، محمدمسعود سمیعی‌نژاد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیأت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) در گردهمایی پدافند غیرعامل با اشاره به نقش راهبردی این حوزه در امنیت اقتصادی کشور اظهار کرد: پدافند غیرعامل باید در متن تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای، تخصیص منابع و نظارت بر عملکرد مجموعه‌ها قرار گیرد؛ چراکه استمرار تولید، صیانت از سرمایه‌های ملی و حفاظت از زیرساخت‌های کشور به آمادگی در برابر تهدیدات و کاهش آسیب‌پذیری‌ها وابسته است.

وی با اشاره به گستردگی زنجیره فعالیت‌های معدنی و صنایع معدنی، از اکتشاف و استخراج تا فرآوری، تولید محصولات فلزی و غیرفلزی، حمل‌ونقل و تأمین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی، افزود: اختلال جدی در هر یک از حلقه‌های مهم این زنجیره می‌تواند تأمین مواد اولیه، تعهدات تولیدی، اشتغال، بازار و عملکرد سایر صنایع را تحت تأثیر قرار دهد.

رئیس هیأت عامل ایمیدرو، پیشگیری، تاب‌آوری و تداوم فعالیت را سه محور اساسی پدافند غیرعامل برشمرد و گفت: شناسایی تهدیدات و کاهش آسیب‌پذیری‌ها پیش از وقوع حادثه، افزایش توان مجموعه‌ها برای تحمل اختلال و محدود کردن پیامدهای آن و همچنین حفظ فرآیندهای حیاتی و بازگشت سریع به شرایط پایدار، باید در برنامه‌های عملیاتی شرکت‌های تابعه و وابسته ایمیدرو مورد توجه قرار گیرد.

سمیعی‌نژاد با تأکید بر ضرورت لحاظ کردن ملاحظات پدافند غیرعامل از مراحل اولیه طراحی و مطالعات پروژه‌ها تا انتخاب فناوری، خرید تجهیزات، اجرا، بهره‌برداری و توسعه تصریح کرد: توجه زودهنگام به این ملاحظات می‌تواند از شکل‌گیری بسیاری از آسیب‌پذیری‌ها جلوگیری و هزینه‌های اصلاحی را کاهش دهد.

وی با اشاره به تنوع تهدیدات و مخاطرات زیرساخت‌های صنعتی اظهار کرد: اختلال در تأمین برق، آب، سوخت و مواد مصرفی، آسیب به تجهیزات کلیدی، حوادث صنعتی، قطع ارتباطات، اختلال در سامانه‌های فناوری اطلاعات و کنترل صنعتی، مشکلات حمل‌ونقل و مخاطرات طبیعی، از جمله مواردی هستند که باید در ارزیابی ریسک مجموعه‌های معدنی و صنعتی لحاظ شوند.

معاون وزیر صمت ادامه داد: هر مجتمع معدنی و صنعتی باید متناسب با شرایط جغرافیایی، نوع فعالیت، فناوری مورد استفاده و وابستگی‌های زیرساختی خود، ارزیابی اختصاصی ریسک انجام دهد و دارایی‌ها و فرآیندهای حیاتی، پیامدهای احتمالی اختلال و راهکارهای جایگزین را به‌صورت دقیق شناسایی کند. 

رئیس هیأت عامل ایمیدرو با تأکید بر لزوم تدوین و آزمون برنامه‌های مدیریت بحران و تداوم فعالیت گفت: برنامه‌های آمادگی زمانی اثربخش هستند که در شرایط واقعی قابلیت اجرا داشته باشند؛ ازاین‌رو، تعیین مسئولیت‌ها، پیش‌بینی مسیرهای ارتباطی جایگزین، آماده‌به‌کاری تجهیزات ضروری و برگزاری مانورهای هدفمند برای سنجش سرعت تصمیم‌گیری، هماهنگی بین‌بخشی و توان بازگشت به فعالیت پایدار اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی افزود: نتایج مانورها باید ثبت و تحلیل شود و برای رفع نقاط ضعف شناسایی‌شده، برنامه اصلاحی مشخصی تدوین شود. همچنین گزارش‌های عملکرد باید بر شاخص‌های قابل سنجش، از جمله میزان پوشش ارزیابی ریسک، پیشرفت اقدامات اصلاحی، آمادگی برنامه‌های تداوم فعالیت، زمان بازیابی خدمات ضروری و تعداد نواقص پرریسک رفع‌شده، متمرکز باشند.

سمیعی‌نژاد با اشاره به اهمیت تأمین تجهیزات و قطعات راهبردی تصریح کرد: شناسایی وابستگی شرکت‌ها به تأمین‌کنندگان خاص، بررسی امکان تأمین از منابع جایگزین، پیش‌بینی ذخایر احتیاطی متناسب با اهمیت اقلام حیاتی و اجرای برنامه‌های تعمیر و نگهداری پیشگیرانه، می‌تواند آمادگی مجموعه‌ها را در شرایط محدودیت دسترسی به منابع و امکانات معمول افزایش دهد.

وی امنیت سایبری در محیط‌های صنعتی را از دیگر محورهای مهم پدافند غیرعامل دانست و اظهار کرد: با گسترش استفاده از سامانه‌های هوشمند، تجهیزات کنترل خودکار و ارتباطات دیجیتال، حفاظت از شبکه‌های صنعتی، مدیریت آسیب‌پذیری‌ها، کنترل دسترسی، پشتیبان‌گیری امن از داده‌های حیاتی و آزمون دوره‌ای فرآیند بازیابی اطلاعات باید در برنامه‌های جامع پدافند غیرعامل لحاظ شود.

رئیس هیأت عامل ایمیدرو افزود: هماهنگی میان مسئولان پدافند غیرعامل، فناوری اطلاعات، بهره‌برداری و ایمنی ضروری است تا مدیریت مخاطرات سایبری با الزامات ایمنی تجهیزات و استمرار فرآیندهای تولیدی همسو باشد.

سمیعی‌نژاد با تأکید بر ضرورت پاسخ‌گویی مدیران در حوزه پدافند غیرعامل، شش اولویت اجرایی را برای پیگیری در مجموعه‌های مرتبط برشمرد و گفت: تکمیل ارزیابی ریسک و تعیین اولویت‌ها، تدوین و آزمون برنامه تداوم فعالیت، تقویت آموزش و آمادگی نیروی انسانی، ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و مدیریت اطلاعات، ارزیابی مستمر عملکرد و پیوند دادن الزامات پدافند غیرعامل با نظام بودجه‌ریزی و تصمیم‌گیری، باید در دستور کار قرار گیرد.

وی تأکید کرد: ارزیابی ریسک باید به برنامه عملیاتی مشخصی منتهی شود که در آن اقدامات اصلاحی، مسئول اجرا، زمان‌بندی، منابع مورد نیاز و شاخص‌های سنجش پیشرفت تعیین شده باشد.

معاون وزیر صمت با بیان اینکه اقدامات اصلاحی باید متناسب با سطح ریسک اولویت‌بندی شوند، افزود: نیازهای ضروری برای اجرای این اقدامات باید در فرآیندهای برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی لحاظ شود تا آسیب‌پذیری‌های شناسایی‌شده برای مدت طولانی بدون اقدام اصلاحی باقی نمانند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: خروجی جلسات پدافند غیرعامل باید در قالب برنامه اجرایی مشخص تنظیم شود و در گام نخست، تکمیل ارزیابی ریسک، شناسایی نواقص پرخطر و تعیین اقدامات فوری در اولویت قرار گیرد. همچنین نتایج آزمون برنامه‌های تداوم فعالیت و پاسخ به بحران باید مبنای اصلاح برنامه‌ها و تخصیص منابع قرار گیرد.