارگی ساکنان مواجه شده‌اند.

اسرائیل دلیل این حملات را ادامه فعالیت‌های نظامی حزب‌الله عنوان می‌کند. مقام‌های اسرائیلی مدعی هستند که حزب‌الله پس از آتش‌بس نیز به شلیک راکت، پهپاد و حملات مرزی ادامه داده است و تل‌آویو حق خود برای پاسخ نظامی را محفوظ می‌داند. در مقابل، حزب‌الله و جریان‌های نزدیک به آن، اسرائیل را به نقض مکرر آتش‌بس متهم می‌کنند و تأکید دارند حضور نظامی اسرائیل در خاک لبنان عامل اصلی ادامه درگیری‌ها است.

واقعیت این است که آتش‌بسی که در ماه آوریل همزمان با توقف جنگ در ایران، میان لبنان و اسرائیل برقرار شد، هرگز یک ساختار پایداری نداشت. اگرچه توافق آتش‌بس قرار بود زمینه را برای مذاکرات سیاسی فراهم کند، اما حزب‌الله به عنوان مهم‌ترین بازیگر نظامی این بحران، طرف رسمی توافق نبود. همین مسئله موجب شد از همان روزهای نخست، دو طرف یکدیگر را به نقض توافق متهم کنند و درگیری‌ها با شدت کمتر اما به صورت مستمر ادامه یابد.

اما آنچه تحولات اخیر را از دوره‌های گذشته متمایز می‌کند، پیوند خوردن پرونده لبنان با مذاکرات گسترده‌تر منطقه‌ای است. اضافه شدن متغیر لبنان به گفتگوهای تهران و واشنگتن، اتفاق جدیدی در عرصه خاورمیانه محسوب می شود.  از این منظر، لبنان دیگر تنها یک میدان جنگ میان حزب‌الله و اسرائیل نیست؛ بلکه به بخشی از معادله بزرگ‌تر امنیت منطقه تبدیل شده است. بسیاری از ناظران معتقدند اگر توافق موقت میان تهران و واشنگتن به نتیجه برسد، احتمالاً یکی از نخستین آثار آن در جبهه لبنان مشاهده خواهد شد. به همین دلیل تشدید عملیات نظامی اسرائیل در روزهای اخیر از سوی برخی تحلیلگران تلاشی برای تغییر موازنه میدانی پیش از هرگونه توافق سیاسی احتمالی ارزیابی می‌شود.

در سطح داخلی لبنان نیز شرایط پیچیده‌تر از گذشته شده است. دولت لبنان در تلاش است ضمن حفظ حاکمیت ملی، از کشیده شدن کشور به یک جنگ فراگیر جلوگیری کند. در همین چارچوب، در هفته های اخیر گفت‌وگوهای امنیتی میان مقام‌های نظامی لبنان و اسرائیل با میانجیگری آمریکا در واشنگتن برگزار شده است. اهمیت این مذاکرات از آن جهت است که برای نخستین بار در دهه‌های اخیر، مقام‌های نظامی دو طرف در قالب یک سازوکار رسمی درباره مسائل امنیتی گفت‌وگو می‌کنند. با این حال علیرغم خواست ترامپ، این گفتگوها هرگز به سطح بالاترین مقامات لبنان و اسرائیل نرسید.

با این حال، چالش اصلی اسرائیل در مسئله لبنان، همچنان جایگاه حزب‌الله است. اسرائیل آشکارا اعلام کرده هدف نهایی عملیات جاری، تضعیف یا نابودی توان نظامی حزب‌الله است. نتانیاهو در روزهای گذشته بار دیگر بر لزوم «درهم شکستن» این گروه تأکید کرده است. در مقابل، حزب‌الله نیز نشان داده همچنان توان انجام حملات موشکی و پهپادی علیه اهداف اسرائیلی را حفظ کرده است.

بنابراین اگر مذاکرات منطقه‌ای به نتیجه برسد و ترامپ برای حفظ این توافق، فشار مستقیمی به نتانیاهو وارد کند، احتمال تثبیت آتش‌بس و کاهش تنش در جنوب لبنان افزایش خواهد یافت. اما اگر گفت‌وگوها شکست بخورد یا طرف‌های درگیر تصمیم بگیرند از ابزار نظامی برای کسب امتیاز بیشتر استفاده کنند، لبنان ممکن است بار دیگر به کانون اصلی بحران خاورمیانه تبدیل شود. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند سرنوشت حزب‌الله، امنیت مرزهای شمالی اسرائیل و حتی بخشی از آینده روابط ایران و آمریکا، امروز بیش از هر زمان دیگری در صحنه لبنان به یکدیگر گره خورده‌اند.

مسئله مهم آنکه نظرسنجی های داخل اسرائیل نیز نشان می دهد اسرائیلی ها از مدیریت جبهه شمالی راضی نیستند. آنها از اینکه نتانیاهو تبدیل به بله قربان گوی ترامپ تبدیل شده ناراضی هستند. از سویی نتانیاهو تمایلی به ورود به چالشی با آمریکا ندارد. اما تلاش کرده پیش از رسیدن آمریکا با ایران به توافق، عرصه لبنان را تصاحب کند تا جایی که عقب نشینی از آن طولانی شود. ایجاد خط زرد و منطقه حائل بخشی از این راهبرد بود که در دو ماه گذشته اجرایی شد. طبق این نقشه، مناطقی از لبنان تحت تصرف اسرائیل درآمد. اکنون هم اخباری از احداث پنج پل و گذرگاه بر روی رودخانه لیتانی منتشر شده که نشان می دهد قرار است نیروها و تجهیزات نظامی بیشتری به شمال این رود منتقل شود. بنابراین هرچه زمان رسیدن به توافق ایران و آمریکا طولانی تر شود، عرصه لبنان گرم تر خواهد شد و این به ضرر لبنانی هاست که همواره در معرض آوارگی و کشتار هستند.