، در حالی که بنا به توافق روز یکشنبه هفته قبل، قرار بود روز جمعه (۲۹ خرداد) مذاکرات ایران و آمریکا به میزبانی سوئیس برگزار شود، اما این موضوع بنا به تحولاتی که در جنوب لبنان در جریان بود دو روز به تعویق افتاد و در نهایت روز یکشنبه هتل بورگن اشتوک در کنار دریاچه لوسرن سوئیس میزبان چهار هیئت عالی رتبه برای مذاکرات شد.

این نشست که در ادامه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و پس از برقراری آتش‌بس میان دو کشور برگزار شد، با میانجیگری مشترک قطر و پاکستان شکل گرفت. اهمیت این دور از گفتگوها در آن است که پس از ۳۹ روز جنگ، اجرای دو ماهه آتش بس و توافق بر سر یک ددلاین شصت روزه برای رسیدن به نتیجه در موضوعات بسیار چالشی شروع شد.

در ساعات ابتدایی روز نخست، پیش از آغاز هرگونه گفت‌وگوی میان ایران و آمریکا، رایزنی‌های جداگانه‌ای میان هیئت‌های حاضر انجام شد. هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی چند ساعت با مقام‌های قطری و پاکستانی دیدار کردند. در این جلسات، موضوعاتی همچون نحوه اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، سازوکار ادامه مذاکرات و شیوه تشکیل کمیته‌های فنی مورد بررسی قرار گرفت.

به طور همزمان، هیئت آمریکایی به ریاست معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی.دی. ونس، نشست‌های مستقلی با شهباز شریف، نخست‌وزیر و ژنرال عاصم منیر ، فرمانده ارتش پاکستان و مقام‌های ارشد قطری برگزار کرد. آکسیوس این مرحله را «هماهنگی‌های پیش از ورود به مذاکرات مستقیم» توصیف کرد.

پس از پایان رایزنی‌های صبحگاهی، گفت‌وگوهای اصلی میان ایران و آمریکا آغاز شد. نخستین جلسه حدود هشتاد دقیقه به طول انجامید. به نوشته تایمز لندن، این جلسه بیشتر بر تثبیت آتش‌بس، سازوکار ادامه گفت‌وگوها و تعیین دستور کار مذاکرات متمرکز بود.

در ادامه روز، نشست‌های دیگری با حضور میانجی‌های قطری و پاکستانی برگزار شد و کارشناسان دو طرف نیز رایزنی‌هایی را شروع کردند. اگرچه جدول زمانی رسمی منتشر نشد، اما گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهد که مجموعه نشست‌ها و رایزنی‌های روز نخست از صبح تا عصر ادامه داشت و در مجموع حدود هفت تا نه ساعت به طول انجامید.

هیئت آمریکایی علاوه بر جی.دی. ونس، شامل استیو ویتکاف و جرد کوشنر بود. در طرف ایرانی، علاوه بر محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی، رئیس بانک مرکزی و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران نیز حضور داشتند که نشان‌دهنده اهمیت مباحث اقتصادی، نفتی و رفع تحریم‌ها برای تهران بود.

محورهای اصلی مطرح شده در نخستین روز مذاکرات شامل تثبیت آتش‌بس، بازگشت بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای ایران، بررسی رفع تدریجی تحریم‌های نفتی و مالی، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، تشکیل کمیته‌های تخصصی برای تدوین توافق نهایی و همچنین بررسی برخی مسائل امنیتی و منطقه‌ای بود.

تأثیر تحولات لبنان بر روز نخست نشست

تحولات لبنان و رویارویی اسرائیل با حزب‌الله یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر فضای مذاکرات به شمار می‌رفت. برخلاف تصور اولیه که پرونده هسته‌ای را مهم‌ترین موضوع گفت‌وگوها معرفی می‌کرد، چندین رسانه غربی گزارش دادند بحران لبنان و ادامه حملات اسرائیل به جنوب این کشور به یکی از محورهای اصلی مورد بحث تبدیل شده بود. در همین رابطه علیرغم ادعای ونس در روز یکشنبه که گفته بود مسائل لجستیکی عامل تعویق مذاکرات شده است، ارزیابی ها بر این است که تبادل آتش بین حزب الله و اسرائیل عامل این موضوع شده بود. بنابراین به نظر می رسد با فشار ترامپ، اسرائیل در نهایت روز یکشنبه پذیرفت آتش بس را اجرا کند.

در همین راستا تحلیل ها بر این مسئله استوار است که تفاهم میان ایران و آمریکا تنها در صورتی دوام خواهد داشت که عملیات اسرائیل علیه لبنان و مواضع حزب‌الله کنترل شود. در واقع موضوع لبنان به اندازه مسائلی مانند تحریم ها و هسته ای روی آینده مذاکرات و توافق اثرگذار است.

از این رو برخی منابع نزدیک به مذاکرات نیز اعلام کردند پیش از ورود به مباحث هسته‌ای، بخش مهمی از رایزنی‌های روز نخست به بررسی بحران لبنان اختصاص یافته بود.

حواشی روز نخست

از دیگر نکات این نشست، نقش مؤثر قطر و پاکستان در گفتگوهای فنی بود. همچنین بنا به گزارش های منتشر شده برگزاری این نشست با تدابیر امنیتی شدیدی همراه بود که در روزهای آینده نیز این روال ادامه خواهد داشت. از این رو دولت سوئیس منطقه پرواز ممنوع بر فراز بورگن‌اشتوک ایجاد کرد که حتی موجب اختلال و تأخیر در برخی پروازهای فرودگاه زوریخ شد. با این حال، مقام‌های سوئیسی اعلام کردند که امنیت اجلاس به طور کامل تأمین شده است.

فضای سیاسی مذاکرات همچنان با احتیاط و بی‌اعتمادی همراه بود. در تصاویر و فیلم های منتشر شده دیده می شود که هیئت ایرانی از شرکت در عکس یادگاری مشترک با هیئت آمریکایی خودداری کرد و برنامه تصویربرداری مشترک لغو شد. با وجود این، دو طرف در جلسات مشترک حضور یافتند و گفت‌وگوها در فضایی که منابع غربی آن را «جدی و سازنده» توصیف کردند، ادامه یافت.

بیانیه پایانی

اولین جلسه مذاکرات سطح بالا در چارچوب یادداشت تفاهم بین ایالات متحده و ایران، به پایان رسید. در این راستا قطر و پاکستان بیانیه مشترکی صادر کردند که در آن آمده است: «اجلاس دریاچه لوسرن در فضایی مثبت و سازنده برگزار شد. پیشرفت دلگرم کننده ای حاصل شد، از جمله ایجاد مکانیسمی برای ادامه مذاکرات فنی.

بر اساس یادداشت تفاهم، طرفین توافق کردند یک کمیته ارشد برای نظارت سیاسی بر روند میانجیگری ایجاد کنند. روسای تیم‌های مذاکره‌کننده به طور منظم به کمیته ارشد گزارش خواهند داد و گروه‌های کاری در مورد مسائل هسته‌ای، تحریم‌ها و یک گروه کاری برای نظارت و حل اختلافات را با هدف تضمین اجرای مؤثر یادداشت تفاهم و همچنین سایر مسائل، رهبری خواهند کرد. کمیته ارشد بر روی یک نقشه راه برای دستیابی به توافق نهایی ظرف 60 روز توافق کرد و بدین ترتیب زمینه را برای آغاز فوری مذاکرات فنی بیشتر فراهم کرد. علاوه بر این، یک کانال ارتباطی بین طرفین برای مدت ذکر شده در ماده 5 یادداشت تفاهم با هدف جلوگیری از حوادث و سوء تفاهم‌ها و تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز ایجاد شد.

همچنین طرفین بر ایجاد یک هسته برای جلوگیری از اصطکاک بین طرفین و لبنان، با میانجیگری کشورهای میانجی، با هدف تضمین توقف فعالیت نظامی در لبنان مطابق با یادداشت تفاهم، توافق کردند.»

در همین رابطه عراقچی در پاسخ به این بیانیه در شبکه ایکس نوشت: «میانجیگری خستگی‌ناپذیر پاکستان و قطر پیشرفت قابل توجهی در مسیر پایان دادن به جنگ در لبنان به همراه داشته است. معافیت‌هایی برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی اعطا شد، محاصره لغو شد، برخی از دارایی‌های مسدود شده آزاد شد و برنامه بزرگی برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران آغاز شد.» او با اشاره به برنامه مذکور برای جلوگیری از تشدید تنش ها در لبنان تأکید کرد: «اولین آزمون واقعی: هسته جلوگیری از اصطکاک در لبنان است.»