، کمیته ملی موزه‌ها (ایکوم ایران) در بیانیه‌ای نسبت به پیامدهای آتش‌سوزی بازار تاریخی رشت و تصمیم‌هایی که پس از این حادثه در حال شکل‌گیری است، ابراز نگرانی کرد و هشدار داد که بزرگ‌ترین تهدید پیش‌روی این بازار، نوسازی شتاب‌زده و فاقد پشتوانه علمی است.

در این بیانیه آمده است: بازار تاریخی رشت نه صرفاً مجموعه‌ای از بناها، بلکه نظامی زنده و چندلایه از فضا، فعالیت اقتصادی، خاطره جمعی و مناسبات فرهنگی است که در طول تاریخ، با منطق مشخصی در دانه‌بندی، ارتفاع، سلسله‌مراتب فضایی و تفکیک عملکردها شکل گرفته و نقشی محوری در هویت شهری رشت ایفا کرده است.

ایکوم ایران با اشاره به آتش‌سوزی ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ که به آسیب جدی بخش‌هایی از بازار و سه کاروانسرای ثبت‌شده در فهرست آثار ملی انجامید، تأکید کرد: این حادثه نباید صرفاً یک رویداد ناگهانی تلقی شود، بلکه نتیجه انباشت سال‌ها بی‌توجهی، ضعف سیاست‌گذاری، فقدان مدیریت بحران و نادیده‌گرفتن اصول بدیهی حفاظت از میراث زنده شهری است؛ وضعیتی که در ادبیات تخصصی با عنوان «آسیب‌پذیری انباشته» شناخته می‌شود.

در ادامه بیانیه تصریح شده است: بازارهای تاریخی به دلیل تراکم فعالیت، محدودیت‌های فضایی، مصالح سنتی و حضور دائمی بهره‌برداران، نیازمند سیستم‌های اختصاصی اعلام و اطفای حریق و برنامه‌های مدون مدیریت بحران هستند، اما در بازار تاریخی رشت چنین سازوکارهایی به‌صورت یکپارچه و متناسب پیش‌بینی نشده بود.

ایکوم همچنین اعلام کرد بخش قابل توجهی از بازار و کاروانسراهای تاریخی فاقد پوشش‌های بیمه‌ای متناسب با ارزش فرهنگی و اقتصادی بوده‌اند؛ موضوعی که برخلاف توصیه‌های صریح یونسکو در حفاظت از میراث زنده شهری است.

بر اساس مشاهدات میدانی پس از حریق، تخریب‌ها عمدتاً در ساخت‌وسازهای غیررسمی، غیرفنی و فاقد نظارت تخصصی رخ داده است؛ مداخلاتی که طی سال‌های گذشته با افزایش ارتفاع، تغییر دانه‌بندی و الحاقات نامتجانس، هم ایمنی بازار و هم اصالت تاریخی آن را تضعیف کرده بودند.

در بخش دیگری از بیانیه آمده است: اختلال در منطق سنتی استقرار فعالیت‌ها، به‌ویژه گسترش فعالیت‌های عمده‌فروشی در فضاهای نامناسب و فاقد ایمنی، سطح خطرپذیری بازار را به‌طور چشمگیری افزایش داده و در جریان حریق اخیر به‌وضوح نمایان شده است.

ایکوم ایران با یادآوری قوانین و مقررات ملی مربوط به حفاظت از آثار ثبت‌شده، تأکید کرد هرگونه مداخله، ساخت‌وساز یا تغییر کاربری در بازار تاریخی رشت، حتی در شرایط پس از بحران، منوط به رعایت کامل ضوابط قانونی و نظارت مراجع ذی‌صلاح است.

در پایان، امضاکنندگان بیانیه ضمن هشدار نسبت به تکرار تجربه‌های ناموفق بین‌المللی، اعلام کردند: اگرچه آتش‌سوزی بازار رشت خسارت‌های سنگینی به همراه داشته، اما فرصتی کم‌سابقه برای آشکار شدن ساختارهای اصیل تاریخی و احیای خردمندانه بازار بر پایه شواهد، دانش تخصصی و معیارهای بین‌المللی فراهم کرده است؛ احیایی که هم معیشت امروز را پاس بدارد و هم امانت‌دار تاریخ فردا باشد.