،۲۱مرداد در ایران به‌عنوان «روز دریای خزر» شناخته می‌شود؛ روزی که یادآور لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون تهران در ۱۲ آگوست ۲۰۰۶ است. اما این مناسبت، فراتر از یک نام‌گذاری تقویمی، فرصتی برای توجه دوباره به بزرگ‌ترین پهنه آبی بسته جهان و بحران‌هایی است که امروز سواحل شمالی ایران، به‌ویژه مازندران، با آن روبه‌رو هستند؛ از کاهش تراز آب و تهدید بنادر گرفته تا آلودگی‌های دریایی و آسیب به تالاب‌ها و زیست‌بوم‌های ساحلی.

دریای خزر سال‌هاست با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان مواجه است. مهم‌ترین آن‌ها، کاهش تراز آب است؛ پدیده‌ای که به‌گفته مسئولان محیط‌زیست، در سال‌های اخیر شدت گرفته و در برخی گزارش‌ها از افت حدود ۲۰ سانتیمتر در سال سخن گفته شده است. این عقب‌نشینی آرام اما پیوسته، فقط یک تغییر طبیعی در خط ساحلی نیست؛ بلکه مستقیماً بر بنادر، لایروبی مسیرهای کشتیرانی، پهلوگیری کشتی‌ها، تجارت دریایی و اقتصاد ساحلی اثر می‌گذارد.

در مازندران، این اثرات بیش از هر جای دیگر دیده می‌شود. کاهش عمق آب و پسروی ساحل، فعالیت بندری را دشوارتر کرده و هزینه‌های نگهداری و لایروبی را بالا برده است. در کنار آن، کاهش صید، آسیب به گردشگری ساحلی و تهدید زیرساخت‌های بندری نیز به نگرانی‌های جدی بدل شده‌اند. در واقع، آنچه در ظاهر «عقب‌نشینی آب» به نظر می‌رسد، در عمل به معنای عقب‌نشینی فرصت‌های اقتصادی و زیست‌محیطی است.

از سوی دیگر، آلودگی‌های دریایی نیز فشار مضاعفی بر خزر وارد کرده است. ورود فاضلاب‌های تصفیه‌نشده، آلاینده‌های شهری و صنعتی، و پساب‌هایی که هنوز به‌طور کامل مدیریت نمی‌شوند، کیفیت آب و حیات اکوسیستم‌های ساحلی را تهدید می‌کند. کارشناسان هشدار داده‌اند که این روند، به‌ویژه برای  تالاب انزلی و سایر تالاب‌های ساحلی، خطر خشکیدگی و افت کیفی را افزایش داده است.

اهمیت روز دریای خزر فقط در یادآوری یک مناسبت منطقه‌ای خلاصه نمی‌شود؛ این روز باید بهانه‌ای برای همکاری عملی کشورهای حاشیه خزرباشد. چون بحران این دریا، مرز سیاسی نمی‌شناسد. کاهش آب، افزایش تبخیر، تغییرات اقلیمی، کاهش آورد رودخانه‌ها و آلودگی، مسئله‌ای مشترک است و بدون هماهنگی منطقه‌ای، حل نخواهد شد.

برای مازندران، دریای خزر فقط یک پهنه آبی نیست؛ هویت، معیشت، امنیت غذایی و آینده توسعه استان به آن گره خورده است. از همین‌رو، ۲۱ مرداد می‌تواند نه فقط روز گرامیداشت خزر، بلکه روز هشدار، مسئولیت و اقدام باشد؛ روزی برای یادآوری اینکه حفظ این دریا، حفظ آینده سواحل شمال کشور است.