، دکتر محمود رضا امینی کارشناس ارشد راهبردی وحکمرانی اسلامی در یادداشتی نوشت:

صنعت پتروشیمی یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد ایران به شمار می‌رود و سهم قابل‌توجهی در صادرات غیرنفتی، خلق ارزش افزوده و ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم دارد. با وجود پیشرفت‌های قابل قبول طی چند دهه گذشته، ساختار این صنعت هنوز با چالش‌هایی نظیر خام‌فروشی محصولات پایه، تکمیل‌نبودن زنجیره ارزش، پراکندگی سرمایه‌گذاری‌ها و عدم یکپارچگی در برنامه‌ریزی توسعه مواجه است. در چنین شرایطی «تمرکز بر زنجیره ارزش» نه‌تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت راهبردی برای افزایش رقابت‌پذیری و تاب‌آوری این صنعت محسوب می‌شود.

نخستین دلیل اهمیت تمرکز در زنجیره ارزش پتروشیمی، جلوگیری از اتلاف منابع و افزایش بهره‌وری سرمایه است. در سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌ها به سمت واحدهای الفینی و متانولی هدایت شد، درحالی‌که ظرفیت مصرف داخلی این محصولات محدود و بازار جهانی آنها پرنوسان و رقابتی است. نتیجه این روند، انباشت ظرفیت در حلقه‌های ابتدایی و کمبود جدی در حلقه‌های میان‌دستی و پایین‌دستی بوده است. تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش امکان می‌دهد که همان خوراک اولیه با تبدیل به محصولات با ارزش افزوده چندبرابری، سود اقتصادی بسیار بالاتری ایجاد کند.

عامل دوم، توسعه صنایع پایین‌دستی و تقویت تولید داخل است. کشور ظرفیت بالایی برای ایجاد واحدهای تولیدی کوچک و متوسط در حوزه پلاستیک، رزین‌ها، مواد شیمیایی خاص و محصولات نهایی دارد. اما این صنایع برای رشد پایدار نیازمند زنجیره‌ای منسجم، عرضه خوراک قابل اتکا و سیاست‌های توسعه‌ای مشخص هستند. تمرکز بر زنجیره ارزش به معنای ایجاد پیوند مؤثر میان واحدهای بزرگ بالادستی و صدها بنگاه پایین‌دستی است، موضوعی که می‌تواند اشتغال‌زایی گسترده و توسعه منطقه‌ای متوازن را در پی داشته باشد.

سومین ضرورت، افزایش توان رقابتی ایران در بازارهای جهانی است. بازار محصولات پایه پتروشیمی به شدت رقابتی شده و کشورهای منطقه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و سیاست‌های تجاری فعال، سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص داده‌اند. در چنین فضایی، رقابت‌پذیری تنها با حرکت به سمت محصولات تخصصی‌تر، دارای ارزش افزوده بالا و کمتر وابسته به قیمت‌های جهانی امکان‌پذیر است. تمرکز بر زنجیره ارزش همچنین سبب بهبود کیفیت، استانداردسازی محصولات، ایجاد برند و افزایش قدرت چانه‌زنی در بازارهای بین‌المللی می‌شود.

در نهایت، نگاه زنجیره‌محور به توسعه پتروشیمی به دولت و سیاست‌گذار کمک می‌کند تا تصویر جامع‌تری از نیازهای صنعت داشته باشد. با این رویکرد می‌توان سیاست‌های حمایتی را هدفمند کرد، زیرساخت‌های مشترک را بهینه ساخت، مشوق‌های سرمایه‌گذاری را به حلقه‌های کم‌توسعه هدایت کرد و از موازی‌کاری در طرح‌ها جلوگیری نمود. همین هماهنگی و انسجام، مهم‌ترین پیش‌نیاز افزایش بهره‌وری و بازده اقتصادی صنعت پتروشیمی است.

به‌طور خلاصه، تمرکز بر زنجیره ارزش پتروشیمی نه‌تنها گامی ضروری برای کاهش خام‌فروشی و افزایش بهره‌وری است، بلکه راهی برای تقویت تولید داخلی، ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمدهای ارزی و ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی به شمار می‌رود. این رویکرد می‌تواند صنعت پتروشیمی را از یک تولیدکننده محصولات پایه به یک بازیگر قدرتمند در حوزه محصولات پیشرفته و با ارزش افزوده بالا تبدیل کند.