، در روزهای اخیر خبر بازگشت ناگهانی بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه فِیرفورد انگلیس به خاک ایالات متحده منتشر شده است. این اتفاق در شرایطی رخ داده است که تنش نظامی میان تهران و واشنگتن ادامه دارد و مقام‌های انگلیسی در حال بررسی یک پرونده امنیتی مشکوک در نزدیکی این پایگاه هستند. این تحول پرسش‌هایی درباره امنیت زیرساخت‌های نظامی آمریکا در اروپا، محدودیت‌های عملیاتی واشنگتن و پیامدهای جغرافیایی تقابل با ایران ایجاد کرده است؛ هرچند تاکنون ارتباط قطعی میان پرونده امنیتی و تصمیم خروج هواپیماها اعلام نشده است.

پنتاگون روز یکشنبه تأیید کرد تمامی بمب‌افکن‌های آمریکایی مستقر در پایگاه نیروی هوایی سلطنتی انگلیس در فِیرفورد به پایگاه‌های اصلی خود در ایالات متحده بازگشته‌اند. گزارش‌ها از خروج حدود ۱۲ فروند بمب‌افکن B-۱B لنسر حکایت دارند. این هواپیماها در ماه‌های گذشته برای پشتیبانی از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران در انگلیس مستقر شده بودند. پنتاگون در توضیح خود به الزامات عملیاتی و آمادگی نیروهای بمب‌افکن اشاره کرد، اما علت مشخص این جابه‌جایی را اعلام نکرده است.

پرونده امنیتی فِیرفورد چه بود؟

این جابه‌جایی در پی حوادث امنیتی اطراف پایگاه فِیرفورد صورت گرفت. حدود ده روز قبل پلیس انگلیس پنج مرد را پس از گزارش فعالیت مشکوک در نزدیکی این تأسیسات بازداشت کرد. نیروهای امنیتی سه خودروی ون را بازرسی کردند و به گفته گزارش‌های منتشرشده، مقداری بنزین یافتند، اما مواد منفجره‌ای کشف نشد. افراد بازداشت‌شده بعداً با قرار وثیقه آزاد شدند و تحقیقات ادامه یافت.

مقام‌های انگلیسی هنوز نتیجه نهایی تحقیقات را اعلام نکرده‌اند و جزئیات کافی برای اثبات ماهیت دقیق طرح یا عوامل پشت آن در دسترس عموم قرار نگرفته است. با این حال اندی برنهام، از مقام‌های ارشد سیاسی انگلیس مدعی شد نشانه‌های قابل توجهی از نقش جمهوری سالامی ایران در این پرونده وجود دارد. در واکنش به این مسئله، وزارت خارجه کشورمان هرگونه دخالت را رد و در اعتراض به اتهامات مطرح‌شده، سفیر انگلیس را احضار کرد.

نکته تعیین‌کننده در ارزیابی خروج بمب‌افکن‌ها، اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در روز دوشنبه است. او گفت نباید خروج هواپیماها را مستقیماً به طرح ادعایی نسبت داد و تأکید کرد ارتش آمریکا به‌طور مستمر منابع خود را بر اساس نیازهای عملیاتی جابه‌جا می‌کند. بنابراین، اگرچه هم‌زمانی این دو رویداد احتمال ارتباط میان آنها را مطرح کرده، واشنگتن چنین ارتباطی را به‌صورت قطعی تأیید نکرده است.

چرا پایگاه فِیرفورد اهمیت دارد؟

فِیرفورد یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های مورد استفاده نیروی هوایی آمریکا در اروپا برای عملیات بمب‌افکن‌های سنگین است. موقعیت جغرافیایی آن امکان می‌دهد هواپیماهای آمریکایی بدون نیاز به آغاز مأموریت از خاک ایالات متحده، به مناطق عملیاتی خاورمیانه نزدیک‌تر شوند. این پایگاه در جنگ‌های پیشین آمریکا، از جمله جنگ خلیج فارس و حمله سال ۲۰۰۳ به عراق، نیز نقش پشتیبانی داشته است.

بمب‌افکن B-1B برای حمل حجم بالایی از تسلیحات متعارف طراحی شده و در عملیات طولانی‌مدت می‌تواند اهداف متعددی را مورد حمله قرار دهد. استقرار این هواپیماها در انگلیس، زمان پرواز تا منطقه و بخشی از نیازهای سوخت‌رسانی هوایی را کاهش می‌داد. در مقابل، انتقال آنها به آمریکا به معنای افزایش فاصله مأموریت‌هایی است که از خاک این کشور آغاز می‌شوند و می‌تواند به سوخت‌گیری هوایی بیشتر، زمان پرواز طولانی‌تر و پیچیدگی لجستیکی بالاتر نیاز داشته باشد.

با این همه، خروج بمب‌افکن‌ها به معنای از بین رفتن توان آمریکا برای عملیات در خاورمیانه نیست. افزون بر آن، واشنگتن می‌تواند در صورت نیاز، درباره استفاده از تأسیسات دیگر، از جمله پایگاه دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند یا برخی پایگاه‌های منطقه‌ای، تصمیم‌گیری کند. تحقق هر یک از این گزینه‌ها به ظرفیت عملیاتی، ملاحظات امنیتی و توافق با کشورهای میزبان بستگی دارد.

محدودیت‌های انگلیس و اختلاف در شیوه استفاده از پایگاه‌ها

موضوع فقط امنیت فیزیکی یک پایگاه نیست؛ چارچوب سیاسی استفاده از آن نیز اهمیت دارد. دولت انگلیس اجازه استفاده از فِیرفورد برای حملات مشخصی را که در چارچوب دفاع در برابر حملات ایران تعریف شده‌اند، صادر کرده بود، اما با استفاده از پایگاه‌های انگلیسی برای حملات تهاجمی گسترده‌تر علیه ایران موافقت نکرده بود.

این محدودیت نشان می‌دهد که حتی میان متحدان نزدیک آمریکا نیز درباره دامنه مشارکت در جنگ علیه ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. واشنگتن به پایگاه‌های نزدیک‌تر برای افزایش سرعت و تداوم عملیات نیاز دارد، درحالی‌که لندن باید هزینه‌های امنیتی و سیاسی مشارکت مستقیم در جنگ را نیز در نظر بگیرد. به همین دلیل، اهمیت فِیرفورد فراتر از یک باند پرواز است: این پایگاه بخشی از زیرساختی است که توان آمریکا برای انتقال سریع قدرت نظامی به خاورمیانه را تقویت می‌کند.

آیا تقابل با ایران به اروپا منتقل شده است؟

خروج بمب‌افکن‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد اروپا به جبهه‌ای جدید در جنگ تبدیل شده است. با این حال، این تحول توجه‌ها را به آسیب‌پذیری تأسیسات نظامی آمریکا در خارج از خاورمیانه جلب می‌کند؛ به‌ویژه هنگامی که از چنین تأسیساتی برای عملیات علیه ایران استفاده می‌شود.

در این زمینه باید میان سه موضوع تفاوت گذاشت: نخست، تهدیدهای نظامی رسمی علیه پایگاه‌هایی که در حملات مشارکت دارند؛ دوم، اتهام دخالت یک دولت در طرح‌های خرابکارانه که نیازمند شواهد مستقل است؛ و سوم، تصمیم‌های عملیاتی ارتش آمریکا که ممکن است به دلایل متعدد، از جمله بازآرایی نیروها یا ارزیابی امنیتی، اتخاذ شوند. ادغام این سه موضوع در یک روایت قطعی، فراتر از شواهد علنی موجود خواهد بود.

برای ایران نیز این پرونده در بستر اختلاف بر سر مشروعیت استفاده از خاک کشورهای ثالث علیه قلمرو ایران قابل بررسی است. تهران پیش‌تر درباره استفاده از پایگاه‌های خارجی برای حمله به خود هشدار داده است. با این حال، موضع کلی درباره اهداف نظامی و اثبات مسئولیت ایران در یک پرونده امنیتی مشخص، دو مسئله جداگانه‌اند و نباید یکی را جایگزین دیگری کرد.

در مجموع، بازگشت بمب‌افکن‌های بی1 در آشکار شدن پیوند میان جغرافیای پایگاه‌های نظامی، محدودیت‌های سیاسی متحدان و ملاحظات امنیتی عملیات دوربرد است. خروج این هواپیماها ر بایدا تحولی مهم در آرایش عملیاتی آمریکا دانست.