، سیدمحمد خاتمی در دیدار با جمعی از اهالی رسانه با بیان اینکه امروز بقاء و موجودیت خود را به دشمن تحمیل کرده‌ایم، گفت: می‌توانیم با پرهیز از تنش مصالح عمومی و خیر جامعه و عزت ایران و آینده آن را تأمین کنیم. و فضای زندگی را به روی مردمی که در تنگنای سخت زندگی به خصوص از نظر معیشت و نومیدی از آینده بهتر بسر می‌برند بگشاییم و به سوی ایران آباد و سربلند برویم؛ این است معنی «صلح شرافتمندانه».

خاتمی در ابتدای این دیدار با بیان اینکه امیدوارم مراکز قدرت گفت‌وگو را به رسمیت بشناسند، ادامه داد: امیدوارم به‌جای اینکه یکطرفه بگویند و بشنوند، به شنیده‌ها ترتیب اثر بدهند.

وی در ادامه تأکید کرد: اگر بگوییم در خطیرترین و تعیین‌کننده‌ترین وضعیت بعد از انقلاب قرار گرفته‌ایم، گزافه نگفته‌ایم. انقلاب، چه کسانی از آن راضی باشند یا نباشند، چه توانسته باشد به اهدافش برسد یا نرسد، چه از مسیر خود منحرف شده باشد یا نه، حادثه بزرگی بود که معادلات سیاست و قدرت را در منطقه - بلکه به نحوی در جهان - به زیان قدرت‌های توسعه‌طلب و تسلیم‌شدگان و تسلیم‌شوندگان آن‌ها با محافظه‌کاران به هم زد.

رئیس‌جمهوری پیشین یادآور شد: از همان آغاز نگرانی و حتی کینه به انقلاب و به تبع آن ایران در دل‌های قدرت‌ها جا گرفت و برنامه‌ریزی برای مهارکردن ایران و - اگر نشد - نابودی آن بود؛ کشوری تسلیم یا دارای هرج و مرج و آشفته که نتواند کمر راست کند.

خاتمی با بیان اینکه توطئه‌های فراوانی علیه ایران انجام شده که مهمترین آن جنگ ۸ ساله است، اظهار کرد: ولی باوجود فقدان توازن قدرت تسلیحاتی-لجستیکی، اطلاعاتی و حتی اقتصادی، ایران نه تنها از بین نرفت بلکه مقتدرتر در صحنه ظاهر شد. در ادامه آن هم انواع توطئه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی و تحریم های کمرشکن علیه ایران وجود داشت و دارد تا به جنگ ۱۲ روزه و بعد جنگ رمضان رسیدیم.

وی ادامه داد: در داخل، انواع فشارهای دشمنان از یکسو و خطاهای راهبردی و راهکاری و مشکلات ساختاری از سوی دیگر لحظه به لحظه فاصله میان مردم و حاکمیت را بیشتر کرد و حتی دو قطبی وحشتناک میان کسانی که به هر حال به حاکمیت و نظام دلبستند و وفادار بودند و جامعه‌ای که روز به روز وضع اقتصادی امنیتی و سیاسی و فرهنگی آن بدتر می‌شد، پدید آمد و اتفاقاً دشمنان از همین وضع به امید ضربه‌زدن نهایی به ایران، سوءاستفاده کردند.

رئیس‌جمهوری پیشین عواملی مانند نارضایتی، کاهش امید نسبت به بهبود اوضاع و آینده، فشارهای اقتصادی و معیشتی و بازماندن ایران نه تنها از توسعه که عقب‌گرد در برخی زمینه‌ها را موجب این دانست که دشمن به فکر یکسره کردن کار نظام بیفتد و تصریح کرد: به یاری خداوند، توطئه‌ها و جنگ همه‌جانبه نتیجه عکس داد و ایران گرچه آسیب‌های سنگین انسانی و مادی دید و از جمله شاهد شهادت رهبر شهید و فرماندهان و مسئولان و مردم عادی و حتی زنان و کودکان و خرابی‌ها بود اما به لحاظ بین‌المللی و ملّی در موقعیت بهتری قرار گرفت و اعتبار و هیمنه دشمن بیش از پیش شکسته شد و خشم و نارضایتی مردم کاهش یافت و حتی به سوی انسجام وحدت در مخالفت با تهاجم بیگانه و برای حفظ ایران میل کرد.

خاتمی ادامه داد: این امر موجب آشکار شدن دو نکته شد؛ یکی اینکه جمهوری اسلامی به‌رغم همه نقص‌ها و نارسایی‌هایش، ماندنی است؛ یعنی تهاجم خارجی و جنگ همه‌جانبه ایران را از پا در نمی‌آورد، مگر اینکه بعد از آن حکمرانی نتواند نقص‌ها و نارسایی‌ها و عواملی که منجر به جدایی افراد از جامعه شده است به کمک خود مردم درمان کند.

وی در بیان نکته دوم گفت: اعتبار و هیمنه آمریکای پرمدعا به‌شدت خدشه‌دار و بر شکست‌ناپذیری اسرائیل جنایتکار خط بطلان کشیده شد.

رئیس‌جمهوری پیشین در تشریح دو عامل اساسی در این امر گفت: اول اینکه مقاومت نظامی و تدبیر توأم با فداکاری نیروهای مسلح و سازمان و سامانی که با وجود شهادت رأس و رهبر و فرماندهان و مسئولان، پایدار به دفاع پرداخت و دشمن را در رسیدن به اهداف خود ناکام کرد. و رئیس‌جمهوری محترم و دولت هم در کنار مردم کوشید تا در بحرانی‌ترین نقطه‌ها ایران و مردم ایران را راضی نگاه دارد.

خاتمی عامل دوم را حضور مردم - حتی ناراضیان از وضع سیاسی و اقتصادی - در صحنه دفاع از میهن و مخالفت با تهاجم وحشیانه به ایران و تمامیت ارضی آن اعلام کرد و افزود: و این حضور از جمله در گردهمایی‌های شبانه در هفته‌های اول دیدیم، ولی جای گلایه دارد در اثر اشتباهات راهبردی و تبلیغات یکطرفه در هفته‌های بعد این وحدت و انسجام کمرنگ‌تر شد. به هرحال، بعد از جنگ فرصتی فوق‌العاده برای کشور و مردم پدید آمد که جلوه آن را در تفاهم‌نامه ژنو که به امضاء دو رئیس‌جمهوری رسید، می‌بینیم. امیدوارم این‌بار فرصت فراهم آمده از دست نرود؛ چنانکه متأسفانه بارها از دست رفته است که اگر رفت، تهدیدها شدیدتر خواهد شد.

وی همچنین تاکید کرد: باید از شورای عالی امنیت ملی و مسئولان و فرماندهان محترم و رئیس‌جمهوری بزرگوار که به چنین تصمیم بزرگی رسیدند سپاسگزاری کرد و از تأیید رهبری تقدیر بعمل آورد. به ویژه باید شجاعت و فداکاری رئیس‌جمهوری محترم را که با امضاء تفاهم‌نامه افتخاری را نصیب ایران عزیز کردند قدر دانست‌. ایشان نشان دادند به قولی که به مردم داده‌اند پایبندند و برای آنچه به مصلحت ملی است و موجب رهایی ایران از مشکلات بشود حاضر به هرگونه اقدام و فداکاری هستند.

رئیس‌جمهوری پیشین ادامه داد: آقای پزشکیان به همراه دولت خود در کنار مردم و گره‌گشا از کار مردم در بحرانی‌ترین لحظات هستند و از طعن و تهدید دیگران که گرچه صدایشان بلند است، ولی جایگاه مهمی در اکثریت جامعه ندارند، نمی‌هراسند؛ همچنانکه دیگر عزیزان مسئول هم لعن و طعن تندروها را تحمل کردند و گفتنی است این همه بر احترام رئیس‌جمهوری و اعتماد به ایشان افزود.

خاتمی تفاهم‌نامه را حائز چندین امتیاز دانست و گفت: انعقاد آن در موقعی است که ایران عزیزتر از گذشته و موفق‌تر عمل کرده و دشمن در رسیدن به هدف‌هایش ناکام مانده است. وضعیت ایران، حکومت و ذهنیت جامعه را بعد از جنگ و قبل از جنگ ۱۲ روزه مقایسه کنید و ببینید چه تفاوت عظیمی رخ داده است. این تفاهم‌نامه به امضاء دو رئیس‌جمهوری رسیده که اعتبار آن را دو چندان می‌کند. 

وی در بیان امتیاز سوم گفت: به نظر کارشناسان و تحلیلگران، در همه تفاهم‌ها و قراردادهایی که آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم تاکنون داشته است، به اندازه این تفاهم‌نامه به نفع رقیب در آن ملاحظه نشده و آمریکا این چنین صریح و مکرر تعهد نداده است. آمریکا به صراحت ۹ بار تعهد می‌دهد و متعهد می‌شود. هشت بار با واژه Undertake و یک‌بار با واژه Commit که سه‌بار آن ایران هم در تعهد شریک است (از جمله احترام به حاکمیت ملی) و بسیاری از مطالب اساسی و حیاتی مورد نظر ایران در این سند به رسمیت شناخته شده است.

رئیس‌جمهوری پیشین تصریح کرد: البته در بعضی موارد امکان تفسیر و تعبیر متفاوت هست، ولی همین تفاهم‌نامه اگر جداً مبنا قرار گیرد و رعایت شود، به نظر من ایران از یکی از پیچ‌های خطرناک به سوی دنیایی بهتر عبور می‌کند.

 خاتمی یادآور شد: در هر تفاهم و توافقی امتیازاتی داده و امتیازاتی گرفته می‌شود. باید دید ادعاهای رقیب چه بوده و ما چه می خواسته‌ایم و کدامیک بیشتر به دست آورده‌ایم. وقتی پایه امتیازها معلوم شد دیگر کار را با دیپلماسی سنجیده و مذاکره باید پیش برد.

وی با تاکید بر اینکه «باید تفاهم‌نامه نقض نشود»، تصریح کرد: البته از طرف هیچ یک از طرفین. گرچه ممکن است نقض یکطرف آشکارتر و بزرگتر باشد و نیز هرکاری از هر طرف که باشد و تنش را افزایش دهد، نتایج بدی خواهد داشت.

رئیس‌جمهوری پیشین ابراز امیدواری کرد که با درایت و واقع‌بینی و فارغ از احساسات (که کاملاً موجه و قابل‌فهم است) با تدبیر و در نظر گرفتن خیر عمومی بتوان از این مرحله به سلامت عبور کرد.

خاتمی همچنین گفت: با گذر از این مرحله سخت، کار سخت‌تر حاکمیت آغاز می‌شود که رسیدن به تعریفی مناسب از رابطه خود با جهان و به‌ویژه همسایگان است که دلخوری‌ها و نگرانی‌های فیمابین هم بیشتر شده و نیز تدبیر درست در داخل برای بهبود امور و اصلاح به نفع جامعه و مردمی که سخت در تنگنا هستند.

وی با تاکید بر ضرورت استفاده از تدبیر و راهبردهای مناسب برای کاهش فاصله مردم و حکومت، به ضرورت حل مشکلات مهمی از جمله وضع تولید و گرانی و اقتصاد و معیشت، بیکاری با حضور و مشارکت خود مردم نیز اشاره و اهمیت گفت‌وگو و یافتن راه درست در این زمینه را یادآور شد.