، شرکت‌های نفتی از پیشتازان فعالیت در حوزه مسئولیت اجتماعی هستند؛ زیرا آثار، عوارض و آسیب‌های فعالیت این شرکت‌ها بر محیط‌زیست و جوامع پیرامون مناطق عملیاتی پروژه‌های آنها، آشکار است؛ بر همین اساس، این شرکت‌ها به‌طور ذاتی تعهد و وظیفه دارند که در برابر این آسیب‌ها و پیامدها، پاسخگو باشند؛ بر مبنای همین وظیفه پاسخگویی، مفهوم و الگوی مسئولیت اجتماعی از چند دهه پیش در ادبیات واژگان تجارت و کسب و کار جهان جا افتاده است که با «توسعه پایدار» پیوندی قوی دارد.

امروزه مسئولیت اجتماعی یک ‌باور و آگاهی عمومی است که خلقِ ارزشِ مشترک، میان ذی‌نفعان شرکت را دنبال می‌کند. مسئولیت اجتماعی یک پروژه نیست که آغاز و پایان داشته باشد یا مفهومی نیست که با تغییر مدیران ارشد سازمان از میان برود؛ برنامه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی، یک فرهنگ سازمانی با رویکردی آینده‌نگر است که باید در بطن فعالیت‌های روزانه کسب و کار شرکت‌های بزرگ و کوچک به آن عمل شود.

مسئولیت اجتماعی در صنعت نفت، محدوده وسیعی از فعالیت‌ها همچون آموزش، توسعه بهداشت، مشارکت در کاهش فقر، توسعه شهری و روستایی، توسعه فعالیت‌های ورزشی، حمایت از حقوق بشر و میراث فرهنگی، اشتغال‌زایی و... را در برمی‌گیرد.

اینکه سازمان‌ها بر کدام حوزه از این فعالیت‌ها تمرکز کنند، کاملاً به موقعیت مکانی و زمانی فعالیت آنها بستگی دارد؛ برای مثال در کشورهای توسعه یافته، فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی به‌طور معمول شامل حمایت مالی از مؤسسه‌های فرهنگی یا پشتیبانی از تحقیق و علم‌پژوهی است؛ در حالی که در کشورهای در حال توسعه، این فعالیت‌ها بر حمایت از پروژه‌های زیربنایی و اغلب اقدام‌هایی همچون حمایت مالی از ساخت مدرسه، بیمارستان و تأمین آب آشامیدنی تمرکز دارد. 

حرکت از پروژه‌محوری به سمت توسعه پایدار

رویکرد جدید صنعت نفت در حوزه مسئولیت اجتماعی، بر شناسایی دقیق نیازهای مناطق و تعریف پروژه‌ها بر اساس برنامه‌های توسعه‌ای استوار است؛ در حالی که این مسئولیت در ابتدا بیشتر متوجه خانواده صنعت نفت بود، اما به‌تدریج جامعه پیرامونی آن را نیز دربرگرفت. در رویکرد جدید، هدف اصلی آن است که اقدامات مسئولیت اجتماعی در مسیر توسعه پایدار قرار گیرد بر این اساس، نخست نیازمندی‌های منطقه از طریق برنامه‌های توسعه، آمایش سرزمین و برنامه توسعه پایدار استان‌ها غربالگری می‌شود. پس از آن، ظرفیت‌های محلی برای اجرای پروژه‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد و موضوعاتی مانند توانمندسازی و تسهیل‌گری نیز در فرآیند اجرا مورد توجه قرار می‌گیرد.

این رویکرد همچنین تأکید دارد که پروژه‌های مسئولیت اجتماعی نباید بر اساس خواست افراد، گروه‌های خاص یا فشارهای مقطعی تعریف شوند؛ بلکه آثار زیست‌محیطی و پیامدهای اجتماعی هر پروژه باید پیش از اجرا مورد توجه قرار گیرد. 

کارنامه اجتماعی نفت دولت چهاردهم؛ تکمیل ۹.۶ همت طرح عام المنفعه

بر اساس آمار ارائه‌شده، از مجموع ۱۲ هزار و ۲۹۴ پروژه عام‌المنفعه ابلاغ‌شده به شرکت ملی نفت ایران، ۲ هزار و ۸۵۸ پروژه در دولت چهاردهم تکمیل شده و به بهره‌برداری رسیده است.

برای اجرای این پروژه‌ها در مجموع ۹.۶ همت اعتبار اختصاص یافته است. این پروژه‌ها در حوزه‌های مختلفی از جمله آموزش، ورزش، بهداشت، راه و جاده، آب‌رسانی، برق‌رسانی، طرح‌های هادی روستایی و خدماتی اجرا شده‌اند.

در میان این طرح‌ها، ۸۰۲ پروژه مربوط به طرح‌های هادی، ۶۲۸ پروژه ورزشی و ۵۶۱ پروژه آموزشی بوده است. همچنین ۴۷۲ پروژه خدماتی، ۱۹۰ پروژه راه و جاده، ۹۲ پروژه بهداشتی، ۸۷ پروژه آب‌رسانی و ۲۶ پروژه برق‌رسانی در این مجموعه قرار دارند. 

خوزستان در صدر اجرای پروژه‌های مسئولیت اجتماعی

استان خوزستان با ۴۵۸ پروژه و اعتباری حدود ۳.۶ همت، بیشترین میزان اجرای پروژه‌های مسئولیت اجتماعی را در میان استان‌های اعلام‌شده به خود اختصاص داده است. در مقابل، استان قزوین با ۵ پروژه و اعتباری حدود ۴۵.۸ میلیارد ریال کمترین میزان اجرای پروژه را داشته است. 

۱۸۲ پروژه آماده افتتاح در هفته دولت

در ادامه این روند، گزارش پروژه‌های قابل افتتاح هفته دولت ۱۴۰۵ نیز از اجرای ۱۸۲ پروژه در حوزه‌های مختلف مسئولیت اجتماعی خبر می‌دهد که مجموع اعتبار آنها حدود ۱.۳۴ همت است.

بیشترین سهم این پروژه‌ها به حوزه نوسازی مدارس با ۷۳ پروژه اختصاص دارد. پس از آن، ۴۶ پروژه در حوزه ورزش و جوانان، ۲۸ پروژه در حوزه بنیاد مسکن و طرح‌های هادی، ۱۳ پروژه علوم پزشکی، ۸ پروژه راه و شهرسازی و ۵ پروژه آب و فاضلاب قرار دارند.

همچنین چهار پروژه در حوزه علوم و فناوری، دو پروژه در حوزه سازمان بهزیستی، دو پروژه در حوزه میراث فرهنگی و یک پروژه در حوزه کمیته امداد در فهرست طرح‌های قابل افتتاح قرار گرفته‌اند. 

از نظر اعتبار نیز، نوسازی مدارس با حدود ۳۶۵ میلیارد ریال، ورزش و جوانان با حدود ۹۵۷ میلیارد ریال، علوم پزشکی با حدود ۹۲۵ میلیارد ریال، آب و فاضلاب با ۲۷۰ میلیارد ریال و راه و شهرسازی با حدود ۳۳۱ میلیارد ریال از بخش‌های مهم این برنامه هستند. 

مسئولیت اجتماعی؛ سرمایه‌گذاری برای آینده مناطق نفت‌خیز

آنچه از این کارنامه برمی‌آید، حرکت مسئولیت اجتماعی صنعت نفت از اقدامات پراکنده به سمت برنامه‌ریزی مبتنی بر نیازهای واقعی مناطق است. اجرای پروژه‌های آموزشی، درمانی، آب‌رسانی، راه‌سازی و توسعه روستایی، در صورت اتصال به برنامه‌های توسعه استان‌ها و مشارکت جوامع محلی، می‌تواند فراتر از یک اقدام حمایتی، به ابزاری برای توسعه پایدار تبدیل شود.

در این میان، تداوم برنامه‌ها، پرهیز از پروژه‌های سلیقه‌ای و توجه همزمان به پیامدهای اجتماعی و زیست‌محیطی، سه مؤلفه‌ای است که می‌تواند اثربخشی سرمایه‌گذاری‌های مسئولیت اجتماعی صنعت نفت را افزایش دهد.