​، به نقل از شورای عالی انقلاب فرهنگی ، حجت الاسلام و المسلمین سعیدرضا عاملی در جلسه شورای تحول و ارتقای علوم انسانی به تبیین جایگاه راهبردی شورای عالی انقلاب فرهنگی و نقش حیاتی علوم انسانی در حل چالش‌های کلان کشور پرداخت.

دکتر عاملی با اشاره به حکم رهبر معظم انقلاب در سال ۱۴۰۰ خطاب به اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار داشت: تأکید و توقع ایشان این بود که شورای عالی به عنوان «اتاق فکر» کشور در عرصه‌های فرهنگ، علم و فناوری عمل کند. تأکید بر جنبه قرارگاهی و اتاق فکر بودن شورا بدین معناست که کشور در این حوزه‌ها نیازمند خلاقیت‌های گسترده است.

رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به چالش‌های بزرگ فرهنگی ناشی از ظهور اینترنت و فناوری‌های نوین گفت: امروز شاهد یک «تخالط فرهنگی» گسترده در سطح جهانی هستیم. این فضای جدید منجر به شکل‌گیری پدیده‌ای شده است که بنده آن را «هویت‌های دورگه»، «نامعین» و «سردرگم» می‌نامم.

وی با استناد به نظریات استوارت هال (جامعه‌شناس)، وضعیت کنونی را به «خواب ناآرام» تشبیه کرد و افزود: خواب آرام زمانی محقق می‌شود که انسان هویت خود را دریافته باشد و بداند کیست، اما اکنون آشفتگی‌های ذهنی مانع این آرامش شده است.

دکتر عاملی در ادامه به نقش محوری علوم انسانی اشاره کرد و گفت: هرچه جلوتر می‌رویم احساس می‌کنم گره‌های کشور باید به دست علوم انسانی و علوم اجتماعی باز شود. این علوم در کارآمدسازی جمهوری اسلامی، انسجام اجتماعی، مدیریت منابع انسانی و مدل حکمرانی نقش بسزایی دارند.

وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در شاخص توسعه انسانی (HDI) جایگاه خوبی دارد و در رده کشورهای با سرمایه انسانی بالا قرار می‌گیرد، اما سوال اینجاست که چرا این سرمایه انسانی نمی‌تواند مشکلات را حل کند؟ عده‌ای موانع پیشرفت را عامل می‌دانند، اما واقعیت این است که چرخه منابع انسانی و تخصص‌گرایی باید به درستی بچرخد.

رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با انتقاد از عدم بکارگیری نخبگان در جایگاه‌های مدیریتی تصریح کرد: تعبیر بنده این است که «دولت جای نوابغ است». اگر میانگین ضریب هوشی (IQ) در دولت‌ها زیر متوسط باشد، این یک ضرر بزرگ برای کشور است. نوابغ باید وارد دولت شوند تا بتوانند کشور را درست اداره کنند و چرخه امور به درستی بگردد.

دکتر عاملی با ارائه آماری از منابع و اقتصاد کشور گفت: ایران یک درصد جمعیت جهان را دارد اما ۶.۷ درصد منابع انرژی و معدنی جهان (با ارزش تقریبی ۲۷ تریلیون دلار) را در اختیار دارد. با این حال، تولید ناخالص ملی (GDP) ما حدود ۴۰۰ میلیارد دلار و بودجه کشور حدود ۵۶ میلیارد دلار است.

وی با بیان اینکه بودجه استاندارد باید ۲۵ درصد تولید ناخالص ملی باشد، به مقایسه درآمدهای گردشگری پرداخت و گفت: بودجه گردشگری ترکیه ۵۶ میلیارد دلار، آمریکا ۲.۴ تریلیون دلار و چین ۱.۳ تریلیون دلار است. این در حالی است که ما حدود ۷.۵ میلیون گردشگر داریم که قریب به ۷ میلیون نفر آن زائران امام رضا (ع) هستند.

عاملی افزود: درآمد گردشگری حدود ۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود. وزارت گردشگری به امام رضا (ع) بدهکار است، زیرا اگر ایشان نبود، همین میزان گردشگر هم وجود نداشت.

دکتر عاملی با طرح این پرسش که «چرا با وجود پیشرفت‌های چشمگیر علمی، مسائل اقتصادی و تورم حل نمی‌شود؟» اظهار داشت: نباید انتظار داشت مهندس مکانیک، متخصص برق یا پزشک مشکل تورم را حل کند. این کار حوزه جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، اقتصاد و مدیریت کسب‌وکاره است.

وی تأکید کرد: ما رشته‌های تخصصی فراوانی داریم اما در جلسات، بیشتر بحث‌های جانبی مطرح می‌شود. باید به مسئله «کارآمدی علوم انسانی» برسیم.

رئیس شورای تحول خاطرنشان کرد: ۴۸ درصد از ظرفیت آموزش عالی کشور به حوزه علوم انسانی اختصاص دارد که سهم بسیار بزرگی است، اما نقش‌آفرینی آن در حل مسائل کشور متناسب با این سهم نیست.

وی هدف از این جلسه را همفکری آزاد برای رسیدن به یک تفاهم فکری در خصوص استفاده بهینه از ظرفیت علوم انسانی دانست و گفت: باید مشخص شود هنر استفاده از این علوم برای حل مشکلات کشور چیست.

عاملی در ادامه جلسه شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، ضمن جمع‌بندی مباحث نظری مطرح شده توسط دکتر پارسانیا و پیش از ورود به دستور کار بعدی، به تبیین ضرورت رویکرد کاربردی در علوم انسانی پرداخت.

دکتر عاملی با مقایسه ماهیت علوم مختلف اظهار داشت: واقعیت این است که علومی مانند مهندسی، پزشکی و علوم پایه، معطوف به مسائل خاصی هستند و آن مسائل را به خوبی حل می‌کنند. اما مقوله «کارآمدی» در ابعاد کلان آن، جنس متفاوتی دارد.

وی افزود: مسائلی همچون مدیریت حکمرانی، رفتار و کنش‌های اجتماعی، نظم و انسجام ملی، سرمایه اجتماعی، رشد اقتصادی و اصل موضوع توسعه و پیشرفت، همگی در قلمرو علوم انسانی و علوم اجتماعی تعریف می‌شوند؛ حتی حوزه هنر نیز با ابعاد زیبایی‌شناسانه خود در این منظومه قرار می‌گیرد.

رئیس شورای تحول با طرح این پرسش که چرا تاکنون نتوانسته‌ایم از این ظرفیت بهره ببریم، گفت: یا ما به عنوان خانواده علوم انسانی درست عمل نکرده‌ایم و یا مشکلات ماهیتی در این علوم وجود دارد که نیازمند واکاوی است.

وی با اشاره به سخنان دکتر پارسانیا یادآور شد: همان‌طور که بیان شد، علم اساساً با «مسئله» متولد می‌شود و خودش نیز مولد مسائل و تشکیکات جدید است؛ بنابراین ما باید به سمت نگاهی کاربردی‌تر حرکت کنیم و ببینیم برای حل مشکلات کشور چه اتفاقی باید بیفتد.

دکتر عاملی با خطاب قرار دادن نهادهای اجرایی کشور تصریح کرد: من واقعاً معتقدم که در این دوره، اگر دولت محترم بخواد از بحران‌های موجود خارج شود، باید «میدان‌داری جدی‌تری» برای حوزه علوم اجتماعی، علوم انسانی و هنر به وجود بیاورد.

وی تأکید کرد: اگر این حوزه به فعلیت معناداری برسد، شاهد «استفاده ناموزون از منابع» نخواهیم بود و قاعدتاً بحث «ناترازی‌ها» که امروز گریبان‌گیر کشور است، نباید به وجود بیاید. ریشه بسیاری از این ناترازی‌ها در عدم توجه به اقتضائات علوم انسانی در حکمرانی است.