، روز پنجم آبان (۲۷ اکتبر) بیست و ششمین دوره انتخابات پارلمان اسرائیل برگزار خواهد شد. این نخستین انتخابات پس از حمله ۷ اکتبر و تحولاتی است که در پی آن بروز پیدا کرد. از این رو در این دوره، مباحث امنیتی بیش از سایر موضوعات بر رقابت های انتخاباتی سایه انداخته است و لذا مهمترین پرسشی که در افکار عمومی اسرائیل مطرح می شود این است که آیا عملکرد امنیتی و نظامی دولت بنیامین نتانیاهو توانسته است مسئولیت سیاسی او در قبال بزرگ‌ترین شکست امنیتی تاریخ اسرائیل را تحت‌الشعاع قرار دهد؟ یا خیر.

انتخابات پیش رو در عمل به ارزیابی کارنامه نتانیاهو گره خورده است؛ نخست‌وزیری که مخالفانش او را به دلیل شکست امنیتی آن روز مسئول می‌دانند، درحالی‌که حامیانش بر تداوم عملیات نظامی و آنچه بازسازی قدرت بازدارندگی اسرائیل می‌خوانند، تأکید می‌کنند.

یکی از محورهای اصلی اختلاف بین احزاب حاکم و اپوزیسیون، تشکیل کمیسیون رسمی و مستقل تحقیق درباره حوادث ۷ اکتبر است. مخالفان نتانیاهو می‌گویند بدون تحقیق مستقل و تعیین مسئولیت مقام‌های سیاسی و امنیتی، امکان پاسخ‌گویی کامل وجود ندارد. نتانیاهو در مقابل، بارها مسئولیت را متوجه دستگاه‌های امنیتی کرده و با درخواست‌ها برای تشکیل کمیسیون تحقیق مستقل مخالفت کرده است.

گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش و از رقبای اصلی نتانیاهو، با برجسته‌کردن مسئولیت‌پذیری و تشکیل کمیسیون تحقیق، تلاش کرده است رقابت انتخاباتی را به ارزیابی کارنامه دولت پیوند بزند. در این چارچوب، اختلاف بر سر ۷ اکتبر صرفاً جدال بر سر گذشته نیست؛ بلکه به اختلافی درباره چگونگی اداره کشور و اعتماد عمومی به رهبران سیاسی تبدیل شده است.

در این میان، نتانیاهو تلاش دارد کارنامه خود را با تأکید بر عملیات نظامی اسرائیل در چند جبهه و مقابله با تهدیدهای منطقه‌ای ارزیابی کند. در روایت حامیان او، اسرائیل پس از ضربه سنگین ۷ اکتبر وارد مرحله‌ای از بازسازی قدرت نظامی شده و توانسته است علیه رقبای خود در غزه، لبنان و دیگر جبهه‌ها دست به عملیات بزند. از این منظر، ادامه رهبری نتانیاهو به معنای حفظ تجربه و انسجام در شرایطی است که تهدیدهای امنیتی همچنان وجود دارند.

اما همین استدلال با پرسشی اساسی روبه‌روست: آیا دستاوردهای نظامی پس از حمله می‌تواند جایگزین پاسخ‌گویی درباره وقوع آن شود؟ مخالفان نتانیاهو معتقدند گسترش عملیات نظامی، به‌خودی‌خود توضیح نمی‌دهد چرا اسرائیل در ۷ اکتبر غافلگیر شد و چرا اهداف اعلام‌شده جنگ‌ها به‌طور کامل تحقق نیافته‌اند.

براین اساس نتانیاهو با دو معیار متفاوت روبه‌روست: حامیانش بر قدرت نظامی و بازدارندگی تأکید می‌کنند، درحالی‌که منتقدانش خواهان توضیح درباره شکست اولیه، هزینه‌های جنگ و فاصله میان اهداف اعلام‌شده و نتایج واقعی هستند. در همین راستا نظرسنجی‌های منتشرشده در روزهای اخیر از رقابتی نزدیک و بدون برنده قطعی حکایت دارند. طبق قانون انتخابات اسرائیل، بلوکی قادر است تشکیل کابینه بدهد که بتواند دست کم ۶۱ کرسی کسب کند. اما بررسی ها نشان می دهد هیچ از دو بلوک قادر به این کار نیستند. در این میان به نظر نمی رسد اپوزیسیون مانند سال ۲۰۲۱ بخواهد با حزب عربی رعم برای تشکیل کابینه به توافق برسد. از این رو اگر در سه هفته آینده تغییری در فضای سیاسی-امنیتی اسرائیل رخ ندهد، ما با بن بست سیاسی روبرو می شویم که نتیجه آن تداوم دولت نتانیاهو و تکرار برگزاری انتخابات در چند ماه بعدتر است. مشابه چنین اتفاقی در سال ۲۰۱۹ رخ داد و به مدت چهار سال، پنج انتخابات زودهنگام برگزار شد تا بلکه بن بست سیاسی شکسته شود. در نهایت در نوامبر ۲۰۲۲ جناح راست به رهبری نتانیاهو توانست با کسب اکثریت ۶۴ کرسی، دولتی تشکیل دهد که تا امروز به مدت چهار سال دوام آورده است.

اقتصاد، خدمت نظامی و روابط با آمریکا

اما رقابت انتخاباتی تنها بر سر مسئولیت ۷ اکتبر و عملکرد نظامی-امنیتی نیست. اقتصاد و هزینه زندگی، مسئله خدمت نظامی یهودیان حریدی و روابط با آمریکا نیز در تصمیم رأی‌دهندگان نقش دارند. نظرسنجی مؤسسه دموکراسی اسرائیل نشان داد موضع احزاب درباره سیاست خارجی و امنیت برای بخش بزرگی از رأی‌دهندگان یهودی اهمیت دارد؛ درحالی‌که در میان رأی‌دهندگان عرب، مسئله جرم و خشونت در جامعه عربی جایگاه برجسته‌تری دارد.

این تفاوت‌ها نشان می‌دهد جامعه اسرائیل را نمی‌توان یک بلوک سیاسی یکپارچه فرض کرد. حتی اگر امنیت و هزینه زندگی برای طیف گسترده‌ای از رأی‌دهندگان مهم باشد، اولویت‌های دیگر، از جمله وضعیت دموکراسی، خدمت نظامی و روابط با آمریکا، می‌تواند فاصله میان احزاب و گروه‌های اجتماعی را افزایش دهد.

مسئله خدمت نظامی حریدی‌ها نیز از آن جهت اهمیت دارد که به توزیع مسئولیت در جامعه‌ای مرتبط است که چند سال جنگ و بسیج نظامی، فشار زیادی بر نیروهای ذخیره و خانواده‌های آنان وارد کرده است. مخالفان دولت خواهان تغییر در معافیت‌های گسترده‌اند، درحالی‌که احزاب مذهبی از شروط مشارکت خود در ائتلاف حکومتی دفاع می‌کنند. بنابراین، مذاکرات پس از انتخابات ممکن است نه‌فقط درباره نخست‌وزیری، بلکه درباره نحوه تقسیم بار امنیتی و اقتصادی نیز باشد.

بنابراین نتیجه انتخابات پنجم آبان می‌تواند مسیر سیاسی اسرائیل را تغییر دهد. در سطح منطقه‌ای، تداوم یا تغییر دولت اسرائیل بر سیاست این رژیم در قبال غزه، لبنان، ایران و روابط با واشنگتن اثرگذار خواهد بود. بااین‌حال، نباید فرض کرد تغییر نخست‌وزیر به‌تنهایی به تغییر بنیادین سیاست امنیتی اسرائیل منجر می‌شود؛ زیرا بخش‌هایی از رویکرد امنیتی این رژیم از حمایت گسترده‌تری در میان احزاب برخوردار است.

انتخابات پیش رو بیش از آنکه صرفاً رقابتی بر سر پیروزی یک حزب باشد، آزمونی برای سنجش رابطه میان قدرت نظامی، اعتماد عمومی و مسئولیت سیاسی است. نتانیاهو می‌کوشد عملیات نظامی و ادعای احیای بازدارندگی را به سرمایه انتخاباتی تبدیل کند؛ مخالفانش نیز بر این نکته تکیه دارند که هیچ دستاوردی نمی‌تواند پرسش درباره شکست ۷ اکتبر را برای همیشه کنار بزند. نتیجه انتخابات نشان خواهد داد کدام روایت در میان رأی‌دهندگان وزن بیشتری دارد؛ اما حتی پس از اعلام نتایج، مسئله پاسخ‌گویی و اختلاف بر سر آینده امنیتی اسرائیل احتمالاً همچنان در مرکز سیاست داخلی این رژیم باقی خواهد ماند.