، در سه روز گذشته شاهد ازسرگیری تقابل مرزی بین پاکستان و افغانستان بودیم. ریشه این مسئله به اختلافات مرزی و همچنین اتهامات طرفین در مورد مسئله تروریسم دارد. اما افزون بر این دو عامل، به نظر می رسد این بار متغیر سومی نیز مطرح است: موضوع نقش آفرینی پنهانی هند و چین در این دو کشور.

در این راستا خواجه آصف، وزیردفاع پاکستان، در اظهاراتی اعلام کرد پس از خروج نیروهای ناتو از افغانستان، انتظار می‌رفت طالبان بر منافع این کشور تمرکز کنند، اما آنها «تروریسم صادر می‌کنند» و این امر منجر به پایان صبر پاکستان شده است. در مقابل، مقامات طالبان نیز مدعی هستند تحرکات نظامی اسلام اباد بخشی از سیاست تهاجمی پاکستان است.

پیشتر این منازعه در نتیجه میانجیگری قطر و ترکیه آرام گرفته بود. در سه روزی که از حملات دو طرف به یکدیگر می گذرد، پاکستان در گزارشی ادعا کرد در حملات هوایی خود به کابل، قندهار و پکتیا، ۱۳۳ نیروی طالبان را کشته و بیش از ۲۰۰ نفر را زخمی کرده است.  در مقابل، طالبان نیز اعلام کرد در ضدحملات خود، ۵۵ سرباز پاکستانی را کشته و ده‌ها نفر را زخمی کرده است.

در حالی که طالبان از نیروی زمینی برای حمله پست های مرزی پاکستان استفاده می کند، اسلام آباد با بمباران هوایی به این مسئله پاسخ می دهد که همین شکل نبرد، مؤید دست برتر پاکستان است. با توجه به این شرایط سازمان ملل و و چند کشور از جمله جمهوری اسلامی ایران خواستار کاهش فوری تنش‌ها شده‌اند، زیرا این سطح از خشونت می‌تواند به یک جنگ تمام‌عیار تبدیل شود.

نقش هند و چین در منازعات نظامی پاکستان و افغانستان

در ابتدای گزارش به این نکته اشاره شد که مقامات پاکستان ادعا دارند، از زمان خروج ناتو از افغانستان در سال 2021، این کشور به مستعمره هند تبدیل شده است. اهمیت این گزاره در تقابلی است که بین پاکستان و هند جریان دارد. روابط دهلی نو و کابل منحصر به این دوران نیست و پیش از ورود طالبان به عرصه قدرت نیز این دو کشور روابطی با هم داشتند و هند یکی از بزرگ‌ترین کمک‌کنندگان به کابل بوده است. اما اخیراً این مناسبات تحکم بیشتری پیدا کرده تا جایی که شاهد سفر وزیرخارجه طالبان به دهلی نو بودیم.

از این رو این ادعای اسلام آباد مبنای واقعی ندارد و منشاء آن به رقابتش با هند برمی گردد. پاکستانی ها تمایلی ندارند مناسبات کابل و دهلی نو فراتر از این حد برود. از دید آنها این یک تهدید امنیتی محسوب می شود. زیرا می تواند به نفوذ هند در افغانستان از بعد امنیتی و نظامی منجر شود و لذا پاکستان را مرزهای شمالی اش نیز تهدید کند. لازم به ذکر است هند و پاکستان بر سر منطقه کشمیر تاکنون منازعات متعددی داشتند و از دید اسلام آباد، ورود گسترده تر هند به افغانستان خطر درگیر شدن از دو سمت را برای پاکستان فعال می کند.

مسئله دیگر درگیری هند و چین در منطقه است. روابط پاکستان و چین روز به روز در حال گسترش است. پاکستان از حمایت چین در پروژه‌های اقتصادی مانند کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) برخوردار است و لذا برخی تحلیلگران مدعی هستند هند با تقویت مناسباتش با افغانستان، به نحوی به دنبال ضربه زدن به روابط پکن و اسلام آباد نیز است.

اثر درگیری پاکستان و افغانستان بر ایران

با توجه به اینکه مرزهای شرقی ایران (از شمال شرقی تا جنوب شرقی) با افغانستان و پاکستان هم مرز است، تشدید تنش ها در این دو کشور می تواند روی ثبات و امنیت ایران اثر منفی بگذارد. افزایش ورود مهاجران افغان، قاچاق مواد مخدر و فعالیت گروه‌های تروریستی مانند داعش خراسان تهدیدی برای امنیت ایران است. در همین راستا عباس عراقچی در حالی که به شدت درگیر مذاکرات هسته ای با آمریکاست، روز پنجشنبه پیشنهاد میانجی‌گری برای حل این مسئله داد. همچنین بالاگرفتن منازعه مذکور می تواند اثر منفی روی تجارت بندر اقیانوسی چابهار بگذارد که مهمترین منطقه برای دسترسی هند به افغانستان محسوب می شود.